Κυρώσεις, πάγωμα περιουσιακών στοιχείων και αποσύρσεις διεθνών εταιρειών σφυροκοπούν τη ρωσική οικονομία ως απάντηση στη στρατιωτική επίθεση του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ουκρανία, αφήνοντας τη Μόσχα με έναν μόνο σύμμαχο αρκετά ισχυρό για να βασίζεται ως πηγή πιθανής υποστήριξης: την Κίνα.
«Νομίζω ότι η συνεργασία μας με την Κίνα θα μας επιτρέψει να διατηρήσουμε τη συνεργασία που έχουμε επιτύχει, και όχι μόνο να τη διατηρήσουμε, αλλά και να την αυξήσουμε σε ένα περιβάλλον όπου οι δυτικές αγορές κλείνουν», δήλωσε ο Ρώσος υπουργός Οικονομικών Άντον Σιλουάνοφ.
Ο σύμβουλος εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ Τζέικ Σάλιβαν, σε απάντηση, είπε ότι είχε προειδοποιήσει το Πεκίνο ότι «θα υπάρξουν συνέπειες για κυρώσεις μεγάλης κλίμακας». Τη Δευτέρα, Αμερικανοί και Κινέζοι διπλωμάτες συζήτησαν το θέμα σε επτά ώρες συνομιλιών.
Ο Σιλουάνοφ είχε κάνει αναφορά σε δέσμευση περιουσιακών στοιχείων υπό την ηγεσία των ΗΠΑ σε σχεδόν τα μισά αποθέματα της κεντρικής τράπεζας της Ρωσίας - 300 δισεκατομμύρια δολάρια από τα 640 δισεκατομμύρια δολάρια σε χρυσό και ξένο νόμισμα που είχε συγκεντρώσει από το προηγούμενο κύμα δυτικών κυρώσεων μετά την προσάρτηση της Ουκρανίας της Κριμαίας το 2014.
Τα υπόλοιπα αποθέματα είναι σε χρυσό και κινεζικό γουάν, καθιστώντας ουσιαστικά την Κίνα την κύρια πιθανή πηγή συναλλάγματος της Μόσχας για να στηρίξει το ρούβλι εν μέσω καταστροφικών εκροών κεφαλαίων.
Σε μερικά από τα σχόλια του Πεκίνου για τις κυρώσεις μέχρι στιγμής, ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Ουάνγκ Γι είπε κατά τη διάρκεια συνομιλίας με τον Ευρωπαίο ομολόγό του ότι «η Κίνα δεν είναι μέρος της κρίσης, ούτε θέλει οι κυρώσεις να επηρεάσουν την Κίνα». Πρόσθεσε ότι «η Κίνα έχει το δικαίωμα να προστατεύει τα νόμιμα δικαιώματα και τα συμφέροντά της».
Πόσο θα μπορούσε η Κίνα να βοηθήσει στην ανακούφιση του οικονομικού πόνου της Ρωσίας; Αρκετά, θεωρητικά. Εάν η Κίνα αποφάσιζε να ανοίξει μια πλήρη γραμμή ανταλλαγής με τη Ρωσία, αποδεχόμενη ρούβλια ως πληρωμή για οτιδήποτε χρειαζόταν να αγοράσει - συμπεριλαμβανομένων σημαντικών εισαγωγών όπως εξαρτήματα τεχνολογίας και ημιαγωγών από τις οποίες η Μόσχα έχει αποκοπεί στους τελευταίους γύρους κυρώσεων - η Κίνα θα μπορούσε ουσιαστικά "να κλείσει τις περισσότερες από τις τρύπες που άνοιξε η Δύση στην οικονομία της Ρωσίας". Αλλά αν αυτό είναι απολύτως προς το συμφέρον του Πεκίνου να το κάνει και πόσο θα μπορούσε να αποτύχει, είναι άλλο θέμα.
«Όσον αφορά τον βαθμό στον οποίο η Κίνα θα μπορούσε να βοηθήσει τη Ρωσία, θα μπορούσε να τη βοηθήσει», δήλωσε στο CNBC ο Maximilian Hess, συνεργάτης της Κεντρικής Ασίας στο Ινστιτούτο Ερευνών Εξωτερικής Πολιτικής. «Αλλά θα κινδύνευαν με μεγάλες δευτερεύουσες κυρώσεις για τους εαυτούς τους».
Δεδομένης της αβέβαιης κατάστασης των κινεζικών αγορών τις τελευταίες εβδομάδες, εν μέσω αυξανόμενου πληθωρισμού και μιας μεγάλης νέας επιδημίας Covid-19 στη χώρα, «ίσως να μην είναι η καλύτερη στιγμή για να γίνει αυτό», είπε ο Hess.
Μια συνεργασία «χωρίς όρια»
Ωστόσο, το Πεκίνο έχει μια μακροχρόνια συμμαχία με τη Ρωσία και μπορεί να επωφεληθεί από τη θέση του. Πριν από την εισβολή, το Πεκίνο και η Μόσχα ανακοίνωσαν μια στρατηγική εταιρική σχέση «χωρίς όρια», όπως είπαν, με σκοπό να αντιμετωπίσει την επιρροή των ΗΠΑ. Η θέση της Κίνας ήταν να κατηγορήσει τελικά τις ΗΠΑ και την επέκταση του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά για τη σύγκρουση, και στις 7 Μαρτίου ο υπουργός Εξωτερικών της Γουάνγκ Γι αποκάλεσε τη Ρωσία ως τον «σημαντικότερο στρατηγικό εταίρο της χώρας του».
«Ανεξάρτητα από το πόσο επικίνδυνο είναι το διεθνές τοπίο, θα διατηρήσουμε τη στρατηγική μας εστίαση και θα προωθήσουμε την ανάπτυξη μιας συνολικής συνεργασίας Κίνας-Ρωσίας στη νέα εποχή», δήλωσε ο Γουάνγκ από το Πεκίνο.
Και ενώ η κυβέρνηση της Κίνας έχει εκφράσει «ανησυχία» για τη σύγκρουση στην Ουκρανία, αρνήθηκε να την αποκαλέσει εισβολή ή να καταδικάσει τη Ρωσία, προωθώντας σε μεγάλο βαθμό την αφήγηση της Μόσχας για τον πόλεμο στα κρατικά ειδησεογραφικά της μέσα.
«Η Κίνα και ο Πούτιν έχουν σαφές συμφέρον να συνεργαστούν πιο στενά», εκτίμησε ο Χόλγκερ Σμίντινγκ, επικεφαλής οικονομολόγος της Berenberg Bank.
«Η Κίνα είναι στην ευχάριστη θέση να δημιουργήσει προβλήματα στη Δύση και δεν θα είχε αντίρρηση να μετατρέψει τη Ρωσία σταδιακά σε ευέλικτο μικρότερο εταίρο της». Θα μπορούσε επίσης να εκμεταλλευτεί τη θέση της για να αγοράσει ρωσικό πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άλλα εμπορεύματα σε μειωμένες τιμές, παρόμοια με αυτό που έκανε με το Ιράν.
Σε ποιο βαθμό η ηγεσία της Κίνας θα υποστηρίξει τη Μόσχα θα παίξει βασικό ρόλο στο μέλλον της ρωσικής οικονομίας; Η Κίνα είναι η κορυφαία εξαγωγική αγορά της Ρωσίας μετά την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το εμπόριο μεταξύ Κίνας και Ρωσίας έφτασε στο υψηλό ρεκόρ των 146,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2021, σημειώνοντας αύξηση 35,9% από έτος σε έτος, σύμφωνα με την τελωνειακή υπηρεσία της Κίνας. Οι ρωσικές εξαγωγές στην Κίνα ανήλθαν σε 79,3 δισεκατομμύρια δολάρια το 2021, με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο να αντιπροσωπεύουν το 56% αυτής.
Οι εισαγωγές της Κίνας από τη Ρωσία ξεπέρασαν τις εξαγωγές κατά περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι.
«Η Ρωσία μπορεί να χρησιμοποιήσει την Κίνα με την πάροδο του χρόνου ως μεγαλύτερη εναλλακτική αγορά για τις εξαγωγές πρώτων υλών της και ως αγωγό για να βοηθήσει στην παράκαμψη των δυτικών κυρώσεων», είπε ο Σμίντινγκ. «Αλλά και για τις δύο χώρες με τις πολύ διαφορετικές αντιλήψεις τους για την ιστορία, θα μπορούσε να είναι μια δυσάρεστη και εύθραυστη συμμαχία που μπορεί να μην ξεπεράσει τον Πούτιν».
Η ισχυρή συμμαχία των οικονομιών της G-7, που αποτελείται από τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους και Ασιάτες εταίρους τους, μπορεί να επιβάλει σκληρές δευτερεύουσες κυρώσεις σε κάθε οντότητα που υποστηρίζει τη Μόσχα. Αλλά το πρόβλημα εδώ είναι ότι η οικονομία της Κίνας είναι η δεύτερη μεγαλύτερη στον κόσμο και αποτελεί βασικό μέρος των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού. Επηρεάζει τις παγκόσμιες αγορές πολύ περισσότερο από ό,τι η Ρωσία. Οποιαδήποτε κίνηση για την επιβολή κυρώσεων στην Κίνα θα σήμαινε πολύ μεγαλύτερες παγκόσμιες επιπτώσεις και πιθανό οικονομικό πόνο και για τη Δύση.
Το Πεκίνο πιθανότατα αναζητά έναν «τρίτο δρόμο κάπου μεταξύ της δυαδικής επιλογής υποστήριξης της Ρωσίας ή άρνησης να το κάνει», σύμφωνα αναλυτές της ερευνητικής εταιρείας Rhodium Group. Αυτή η μέση οδός περιλαμβάνει «την αθόρυβη διατήρηση των υφιστάμενων καναλιών οικονομικής δέσμευσης με τη Ρωσία… ελαχιστοποιώντας παράλληλα την έκθεση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων της Κίνας στις δυτικές κυρώσεις».
Πράγματι, στις αρχές Μαρτίου, ο πρόεδρος της Ρυθμιστικής Αρχής Τραπεζών της Κίνας Guo Shuqing είπε ότι η Κίνα αντιτάχθηκε στις «μονομερείς» κυρώσεις και θα συνεχίσει τις κανονικές εμπορικές σχέσεις με τα επηρεαζόμενα μέρη. Αλλά η διατήρηση αυτού του είδους της οικονομικής δέσμευσης με τη Ρωσία θα είναι «δύσκολο να κρυφτεί κάτω από την τρέχουσα αρχιτεκτονική των κυρώσεων», έγραψαν οι αναλυτές της Rhodium.
Θα μπορούσε το Πεκίνο να συνεχίσει να επιτρέπει στη Ρωσία να έχει πρόσβαση και να συναλλάσσεται με τα αποθέματά της σε γιουάν, τα οποία ανέρχονται σε περίπου 90 δισεκατομμύρια δολάρια, ή περίπου το 14% των αποθεμάτων συναλλάγματος της Ρωσίας; Ναί. Τι θα γινόταν όμως αν το Πεκίνο επέτρεπε στην κεντρική τράπεζα της Ρωσίας να πουλά περιουσιακά στοιχεία σε γιουάν σε δολάρια ή ευρώ; Αυτό πιθανότατα θα την εκθέσει σε κυρώσεις.
Η Κίνα μπορεί ακόμα να συναλλάσσεται με ρωσικές εταιρείες σε ρούβλια και γιουάν μέσω των ρωσικών τραπεζών που δεν έχουν ακόμη επιβληθεί κυρώσεις. Ωστόσο, παρά τα πολλά χρόνια εργασίας για την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα δικά τους νομίσματα, η συντριπτική πλειονότητα αυτού του εμπορίου - συμπεριλαμβανομένου του 88% των ρωσικών εξαγωγών - εξακολουθεί να τιμολογείται σε δολάρια ή ευρώ.
Όχι μόνο αυτό, αλλά η Κίνα θα μπορούσε ουσιαστικά να αναλαμβάνει τους πιστωτικούς κινδύνους και τους κινδύνους κυρώσεων της ταχέως επιδεινούμενης οικονομίας της Ρωσίας.
«Η Κίνα θα μπορούσε να ανακουφίσει τον περισσότερο πόνο», είπε ο Χες. «Αλλά αν πρόσφεραν αυτές τις γραμμές ανταλλαγής και τα πάντα, ουσιαστικά θα έπαιρναν όλες τις υποχρεώσεις και τους κινδύνους της ρωσικής οικονομίας στον δικό τους ισολογισμό σε μια εποχή που η ρωσική οικονομία βρίσκεται στην πιο αδύναμη των τελευταίων δεκαετιών». «Οπότε αυτή ίσως δεν είναι η πιο σοφή από οικονομική άποψη κίνηση», εκτίμησε ο Χες, ο οποίος πρόσθεσε: «Αλλά η πολιτική είναι διαφορετικές αποφάσεις».
