Η οργάνωση του ηγέτη των ανταρτών στη Συρία, του Αμπού Μοχάμεντ αλ Τζολάνι, βάζει τη σφραγίδα της στο συριακό κράτος με την ίδια ταχύτητα με την οποία κατάφερε να καταλάβει μεγάλο μέρος της χώρας, αναπτύσσοντας δικές της δυνάμεις της αστυνομίας, εγκαθιστώντας μέλη της σε κυβερνητικά πόστα και έχοντας συναντήσεις με ξένους απεσταλμένους, εγείροντας αμφιβολίες για το κατά πόσο οι νέοι ηγέτες της Συρίας θα επιτρέψουν και σε άλλες ομάδες να συμμετάσχουν στη μεταβατική διακυβέρνηση.
Αφού η Χαγιάτ Ταχρίρ αλ Σαμ (HTS) ανέτρεψε τον Σύρο πρόεδρο Μπασάρ αλ Άσαντ την Κυριακή, οι γραφειοκράτες της – που μέχρι την προηγούμενη εβδομάδα ήταν αρμόδιοι για τη διακυβέρνηση με βάση τις ισλαμικές αρχές μιας απομακρυσμένης γωνιάς στη βορειοδυτική Συρία—έχουν μετακινηθεί στα κυβερνητικά γραφεία στη Δαμασκό.
Ο διορισμός του Μοχάμεντ αλ Μπασίρ, του επικεφαλής της περιφερειακής κυβέρνησης της Ιντλίμπ, προπύργιου της HTS, στη θέση του νέου μεταβατικού πρωθυπουργού της Συρίας επιβεβαίωσε ότι η οργάνωση των τζιχαντιστών είναι η πιο ισχυρή από τις ένοπλες ομάδες που μάχονταν επί περισσότερα από 13 χρόνια για την ανατροπή του Άσαντ.
Αν και η HTS ήταν παρακλάδι της αλ Κάιντα στη Συρία ως το 2016, όταν διέκοψε τους δεσμούς της μαζί της, στη διάρκεια της προέλασής της προς τη Δαμασκό διαβεβαίωνε τοπικούς αξιωματούχους, αλλά και τους Σύρους πολίτες, ότι θα προστατεύσει τις μειονότητες. Το μήνυμα αυτό δεν παύει να το επαναλαμβάνει ο αλ Τζολάνι.
Από το γραφείο του κυβερνήτη της Δαμασκού ο άνδρας που ήρθε από την Ιντλίμπ για να αναλάβει τη διακυβέρνηση της συριακής πρωτεύουσας απέρριψε τις ανησυχίες ότι η χώρα οδεύει να αποκτήσει μια ισλαμική κυβέρνηση.
«Δεν υπάρχει ισλαμική διακυβέρνηση. Τελικά είμαστε όλοι μουσουλμάνοι και πρόκειται για πολιτικούς θεσμούς ή υπουργεία», δήλωσε ο Μοχάμεντ Γαζάλ, ένας 36χρονος πολιτικός μηχανικός που μεγάλωσε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και μιλά άπταιστα αγγλικά.
«Δεν έχουμε κανένα πρόβλημα με καμία εθνότητα ή θρησκεία», πρόσθεσε. «Αυτός που δημιουργούσε το πρόβλημα ήταν το καθεστώς (Άσαντ)», εκτίμησε.
Ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο η HTS διαμορφώνει τη νέα μεταβατική κυβέρνηση – φέρνοντας υψηλόβαθμους αξιωματούχους από την Ιντλίμπ—έχει προκαλέσει ανησυχία σε κάποιους.
Τέσσερις πηγές από την αντιπολίτευση και τρεις διπλωμάτες δήλωσαν στο Reuters ότι ανησυχούν ότι η διαδικασία της αλλαγής εξουσίας μέχρι στιγμής δεν είναι συμπεριληπτική.
Ο Μπασίρ έχει δηλώσει ότι θα παραμείνει στην πρωθυπουργία ως τον Μάρτιο. Η HTS όμως – που έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ, την Τουρκία και άλλες χώρες—δεν έχει διευκρινίσει βασικές λεπτομέρειες της μεταβατικής διαδικασίας, περιλαμβανομένων των σκέψεων για τη σύνταξη νέου συντάγματος.
«Φέρνετε υπουργούς ενός χρώματος, θα έπρεπε να συμμετέχουν και άλλοι», σχολίασε ο Ζακάρια Μαλαχίφζι γενικός γραμματέας του Συριακού Εθνικού Κινήματος, το οποίο στο παρελθόν παρείχε πολιτικές συμβουλές στους αντάρτες στο Χαλέπι. Εξάλλου εκτίμησε ότι είναι λάθος το γεγονός ότι η HTS δεν κάνει διαβουλεύσεις για τον σχηματισμό της μεταβατικής κυβέρνησης.
«Η συριακή κοινωνία αποτελείται από πολλές κουλτούρες, εθνότητες, οπότε ειλικρινά αυτό μου προκαλεί ανησυχία», είπε.
«Συντρίμμια»
Όπως και άλλα μέλη της Κυβέρνησης Σωτηρίας στην Ιντλίμπ, η οποία πρόσκειται στην HTS, τα οποία έχουν αναλάβει κυβερνητικά πόστα, ο Γάζαλ επεσήμανε ότι διαβεβαίωσε τους εργαζόμενους στο γραφείο του κυβερνήτη της Δαμασκού ότι τα πράγματα δεν θα αλλάξουν και τους ζήτησε να επιστρέψουν στην εργασία τους. «Πρόκειται για ένα κράτος που έχει καταρρεύσει. Είναι μόνο συντρίμμια, συντρίμμια, συντρίμμια», τόνισε.
Αστυνομικοί από την Ιντλίμπ έχουν αναπτυχθεί στους δρόμους της Δαμασκού, σε μια προσπάθεια να αποκατασταθεί η κανονικότητα, αφού η HTS ζήτησε από τις ένοπλες ομάδες να φύγουν από την πόλη.
Αν και η HTS είναι η βασικότερη οργάνωση των Σύρων ανταρτών, υπάρχουν και άλλες ενεργές στη χώρα, κυρίως στις περιοχές που συνορεύουν με την Τουρκία και την Ιορδανία.
Στη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου οι ένοπλες αυτές ομάδες πολεμούσαν η μία εναντίον της άλλης, με τις μεταξύ τους αντιπαλότητες και την εχθρότητα να παραμένουν και να ενέχουν κινδύνους για τη σταθερότητα της Συρίας την εποχή μετά τον Άσαντ.
Ο Γεζίντ Σαγίγκ, του Carnegie Middle East Center, εκτίμησε ότι η HTS «είναι ξεκάθαρο ότι προσπαθεί να συντηρήσει την ορμή της σε όλα τα επίπεδα».
«Το γεγονός ότι η HTS θέτει τις προτεραιότητες και αποφασίζει για τον ρυθμό της μετάβασης ενέχει κινδύνους. Ένας από αυτούς είναι να επιβληθεί ένας νέος αυταρχικός τρόπος διακυβέρνησης, αυτή τη φορά ισλαμιστικός».
«Μέχρι τον Μάρτιο»
Πηγή της αντιπολίτευσης, που έχει γνώση των διεργασιών στην HTS, δήλωσε ότι όλες οι μειονότητες της Συρίας θα εκπροσωπούνται στη μεταβατική κυβέρνηση.
Σε συνέντευξή του χθες, Τετάρτη, στην ιταλική εφημερίδα Il Corriere della Sera, ο Μπασίρ δήλωσε ότι «θα παραμείνουμε (στην εξουσία) μέχρι τον Μάρτιο του 2025».
Προτεραιότητες της μεταβατικής του κυβέρνησης θα είναι η αποκατάσταση της ασφάλειας και των κρατικών θεσμών, η επιστροφή των εκατομμυρίων Σύρων προσφύγων και η παροχή βασικών υπηρεσιών στους πολίτες.
Όταν ρωτήθηκε αν το νέο σύνταγμα της χώρας θα είναι ισλαμικό, ο Μπασίρ απάντησε ότι «αυτές οι λεπτομέρειες» θα ξεκαθαριστούν στη διάρκεια της διαδικασίας κατάρτισης του συντάγματος.
Η κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Τζο Μπάιντεν ζήτησε από την HTS να μην αναλάβει την ηγεσία της Συρίας, αλλά να ακολουθήσει μια συμπεριληπτική διαδικασία για τον σχηματισμό μεταβατικής κυβέρνησης.
Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Άντονι Μπλίνκεν εκτίμησε επίσης ότι η μετάβαση στη Συρία θα πρέπει να οδηγήσει σε «μια αξιόπιστη, συμπεριληπτική και μη δογματική κυβέρνηση».
Διπλωμάτης στη Δαμασκό όμως επεσήμανε ότι η HTS είναι η μοναδική οργάνωση που έχει συναντήσεις με ξένες αντιπροσωπείες. «Ανησυχούμε, πού είναι οι άλλοι επικεφαλής της πολιτικής αντιπολίτευσης;», διερωτήθηκε.
Άλλος διπλωμάτης εκτίμησε ότι τα μηνύματα της HTS προς τους πολίτες είναι θετικά, αλλά εξέφρασε την ανησυχία του για την απουσία συμπερίληψης στη μεταβατική κυβέρνηση.
Ο Τζόσουα Λάντις, ειδικός σε θέματα Συρίας και επικεφαλής του Center for Middle East Studies στο πανεπιστήμιο της Οκλαχόμα, δήλωσε ότι ο αλ Τζολάνι «πρέπει να επιβάλει την εξουσία του άμεσα για να αποφύγει να βυθιστεί (η χώρα) στο χάος».
«Αλλά επίσης θα πρέπει να προσπαθήσει να ενισχύσει τις ικανότητες διακυβέρνησης χρησιμοποιώντας τεχνοκράτες και εκπροσώπους από διάφορες κοινότητες», πρόσθεσε.
