Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος (8-14/03) και με πρώτιστο γνώμονα την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου γύρω από την πάθηση, συμπτώματα, τρόπους πρόληψης και αντιμετώπισης, η Ελληνική Εταιρεία Γλαυκώματος πραγματοποίησε σήμερα Συνέντευξη Τύπου, όπου παρουσιάστηκαν στοιχεία και δεδομένα αναφορικά με την πάθηση του Γλαυκώματος, καθώς και οι τρόποι πρόληψης και αντιμετώπισής του.
Τη συζήτηση στη διάρκεια της εκδήλωσης συντόνισε ο κ. Ιωάννης Χαλκιαδάκης, Διευθυντής ΕΣΥ, Α’ Οφθαλμολογική Κλινική, Τμήμα Γλαυκώματος, Οφθαλμιατρείο Αθηνών, Αθήνα (Πρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος), ενώ ως ομιλητές συμμετείχαν οι κ.κ.:
- Φώτης Τοπούζης, Καθηγητής Οφθαλμολογίας, Διευθυντής Α' Οφθαλμολογικής Κλινικής ΑΠΘ, Π.Γ.Ν. ΑΧΕΠΑ, Θεσσαλονίκη (Πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Γλαυκώματος, πρώην πρόεδρος της Ευρωπαικής Εταιρείας Γλαυκώματος, πρώην πρόεδρος της ΕΕΓ και Μέλος του ΔΣ της ΕΕΓ)
- Στυλιανός Κανδαράκης, Χειρ. Οφθαλμίατρος, Επικ Καθηγητής Οφθαλμολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Α’ Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική, Νοσοκομείο Γ. Γεννηματάς (Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος)
- Ευθύμιος Καρμίρης, Χειρ. Οφθαλμίατρος, Επικ. Καθηγητής Οφθαλμολογίας, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Β’ Πανεπιστημιακή Οφθαλμολογική Κλινική, Νοσοκομείο Γ. Γεννηματάς (Γεν. Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος)
- Θεόδωρος Φιλιππόπουλος, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, Επιστημονικός Διευθυντής, Ιατρικό Ινστιτούτο Οφθαλμολογίας Athens Vision, Αθήνα (Ειδ. Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος)
Στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος, η Συνέντευξη Τύπου επικεντρώθηκε σε βασικούς άξονες ενημέρωσης για τη νόσο και τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης. Συγκεκριμένα:
- Ο κ. Φιλιππόπουλος παρουσίασε τι είναι το γλαύκωμα και πώς επηρεάζει σταδιακά την όραση, αναδεικνύοντας τον αθόρυβο και συχνά αδιάγνωστο χαρακτήρα του
- Ο κ. Τοπούζης αναφέρθηκε στον σκοπό της καθιέρωσης της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος από την World Glaucoma Association και θα παρουσίασε τα νεότερα ελληνικά δεδομένα που αποτυπώνουν την έκταση της νόσου στη χώρα μας
- Ο κ. Καρμίρης επικεντρώθηκε στις σύγχρονες συστάσεις για την έγκαιρη διάγνωση, υπογραμμίζοντας τον ρόλο των τακτικών οφθαλμολογικών εξετάσεων
- Ο κ. Κανδαράκης ανέλυσε τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές για τους ασθενείς, εξηγώντας πώς αντιμετωπίζεται το γλαύκωμα στη σύγχρονη κλινική πράξη
Η Παγκόσμια Εβδομάδα Γλαυκώματος (World Glaucoma Week – WGW) αποτελεί διεθνή πρωτοβουλία που διοργανώνεται από την World Glaucoma Association από το 2008, με στόχο την ενημέρωση για το γλαύκωμα και την πρόληψη της τύφλωσης από γλαύκωμα.
Κάθε χρόνο στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος πραγματοποιούνται σε όλο τον κόσμο εκατοντάδες δράσεις με τη συνεργασία ασθενών, επαγγελματιών υγείας, υγειονομικών φορέων και του κοινού, με σκοπό την ευαισθητοποίηση γύρω από την πρόληψη της νόσου.
Το γλαύκωμα είναι η κύρια αιτία μη αναστρέψιμης τύφλωσης παγκοσμίως, παραμένει όμως σε μεγάλο βαθμό αδιάγνωστο, καθώς στα αρχικά στάδια δεν εμφανίζει συμπτώματα. Οι περισσότεροι ασθενείς δεν γνωρίζουν ότι πάσχουν μέχρι να έχει ήδη προκληθεί σημαντική βλάβη στην όραση. Για τον λόγο αυτό, η τακτική οφθαλμολογική εξέταση είναι καθοριστικής σημασίας, ιδιαίτερα μετά την ηλικία των 40–45 ετών.
Καθώς η νόσος εξελίσσεται αθόρυβα και συχνά παραμένει «αόρατη» στα πρώιμα στάδια, πολλοί ασθενείς χάνουν μέρος της όρασής τους πριν αντιληφθούν ότι κινδυνεύουν. Η ενημέρωση και ο συστηματικός έλεγχος αποτελούν τον μόνο αξιόπιστο τρόπο πρόληψης — συστήνεται έλεγχος κάθε δύο χρόνια πριν τα 40 και κάθε χρόνο μετά. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να αποτρέψει τις σοβαρές επιπτώσεις που προκαλεί η προχωρημένη νόσος στην καθημερινότητα και στην ποιότητα ζωής.
Η συχνότητα του γλαυκώματος ανέρχεται σε 2,5% στα άτομα άνω των 45 ετών και αυξάνει με την αύξηση του ηλικιακού φάσματος. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα δεδομένα της Thessaloniki Eye Study (μεγάλη επιδημιολογική μελέτη των οφθαλμολογικών νοσημάτων με διεθνή απήχηση), η συχνότητα φτάνει το 5,5% σε ηλικίες άνω των 60 ετών. Με βάση τα πληθυσμιακά δεδομένα, εκτιμάται ότι περίπου 170.000 Έλληνες άνω των 60 ετών πάσχουν από γλαύκωμα, ενώ το 50% αυτών δηλαδή περίπου 85.000 άτομα, παραμένουν αδιάγνωστοι. Ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος βοηθάει στη έγκαιρη διάγνωση. Ειδικότερα, σύμφωνα με την Thessaloniki Eye Study, οι ασθενείς που δεν είχαν εξετασθεί τον τελευταίο χρόνο από οφθαλμίατρο είχαν 6 φορές αυξημένο κίνδυνο να είναι αδιάγνωστοι.
Το μήνυμα της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος είναι σαφές: η Πρόληψη και ο Τακτικός Έλεγχος μπορούν να Προστατεύσουν την ‘Οραση και να Αποτρέψουν τη Μη Αναστρέψιμη Απώλειά της.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για το Γλαύκωμα
Μια νόσος που εξελίσσεται ύπουλα, καθώς συνήθως δεν εμφανίζει συμπτώματα στα αρχικά στάδια, και αποτελεί την πιο συχνή αιτία μη αναστρέψιμης τύφλωσης παγκοσμίως, είναι το γλαύκωμα. Απέναντι σε μια τέτοια πάθηση, που εξαιτίας των χαρακτηριστικών της ονομάζεται συχνά «ο σιωπηλός κλέφτης της όρασης», μόνο η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να μειώσουν δραστικά τον κίνδυνο απώλειας όρασης. Αυτό είναι το μήνυμα της φετινής Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος, 8-14 Μαρτίου.
Το γλαύκωμα είναι μια ομάδα παθήσεων που προκαλούν προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο, συχνά λόγω αυξημένης ενδοφθάλμιας πίεσης (ΕΟΠ). Σύμφωνα με τα δεδομένα του World Glaucoma Association, πάνω από το 50% των ασθενών δεν γνωρίζει ότι πάσχει μέχρι να εμφανιστεί σημαντική απώλεια όρασης.
Η απειλή αφορά σημαντικό ποσοστό του γενικού πληθυσμού, καθώς το 2020 περίπου 76 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με γλαύκωμα, ενώ ο αριθμός αυτός αναμένεται να ξεπεράσει τα 110 εκατ. έως το 2040. Νεότερα δεδομένα, μάλιστα, εκτιμούν ότι ο συνολικός πληθυσμός με ανοικτής γωνίας γλαύκωμα θα αυξηθεί από 81 εκατ. το 2024 σε 185 εκατ. μέχρι το 2060, εξαιτίας της γήρανσης του πληθυσμού και της αύξησης της μυωπίας.
Αυξημένο κίνδυνο νόσησης έχουν:
- Ηλικιωμένοι ενήλικες, με τη συχνότητα να αυξάνεται σημαντικά μετά τα 60 έτη
- Ασθενείς με οικογενειακό ιστορικό, καθώς ο κίνδυνος είναι 4–10 φορές μεγαλύτερος. Υπολογίζεται ότι άτομα με θετικό οικογενειακό ιστορικό έχουν 20% πιθανότητα να αναπτύξουν γλαύκωμα στη διάρκεια της ζωής τους
- Άτομα με υψηλή μυωπία, παράγοντας που αναμένεται να συμβάλλει σε περίπου 35 εκατ. νέες περιπτώσεις γλαυκώματος έως το 2060
- Άτομα αφρικανικής ή ασιατικής καταγωγής, όπου το γλαύκωμα εμφανίζεται συχνότερα
- Χρήστες κορτικοστεροειδών, ειδικά οφθαλμικών κολλυρίων, που μπορεί να αυξήσουν την ενδοφθάλμια πίεση
Το γλαύκωμα δεν εμφανίζει συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Πολλοί ασθενείς αντιλαμβάνονται το πρόβλημα μόνο όταν η περιφερική όραση έχει αρχίσει να φθίνει, η όραση γίνεται θολή ή αμυδρή και δυσκολεύονται στην οδήγηση, στο διάβασμα ή σε συνθήκες χαμηλού φωτισμού.
Οι επιπτώσεις της πάθησης στην καθημερινότητα είναι σημαντικές, καθώς με την εξέλιξη της νόσου επηρεάζονται:
- η οδήγηση, το περπάτημα, η εκτίμηση αποστάσεων
- η νυχτερινή όραση και η προσαρμογή σε έντονο/χαμηλό φως
- ο κίνδυνος πτώσεων και ατυχημάτων
- η ψυχική υγεία (άγχος, κατάθλιψη σε έως και 30% των ασθενών)
Κλειδί η έγκαιρη διάγνωση
Η σύγχρονη οφθαλμολογία διαθέτει πλέον πολύ ακριβή, αντικειμενικά εργαλεία που επιτρέπουν έγκαιρη διάγνωση πριν υπάρξει σοβαρή απώλεια όρασης. Οι βασικοί έλεγχοι περιλαμβάνουν:
- μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης (τονομέτρηση)
- εξέταση οπτικού νεύρου
- OCT (απεικόνιση νευρικών ινών)
- οπτικό πεδίο
- γωνιοσκοπία
Η συχνότητα του προληπτικού ελέγχου εξαρτάται από την ηλικία. Σε άτομα κάτω των 40 ετών η πάθηση εμφανίζεται σε χαμηλό ποσοστό στον πληθυσμό. Σε ειδικές περιπτώσεις, προληπτικός έλεγχος συνιστάται, κυρίως, όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό. Για άτομα άνω των 40 ετών, ο έλεγχος συνιστάται να γίνεται κάθε 2 χρόνια ανεξάρτητα από το οικογενειακό ιστορικό. Ενώ μετά τα 60 χρόνια ο έλεγχος θα πρέπει να γίνεται σε ετήσια βάση.
Υπάρχει θεραπεία;
Το γλαύκωμα δεν εξαλείφεται, αλλά η θεραπεία του αφορά στο να ελέγχεται με στόχο την μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης και επιβράδυνση της επιδείνωσης. Οι τρόποι ελέγχου είναι οι ακόλουθοι:
- Φαρμακευτική αγωγή (κολλύρια): Τα κολλύρια μειώνουν την πίεση αυξάνοντας την παροχέτευση του υδατοειδούς υγρού ή μειώνοντας την παραγωγή του και αποτελούν την πρώτη γραμμή θεραπείας
- Laser – Selective Laser Trabeculoplasty (SLT): Μελέτες δείχνουν ότι το SLT προσφέρει αποτελεσματικό έλεγχο της ενδοφθάλμιας πίεσης σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών μειώνοντας την ανάγκη φαρμακευτικής αγωγής και χειρουργείων
- Χειρουργική θεραπεία: Όταν απαιτείται, εφαρμόζονται επεμβάσεις όπως ελάχιστα παρεμβατικές τεχνικές, τραμπεκουλεκτομή ή ενθέσεις βαλβίδων, ενώ η χειρουργική αντιμετώπιση παραμένει επιλογή σε προχωρημένες περιπτώσεις
Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Γλαυκώματος, η Ελληνική Εταιρεία Γλαυκώματος συμβουλεύει και παροτρύνει για τις ακόλουθες ενέργειες:
- Τακτικό έλεγχο των ματιών από τον οφθαλμίατρο, ακόμα κι αν δεν υπάρχουν συμπτώματα
- Ενημέρωση του οικογενειακού περιβάλλοντος σε περίπτωση νόσησης από γλαύκωμα, καθώς τα μέλη 1ου βαθμού έχουν πολλαπλάσιο κίνδυνο
- Ευλαβική τήρηση της θεραπείας κατά του γλαυκώματος, καθώς η μη συμμόρφωση αποτελεί βασικό παράγοντα απώλειας της όρασης
- Σε περίπτωση που η χρήση κολλυρίων προκαλεί δυσφορία, π.χ. λόγω συντηρητικών, άμεση επικοινωνία με τον οφθαλμίατρο σας, προκειμένου να βοηθήσει για ανακούφιση από την δυσφορία
- Κολλύρια με κορτιζόνη δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται χωρίς ιατρική καθοδήγηση
Ο κ. Θεόδωρος Φιλιππόπουλος, Ειδ. Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος, δήλωσε: «Παρά τα επιστημονικά άλματα, τα οποία έχουν επιτευχθεί τόσο στη διάγνωση και παρακολούθηση της νόσου, όσο και στη θεραπεία αυτής, τα ποσοστά αναπηρίας και τύφλωσης από γλαύκωμα παραμένουν υψηλά και μάλιστα εμφανίζουν αυξητική τάση λόγω της δημογραφικής γήρανσης στις Δυτικές κοινωνίες. Αυτό οφείλεται στα υψηλά ακόμα ποσοστά ασθενών που παραμένουν αδιάγνωστοι, καθώς η νόσος εξελίσσεται αργά και είναι στα πρώτα στάδια ασυμπτωματική, αλλά και στη συχνά πλημμελή συμμόρφωση των ασθενών στις οδηγίες των ιατρών». Και συνέχισε, λέγοντας: «Ως χρόνια εκφυλιστική πάθηση δοκιμάζει τις υπηρεσίες υγείας, αλλά και την κοινωνική αλληλεγγύη εν τω συνόλω διότι η αντιμετώπισή της προϋποθέτει προσβασιμότητα στις υπηρεσίες υγείας και στη φαρμακευτική ή χειρουργική θεραπεία, ανθρωπιά και ενσυναίσθηση από όλους τους παρόχους υπηρεσιών υγείας και υποστήριξη στους πάσχοντες από την οικογένεια και το κοινωνικό σύνολο».
Ενώ ο Καθηγητής κ. Φώτης Τοπούζης, Πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Γλαυκώματος, επεσήμανε: «Η συχνότητα του γλαυκώματος ανέρχεται σε 2,5% στα άτομα άνω των 45 ετών και αυξάνει με την αύξηση του ηλικιακού φάσματος. Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τα δεδομένα της Thessaloniki Eye Study (μεγάλη επιδημιολογική μελέτη των οφθαλμολογικών νοσημάτων, με διεθνή απήχηση), η συχνότητα φτάνει το 5,5% σε ηλικίες άνω των 60 ετών. Με βάση τα πληθυσμιακά δεδομένα, εκτιμάται ότι περίπου 170.000 Έλληνες άνω των 60 ετών πάσχουν από γλαύκωμα, ενώ το 50% αυτών
δηλαδή περίπου 85.000 άτομα, παραμένουν αδιάγνωστοι». Τόνισε δε ότι: «Ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος βοηθάει στη έγκαιρη διάγνωση. Ειδικότερα, σύμφωνα με την Thessaloniki Eye Study, οι ασθενείς που δεν είχαν εξετασθεί τον τελευταίο χρόνο από οφθαλμίατρο είχαν 6 φορές αυξημένο κίνδυνο να είναι αδιάγνωστοι».
Ο κ. Ευθύμιος Καρμίρης, Γεν. Γραμματέας Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος είπε: «Το γλαύκωμα δεν πονά, δεν προειδοποιεί. Απλά… κλέβει σιωπηλά την όραση. Μην το αφήσετε να σας τυφλώσει από αδιαφορία. Είναι νόσος που παραμένει σε μεγάλο βαθμό ‘αόρατη’, εξελίσσεται ύπουλα χωρίς συμπτώματα, με αποτέλεσμα να χτυπά 1 στους 2 ανυποψίαστους. Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η ίδια η νόσος, αλλά η άγνοια γύρω από αυτήν. Οι ασθενείς χάνουν ανεπανόρθωτο μέρος της όρασής τους πριν προλάβουν να αντιδράσουν, γιατί απλά δεν γνωρίζουν ότι κινδυνεύουν». Και συνέχισε, λέγοντας: «Η ενημέρωση και η τακτική εξέταση είναι η μόνη άμυνα, με την έγκαιρη διάγνωση να είναι η μόνη ‘ασπίδα’ απέναντι στη μη αναστρέψιμη απώλεια όρασης. Ο κανόνας της πρόληψης είναι απλός: Έλεγχος κάθε 2 χρόνια μετά από τα 40 και Έλεγχος κάθε χρόνο μετά τα 60. Όταν η νόσος φτάσει σε προχωρημένο στάδιο, οι επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής είναι δραματικές: κατάθλιψη, κοινωνική απομόνωση, απώλεια ικανότητας οδήγησης, αυξημένος κίνδυνος πτώσεων και καταγμάτων. Μην περιμένετε να χάσετε το φως σας. Το γλαύκωμα δεν δείχνει σημάδια… μέχρι να είναι πολύ αργά».
Ο κ. Στυλιανός Κανδαράκης, Αντιπρόεδρος Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος ανέφερε: «Το γλαύκωμα δεν θεραπεύεται, όμως μπορεί να ελεγχθεί αποτελεσματικά όταν διαγνωστεί έγκαιρα και αντιμετωπιστεί σωστά. Η πρώτη γραμμή θεραπείας είναι συνήθως τα κολλύρια που μειώνουν την ενδοφθάλμια πίεση, είτε περιορίζοντας την παραγωγή, είτε αυξάνοντας την παροχέτευση του υδατοειδούς υγρού. Σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών, η μέθοδος Selective Laser Trabeculoplasty (SLT) έχει αποδείξει υψηλή αποτελεσματικότητα και αποτελεί επίσης επιλογή πρώτης γραμμής. Όταν η πίεση δεν ελέγχεται με κολλύρια ή SLT, τότε απαιτούνται χειρουργικές λύσεις όπως η τραμπεκουλεκτομή, η ένθεση βαλβίδων ή οι πιο σύγχρονες ελάχιστα παρεμβατικές επεμβάσεις (MIGS) που εφαρμόζονται πλέον και στη χώρα μας». Επίσης κ. Κανδαράκης τόνισε: «Η σωστή ενημέρωση και η στενή συνεργασία με τον οφθαλμίατρο είναι καθοριστικές για τη μακροχρόνια διαχείριση του γλαυκώματος. Ο τακτικός έλεγχος είναι απαραίτητος ακόμη και χωρίς συμπτώματα, ενώ σε περίπτωση διάγνωσης πρέπει να ενημερώνονται και τα μέλη πρώτου βαθμού, καθώς διατρέχουν πολλαπλάσιο κίνδυνο. Η πιστή συμμόρφωση στη θεραπεία αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα διατήρησης της όρασης. Αν τα κολλύρια προκαλούν δυσφορία, π.χ. λόγω συντηρητικών, ο ασθενής πρέπει να συμβουλεύεται τον οφθαλμίατρό του για προσαρμογή της αγωγής του. Τέλος, η χρήση κορτικοστεροειδών κολλυρίων χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να είναι επικίνδυνη και πρέπει να αποφεύγεται».
Τέλος, ο Συντονιστής της Συνέντευξης Τύπου κ. Ιωάννης Χαλκιαδάκης, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος, τόνισε: «Καθώς δεν μπορούμε να θεραπεύσουμε την τύφλωση που προκαλεί το γλαύκωμα έργο μας είναι να την προλάβουμε, αντιμετωπίζοντας τη νόσο σε πρώιμα στάδια. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στον Ελληνικό πληθυσμό στον οποίο είναι συχνό το ψευδοαποφολιδωτικο γλαύκωμα, ένας τύπος γλαυκώματος που αν μείνει χωρίς θεραπεία τυφλώνει γρήγορα τους ασθενείς».
Την Τρίτη 10 Μαρτίου μεταξύ 20:00 και 22:00 φωταγωγήθηκς μέρος της πρόσοψης του κτιρίου της Βουλής των Ελλήνων (αριστερή πλευρά κοιτώντας το κτίριο από την Πλατεία Συντάγματος) με το πράσινο χρώμα της Παγκόσμιας Εβδομάδας Γλαυκώματος. Η συγκεκριμένη ενέργεια αποτελεί πρωτοβουλία της Ελληνικής Εταιρείας Γλαυκώματος στο πλαίσιο δράσεων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με την πάθηση του Γλαυκώματος.
