Η δυνατότητα να ταξιδεύει κανείς, να επιλέγει ένα ξενοδοχείο, να επισκέπτεται ένα μουσείο ή να απολαμβάνει ένα γεύμα χωρίς εμπόδια αποτελεί βασική προϋπόθεση για έναν τουρισμό που απευθύνεται σε όλους. Παράλληλα, η προσβασιμότητα συνιστά μια σημαντική οικονομική ευκαιρία για τον ελληνικό τουρισμό, καθώς διευρύνει το δυνητικό κοινό των επιχειρήσεων και ενισχύει τις προοπτικές ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών τουρισμού καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου.
Ωστόσο τα άτομα με αναπηρία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προκλήσεις, καθώς υπάρχουν δυνατότητες βελτίωσης της εμπειρίας τους στους κλάδους του τουρισμού, όπως επεσήμανε η Χρυσέλλα Λαγαρία, συνιδρύτρια και διευθύνουσα σύμβουλος της Black Light, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, στο περιθώριο της ημερίδας της Wise Greece "The Future of food, tourism and experiences".
Η ίδια, η οποία έχει εκ γενετής τύφλωση, δραστηριοποιείται στην εκπαίδευση επιχειρήσεων για την εξυπηρέτηση τυφλών καταναλωτών, μεταφέροντας την εμπειρία των ίδιων των ατόμων με αναπηρία στον σχεδιασμό υπηρεσιών και στην καθημερινή λειτουργία των επιχειρήσεων.
"Η προσβασιμότητα πρέπει να αντιμετωπίζεται οριζόντια", είναι το βασικό μήνυμα που προκύπτει από την παρέμβασή της. Δεν αφορά μόνο την κατασκευή μιας ράμπας ή τη διαμόρφωση ενός ειδικού δωματίου, αλλά το σύνολο της εμπειρίας του επισκέπτη: από την αναζήτηση πληροφοριών και την κράτηση έως τη μετακίνηση, τη διαμονή, την επίσκεψη σε αξιοθέατα και την εξυπηρέτηση στους χώρους εστίασης.
Από τις υποδομές στην ολοκληρωμένη εμπειρία
Σύμφωνα με την κ.Λαγαρία, η προσβασιμότητα μπορεί να ξεκινήσει από παρεμβάσεις που δεν απαιτούν κατ’ ανάγκη μεγάλες επενδύσεις. Η προσθήκη υποτίτλων στα προωθητικά βίντεο, η περιγραφή των φωτογραφιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τη διευκόλυνση των τυφλών χρηστών και η εκπαίδευση του προσωπικού αποτελούν ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Αντίστοιχα, η εξυπηρέτηση ενός κωφού πελάτη μπορεί να διευκολυνθεί με τη χρήση εφαρμογών μετατροπής ομιλίας σε κείμενο, ενώ η κατάλληλη εκπαίδευση των εργαζομένων μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη επικοινωνία με ανθρώπους που έχουν διαφορετικές ανάγκες.
Η προσβασιμότητα, ωστόσο, απαιτεί και προσεκτικό σχεδιασμό των φυσικών χώρων. Όπως επισημαίνει, ακόμη και ένα πολυτελές ξενοδοχείο με ειδικά διαμορφωμένα δωμάτια μπορεί να παρουσιάζει σοβαρές ελλείψεις σε επιμέρους σημεία. Ένα μπαλκόνι στο οποίο δεν μπορεί να κινηθεί με άνεση ένας χρήστης αναπηρικού αμαξιδίου ή ένα μπάνιο που δεν επιτρέπει την ασφαλή χρήση του μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά την εμπειρία του επισκέπτη, παρά τις υπόλοιπες παροχές της μονάδας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, κατά την ίδια, η αξιοποίηση των δυνατοτήτων που προσφέρουν οι μικρότερες τουριστικές επιχειρήσεις. Ο σχεδιασμός ενός νέου καταλύματος ή η ανακαίνιση ενός υφιστάμενου χώρου μπορούν να αποτελέσουν ευκαιρία για την ενσωμάτωση λύσεων προσβασιμότητας εξαρχής, αντί για την εκ των υστέρων προσαρμογή των εγκαταστάσεων.
Η πραγματική προσβασιμότητα κρίνεται στην πράξη
Ένα από τα ζητήματα που αναδεικνύει η εμπειρία της ως επαγγελματίας είναι η απόσταση που μπορεί να υπάρχει ανάμεσα στον χαρακτηρισμό ενός καταλύματος ως προσβάσιμου και στις πραγματικές δυνατότητες που προσφέρει στον επισκέπτη.
Όπως εξηγεί η κ.Λαγαρία, τα άτομα με κινητική αναπηρία συχνά χρειάζεται να επικοινωνούν απευθείας με ένα ξενοδοχείο πριν από την κράτηση, προκειμένου να διευκρινίσουν αν μπορούν να χρησιμοποιήσουν το μπάνιο, αν χωρά το αναπηρικό αμαξίδιο στους χώρους ή αν υπάρχει επαρκής πρόσβαση στο μπαλκόνι και στους κοινόχρηστους χώρους.
Αντίστοιχα, τα άτομα με οπτική αναπηρία βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στις διαθέσιμες πληροφορίες, στις φωτογραφίες και στις αξιολογήσεις άλλων επισκεπτών, χωρίς να είναι πάντοτε εύκολο να διαπιστώσουν εκ των προτέρων αν οι υπηρεσίες ενός καταλύματος ανταποκρίνονται στις ανάγκες τους.
Η ίδια υπογραμμίζει ότι η αξιολόγηση και ο σχεδιασμός των υπηρεσιών πρέπει να περιλαμβάνουν τη συμμετοχή των ίδιων των ατόμων με αναπηρία, ώστε οι παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται σε πραγματικές ανάγκες και όχι να περιορίζονται στην τυπική κάλυψη προδιαγραφών.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα έχει θεσπίσει σύστημα πιστοποίησης τουριστικών επιχειρήσεων ως προς την προσβασιμότητα. Το πλαίσιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, εξειδικευμένη εκπαίδευση του προσωπικού που έρχεται σε επαφή με το κοινό. Η εφαρμογή τέτοιων πρωτοβουλιών αποτελεί ένα βήμα προς την κατεύθυνση της βελτίωσης των υπηρεσιών, με ζητούμενο η προσβασιμότητα να αποτυπώνεται με συνέπεια σε ολόκληρη την τουριστική εμπειρία.
Από τα μουσεία έως τη γαστρονομία
Η πρόσβαση στους πολιτιστικούς χώρους αποτελεί ένα ακόμη πεδίο στο οποίο υπάρχουν δυνατότητες περαιτέρω βελτίωσης. Η ύπαρξη προσβάσιμων εκθεμάτων σε ορισμένα μουσεία δεν αρκεί, εάν η προσβασιμότητα δεν αποτελεί σταθερό χαρακτηριστικό του συνόλου της επίσκεψης.
Για τα άτομα με οπτική αναπηρία, για παράδειγμα, η πληροφόρηση δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά σε επιγραφές Braille, καθώς δεν γνωρίζουν όλοι οι άνθρωποι που έχουν χάσει την όρασή τους να διαβάζουν το συγκεκριμένο σύστημα. Εναλλακτικές λύσεις, όπως προσβάσιμοι ψηφιακοί οδηγοί και πληροφορίες μέσω κωδικών QR, μπορούν να διευρύνουν τις δυνατότητες πρόσβασης, εφόσον σχεδιάζονται με τρόπο που να εξυπηρετεί πραγματικά τους χρήστες, σύμφωνα με την κ. Λαγαρία.
Σημαντικές είναι και οι προκλήσεις στους χώρους εστίασης. Η προσβασιμότητα δεν αφορά μόνο την είσοδο σε ένα εστιατόριο, αλλά και την επικοινωνία με το προσωπικό, την ενημέρωση για το μενού και την εξυπηρέτηση κατά τη διάρκεια του γεύματος.
Η κ. Λαγαρία υπογραμμίζει ότι η κατάλληλη εκπαίδευση των εργαζομένων μπορεί να κάνει ουσιαστική διαφορά, μέσα από απλές πρακτικές επικοινωνίας και εξυπηρέτησης. Στόχος είναι ο πελάτης με αναπηρία να μπορεί να απολαμβάνει την ίδια εμπειρία με τους υπόλοιπους επισκέπτες, χωρίς να χρειάζεται να εξηγεί κάθε φορά από την αρχή τις ανάγκες του.
Όπως τονίζει, τα άτομα με αναπηρία δεν αποτελούν μια ομοιογενή ομάδα με κοινές προτιμήσεις. Όπως κάθε ταξιδιώτης, έτσι και αυτά επιλέγουν διαφορετικές δραστηριότητες, από τα μουσεία, τη φύση και τις περιηγήσεις έως τη γαστρονομία και την κολύμβηση. Το ζητούμενο είναι να έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα πώς θα αξιοποιήσουν τον χρόνο τους.
Μια σημαντική οικονομική ευκαιρία για τον τουρισμό
Η διάσταση της προσβασιμότητας δεν περιορίζεται στην κοινωνική συμπερίληψη. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, περίπου 87 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν κάποια μορφή αναπηρίας, γεγονός που αναδεικνύει το μέγεθος του κοινού για το οποίο η πρόσβαση σε τουριστικές υπηρεσίες αποτελεί ουσιαστικό ζήτημα.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ανάπτυξη προσβάσιμων τουριστικών υπηρεσιών μπορεί να διευρύνει τη ζήτηση, να ενισχύσει την ταξιδιωτική κίνηση εκτός της περιόδου αιχμής και να συμβάλει στην αντιμετώπιση της εποχικότητας. Παράλληλα, η εξυπηρέτηση των ατόμων με αναπηρία συνδέεται συχνά με τις ταξιδιωτικές επιλογές των συνοδών και των οικογενειών τους, διευρύνοντας περαιτέρω τη δυνητική πελατεία των επιχειρήσεων.
Για την Ελλάδα, η οποία στηρίζει σημαντικό μέρος της οικονομικής της δραστηριότητας στον τουρισμό, η αξιοποίηση αυτής της δυνατότητας συνδέεται με την αναβάθμιση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και τη διαμόρφωση προορισμών που μπορούν να υποδεχθούν περισσότερους επισκέπτες.
Η κ. Λαγαρία υπογραμμίζει ότι η εκπαίδευση, η συμβουλευτική υποστήριξη και η αλλαγή νοοτροπίας μπορούν να αποτελέσουν αφετηρία για ουσιαστικές βελτιώσεις. Η προσβασιμότητα δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως μια πρόσθετη δαπάνη, αλλά ως μέρος του σχεδιασμού μιας υπηρεσίας που επιδιώκει να ανταποκρίνεται στις ανάγκες ενός ευρύτερου κοινού.
Ένα ακόμη βήμα για τον ελληνικό τουρισμό θα είναι να περάσει από τις μεμονωμένες παρεμβάσεις σε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση, στην οποία οι υποδομές, η ενημέρωση, η ψηφιακή πρόσβαση και η εξυπηρέτηση λειτουργούν συμπληρωματικά. Γιατί η δυνατότητα ενός ανθρώπου να ταξιδεύει και να απολαμβάνει έναν προορισμό δεν αφορά μόνο την πρόσβαση σε έναν χώρο, αλλά την ισότιμη συμμετοχή σε ολόκληρη την εμπειρία.
