Μια ενιαία εθνική υποδομή για την ασφαλή αξιοποίηση των δεδομένων υγείας δημιουργείται μέσω του έργου Health Monitoring, με στόχο τα δεδομένα που παράγονται καθημερινά από το σύστημα υγείας να μπορούν να μετατρέπονται σε χρήσιμη γνώση για την πρόληψη, την έρευνα, τη δημόσια υγεία και τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων, προς όφελος της έρευνας, των επαγγελματιών υγείας και, πάνω απ' όλα, των ίδιων των πολιτών.
Μέχρι σήμερα, σημαντικός όγκος πληροφοριών υγείας βρισκόταν κατανεμημένος σε διαφορετικούς φορείς και πληροφοριακά συστήματα, από την ΗΔΥΚΑ, τον ΕΟΠΥΥ και τον ΕΟΔΥ έως τα νοσοκομεία, τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα, χωρίς να υπάρχει ένα ενιαίο πλαίσιο για τη συντονισμένη αξιοποίησή τους στη χάραξη στρατηγικής πολιτικής.
Το Health Monitoring δημιουργεί την υποδομή μέσα από την οποία τα δεδομένα μπορούν να αξιοποιούνται με ασφαλή τρόπο, με ανωνυμοποίηση και σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και εθνικό νομοθετικό πλαίσιο για την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Το έργο υλοποιείται από την ΗΔΥΚΑ, με την υποστήριξη του Υπουργείου Υγείας και του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, και αποτελεί ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα δεδομένων που συνδέει πολίτες, ασθενείς, νοσοκομεία, ερευνητικά ιδρύματα, φορείς δημόσιας υγείας, περιβαλλοντικά δεδομένα και υπηρεσίες Τεχνητής Νοημοσύνης σε ένα ενιαίο περιβάλλον.
Στο πλαίσιο αυτό, δεδομένα που παράγονται καθημερινά από την ηλεκτρονική συνταγογράφηση, τα νοσοκομεία, τον Ατομικό Ηλεκτρονικό Φάκελο Υγείας, τα μητρώα ασθενών και άλλες ψηφιακές υπηρεσίες μπορούν να αξιοποιούνται συνδυαστικά για την παρακολούθηση της δημόσιας υγείας, την πρόληψη, την έρευνα και τη χάραξη πολιτικών.
Αναφερόμενος στη σημασία του έργου, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ πως «η φιλοσοφία μας είναι να μετατρέπουμε την τεχνολογία σε καλύτερες πολιτικές, υπέρ του πολίτη. Είναι η φιλοσοφία του Κυριάκου Μητσοτάκη και προχωράμε πάντοτε με αυτόν τον γνώμονα. Στον κλάδο της υγείας, η τεχνολογία είναι ένας πολύτιμος σύμμαχος και επιλέξαμε να επενδύσουμε σε αυτήν στρατηγικά, προκειμένου να έχουμε ισχυρότερη πρόληψη και αποτελεσματικότερη πολιτική δημόσιας υγείας».
«Με το Health Monitoring κάνουμε σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας κάτι που έρχεται ως επόμενο βήμα, καθώς η ψηφιοποίηση και οι ψηφιακές υπηρεσίες που τα τελευταία χρόνια υλοποιήσαμε παρέχουν πληθώρα δεδομένων. Οι όγκοι των δεδομένων από την υγεία που παράγονται καθημερινά, πλέον θα μπαίνουν σε μια πλατφόρμα που αποτελεί ενιαίο μηχανισμό έτσι ώστε αυτά να αναλύονται και να αξιοποιούνται για την υποστήριξη της δημόσιας υγείας, της έρευνας και της χάραξης πολιτικών. Έτσι, αποκτούμε ένα πολύτιμο εργαλείο που θα βασίζεται στα δεδομένα και την αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης», επεσήμανε.
«Να σας δώσω ένα παράδειγμα, το νέο σύστημα μπορεί να αναπτύξει αλγόριθμο εκτίμησης καρδιαγγειακού κινδύνου με βάση δεδομένα από τη συνταγογράφηση, τις διαγνώσεις και τις νοσηλείες. Με βάση αυτό, μπορούν να σχεδιαστούν στοχευμένες παρεμβάσεις πρόληψης», διευκρίνισε ο κ. Παπαστεργίου.
«Συνολικά, μέσα από το έργο Health Monitoring αναπτύχθηκαν και δοκιμάστηκαν 10 τέτοιες εφαρμογές δευτερογενούς αξιοποίησης δεδομένων υγείας, με πλήρη συμμόρφωση στον Γενικό Κανονισμό Προσωπικών Δεδομένων. Επιπλέον μελετήθηκε το νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο που θα χρειαστεί να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις του Ευρωπαϊκού Χώρου Δεδομένων Υγείας (EHDS)», σημείωσε ο υπουργός, προσθέτοντας: «Σχετικό νομοσχέδιο από το Υπουργείο Υγείας συζητήθηκε στο πρόσφατο Υπουργικό Συμβούλιο και θα τεθεί σύντομα σε δημόσια διαβούλευση».
«Θέλουμε ισχυρό Εθνικό Σύστημα Υγείας, και την καινοτομία πάντοτε προς όφελος κάθε πολίτη», κατέληξε ο κ. Παπαστεργίου.
** Τα 10 σενάρια αξιοποίησης των δεδομένων **
Σημαντικό μέρος του έργου αποτελούν τα 10 σενάρια αξιοποίησης των δεδομένων, τα οποία έχουν αναπτυχθεί και δοκιμαστεί με στόχο να απαντήσουν σε συγκεκριμένες ανάγκες της δημόσιας υγείας, της έρευνας και της χάραξης πολιτικής.
Το πρώτο αφορά την εκτίμηση του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων σε επίπεδο πληθυσμού. Μέσω της αξιοποίησης δεδομένων από τη συνταγογράφηση, τις διαγνώσεις και τις νοσηλείες, μπορεί να υποστηριχθεί ο σχεδιασμός στοχευμένων προγραμμάτων πρόληψης.
Το δεύτερο σενάριο συνδέει τα περιστατικά αναπνευστικών παθήσεων με δεδομένα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Η δυνατότητα συσχέτισης των δεδομένων μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό περιοχών αυξημένου κινδύνου και στον σχεδιασμό παρεμβάσεων για την προστασία της δημόσιας υγείας.
Το τρίτο αφορά τη βελτίωση της κοστολόγησης των νοσοκομειακών υπηρεσιών, με στόχο την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων και τη βελτίωση του σχεδιασμού των υπηρεσιών υγείας.
Ένα ακόμη σενάριο αφορά την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας της εμβολιαστικής κάλυψης για τον COVID-19, παρέχοντας στοιχεία που μπορούν να αξιοποιηθούν για την καλύτερη προετοιμασία και διαχείριση μελλοντικών υγειονομικών κρίσεων.
Παράλληλα, η πλατφόρμα μπορεί να υποστηρίξει τον εντοπισμό τάσεων που σχετίζονται με την παραπληροφόρηση γύρω από θέματα υγείας, δίνοντας στις αρμόδιες αρχές τη δυνατότητα να εντοπίζουν εγκαίρως σχετικές τάσεις και να ενισχύουν την ενημέρωση των πολιτών με αξιόπιστα επιστημονικά δεδομένα.
Ξεχωριστή εφαρμογή αφορά την καταγραφή τάσεων ανά ηλικιακή ή κοινωνική ομάδα. Η ανάλυση αυτή μπορεί να συμβάλει στον εντοπισμό ανισοτήτων στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας και στον σχεδιασμό πολιτικών που θα ανταποκρίνονται στις διαφορετικές ανάγκες του πληθυσμού.
Το έργο υποστηρίζει επίσης την ακριβέστερη αποτύπωση του επιπολασμού του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, δηλαδή της συχνότητας εμφάνισης της νόσου στον πληθυσμό, παρέχοντας στοιχεία για τον καλύτερο σχεδιασμό προγραμμάτων πρόληψης και προσυμπτωματικού ελέγχου.
Ένα ακόμη σενάριο αφορά την παρακολούθηση της εξέλιξης ασθενών με καρδιακή ανεπάρκεια, με στόχο τον έγκαιρο εντοπισμό όσων διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο επιδείνωσης και την υποστήριξη της καλύτερης φροντίδας τους.
Αντίστοιχα, αναπτύσσονται εργαλεία για την παρακολούθηση ασθενών με Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ), τα οποία μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη αντιμετώπιση των εξάρσεων της νόσου και στην αποτελεσματικότερη παρακολούθηση της θεραπείας.
Το δέκατο σενάριο δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την ασφαλή αξιοποίηση ελληνικών δεδομένων υγείας σε ευρωπαϊκές ερευνητικές συνεργασίες. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η συμμετοχή της χώρας σε διεθνείς επιστημονικές μελέτες, χωρίς να απαιτείται η μεταφορά προσωπικών δεδομένων εκτός Ελλάδας.
** Δευτερογενής αξιοποίηση και έρευνα **
Πέρα από τις επιμέρους εφαρμογές, το Health Monitoring αποτελεί cloud-native υποδομή που δημιουργεί το απαραίτητο θεσμικό και λειτουργικό πλαίσιο για τη δευτερογενή αξιοποίηση δεδομένων υγείας.
Η έννοια της δευτερογενούς αξιοποίησης αφορά τη χρήση δεδομένων που έχουν ήδη παραχθεί στο σύστημα υγείας για νέους σκοπούς, όπως η έρευνα, η παραγωγή νέας γνώσης, η παρακολούθηση της δημόσιας υγείας και η υποστήριξη της λήψης αποφάσεων, υπό αυστηρές προϋποθέσεις και συγκεκριμένες διαδικασίες.
Με το νέο πλαίσιο, ερευνητές, πανεπιστήμια και αρμόδιοι φορείς μπορούν να αξιοποιούν δεδομένα για ερευνητικούς και επιστημονικούς σκοπούς, με πλήρη συμμόρφωση προς τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων και τις προβλέψεις του εθνικού και ευρωπαϊκού δικαίου.
Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την αξιοποίηση της πληροφορίας χωρίς να παραμένει αποσπασματική, καθώς δεδομένα από διαφορετικές πηγές μπορούν να αναλύονται στο πλαίσιο ενός ενιαίου μηχανισμού και να μετατρέπονται σε γνώση που μπορεί να υποστηρίξει τη δημόσια υγεία, την επιστημονική έρευνα, τους επαγγελματίες υγείας και, τελικά, τους ίδιους τους πολίτες.
** Η Ελλάδα στον Ευρωπαϊκό Χώρο Δεδομένων Υγείας **
Το Health Monitoring συνδέεται με την ενεργό συμμετοχή της Ελλάδας στον Ευρωπαϊκό Χώρο Δεδομένων Υγείας (European Health Data Space - EHDS), δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για τη συμμετοχή της χώρας στο ευρωπαϊκό οικοσύστημα ανταλλαγής γνώσης και επιστημονικής συνεργασίας.
Η νέα υποδομή αποτελεί, παράλληλα, επένδυση εθνικής σημασίας με διαχρονικό αποτύπωμα, καθώς δημιουργεί τις βάσεις για μια περισσότερο συστηματική αξιοποίηση των δεδομένων που παράγονται από το σύστημα υγείας.
Στόχος είναι τα δεδομένα αυτά, με τις αναγκαίες εγγυήσεις για την ασφάλεια και την προστασία των προσωπικών δεδομένων, να μπορούν να στηρίζουν ολοένα και περισσότερο τις αποφάσεις για τη δημόσια υγεία, να ενισχύουν την πρόληψη και την έρευνα και να συμβάλλουν στη βελτίωση των υπηρεσιών που παρέχονται στους πολίτες.
