Σε εξέλιξη βρίσκεται στις Βρυξέλλες η κρίσιμη Σύνοδος Κορυφής όπου οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να επανακαθορίσουν την ατζέντα της παραδοσιακής αντιπαράθεσης ανάμεσα στα κράτη του «Βορρά» και του «Νότου». Στο επίκεντρο της διαμάχης βρίσκεται το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, δηλαδή ο επταετής κοινοτικός προϋπολογισμός που θα καλύψει την περίοδο 2028-2034 και αποτελεί το επίσημο όνομα του νέου ΕΣΠΑ.
Αυτή τη φορά, η κλασική διαφωνία προσλαμβάνει πρωτοφανείς διαστάσεις λόγω των νέων οικονομικών πιέσεων που αντιμετωπίζει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να διαχειριστεί την αποπληρωμή των ομολόγων του Ταμείου Ανάκαμψης, το ύψος των οποίων αγγίζει τα 680 δισεκατομμύρια ευρώ, μια υποχρέωση που καθιστά επιτακτική την εύρεση επιπλέον πόρων. Παράλληλα, η Κομισιόν είναι αναγκασμένη να εξοικονομήσει σημαντικά κονδύλια για την ενίσχυση της κοινής άμυνας και της καινοτομίας, χωρίς ωστόσο να παραμελεί τις διαρθρωτικές της πολιτικές.
Απέναντι στις απαιτήσεις αυτές, οι λεγόμενες «φειδωλές» χώρες, δηλαδή η Δανία, η Ολλανδία, η Αυστρία και η Σουηδία, έχοντας και τη στήριξη της Γερμανίας, υψώνουν τείχος αντιδράσεων. Ως καθαροίδότες του κοινοτικού προϋπολογισμού, οι χώρες αυτές αρνούνται κατηγορηματικά να αυξήσουν τις εισφορές τους ώστε να συγκεντρωθεί το ποσό των 1,76 τρισεκατομμυρίων ευρώ που έχει εισηγηθεί η Επιτροπή. Αντίθετα, επιδιώκουν τη μείωση του προϋπολογισμού και αξιώνουν από τώρα ρητές εγγυήσεις για την επιστροφή μέρους της συνεισφοράς τους. Προκειμένου μάλιστα να καμφθούν αυτές οι αντιδράσεις, η Κομισιόν είχε προτείνει στα τέλη του 2024 μια ριζική αναδιάρθρωση: την περικοπή των κονδυλίων για την πολιτική συνοχής και τις αγροτικές επιδοτήσεις, καθώς και τη συγχώνευση αυτών των δύο βασικών διαρθρωτικών πυλώνων σε ένα ενιαίο πρόγραμμα.
Για την Ελλάδα, το διακύβευμα της διαπραγμάτευσης είναι τεράστιο. Στο τρέχον πλαίσιο 2021-2027, η χώρα μας επωφελείται με 21,7 δισεκατομμύρια ευρώ από την Πολιτική Συνοχής και με 20 δισεκατομμύρια ευρώ από τις αγροτικές ενισχύσεις. Με βάση τον αρχικό σχεδιασμό που παρουσίασε η Επιτροπή το 2024, η Ελλάδα προβλέπεται να λάβει για την περίοδο 2028-2034 συνολική χρηματοδότηση ύψους 26 δισεκατομμυρίων ευρώ, ποσό ανάλογο με το τρέχον ΕΣΠΑ, πράγμα που σημαίνει ότι οι πόροι για τη συνοχή και τους αγρότες θα παρέμεναν στα ίδια περίπου επίπεδα.
Για να προστατεύσει αυτά τα κεκτημένα, η Αθήνα έχει συμπράξει με μια ισχυρή συμμαχία 16 κρατών-μελών που αντιτίθενται σε οποιαδήποτε τροποποίηση των διαρθρωτικών πολιτικών της ΕΕ. Στο μπλοκ αυτό συμμετέχουν μεγάλες οικονομίες όπως η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία. Οι «16» εμφανίζονται αποφασισμένοι να συγκρουστούν με τους «φειδωλούς», διεκδικώντας όχι μόνο την αύξηση των εθνικών συνεισφορών στον προϋπολογισμό, αλλά και την πλήρη κατάργηση των επιστροφών χρημάτων προς τις δότριες χώρες. Τις θέσεις αυτές τις είχαν διατυπώσει επίσημα και μέσω κοινής επιστολής στα τέλη Απριλίου, με αφορμή τη συζήτηση για την Κοινή Αγροτική Πολιτική.
Στην τρέχουσα Σύνοδο Κορυφής, οι δύο πλευρές ξεκαθαρίζουν τις θέσεις τους και χαράσσουν τις κόκκινες γραμμές τους για τις επερχόμενες αναμετρήσεις. Η συζήτηση για τον επταετή προϋπολογισμό αναμένεται να κρατήσει περίπου έναν χρόνο και θα χαρακτηριστεί από σκληρές αντιπαραθέσεις. Η τελική συμβιβαστική λύση και η επίτευξη συμφωνίας προσδιορίζονται χρονικά σε περίπου δώδεκα μήνες από τώρα, μια περίοδο που συμπίπτει με την ανάληψη της εκ περιτροπής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την Ελλάδα.
