Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δεν έχει κρύψει ποτέ την περιφρόνησή του για τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ούτε τη συμπάθειά του προς τον πρόεδρο της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Πούτιν. Ωστόσο, ο Ζελένσκι κατάφερνε πάντα να διατηρεί κάποια μορφή αμερικανικής υποστήριξης απέναντι στη Ρωσία, συμμετέχοντας στις άκαρπες ειρηνευτικές συνομιλίες υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και εκφράζοντας επανειλημμένα τις ευχαριστίες του προς τον Τραμπ, επαινώντας την «ισχυρή ηγεσία» του.
Τώρα, ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, οι οποίες θεωρούνται δημοψήφισμα για την προεδρία Τραμπ, η σχέση των δύο ηγετών φαίνεται να βρίσκεται κοντά στο σημείο ρήξης. Η σύγκρουση αυτή ενέχει κινδύνους για την κυβέρνηση Τραμπ, αλλά κυρίως για την Ουκρανία, της οποίας ο στρατός εξακολουθεί να εξαρτάται από την κρίσιμη επιχειρησιακή υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μια δύσκολη εβδομάδα για το Κίεβο
Για το Κίεβο, τα πλήγματα ήρθαν το ένα μετά το άλλο μέσα σε μία ιδιαίτερα δύσκολη εβδομάδα, αναφέρει η ανάλυση των New York Times.
Ο Τραμπ απέδωσε τον πόλεμο που εξαπέλυσε η Ρωσία κατά της Ουκρανίας πριν από σχεδόν πέντε χρόνια στην αύξηση των τιμών του ντίζελ, αντί να αναγνωρίσει την αιτία που, σύμφωνα με ειδικούς στον ενεργειακό τομέα, βρίσκεται πίσω από την άνοδο των τιμών: τον πόλεμο που ο ίδιος ξεκίνησε εναντίον του Ιράν.
Παράλληλα, ήρε προσωρινά τις αμερικανικές κυρώσεις στις πωλήσεις ρωσικού ντίζελ, σε μια κίνηση που είναι πιθανό να αποτύχει ως προς τον στόχο της μείωσης των τιμών. Ανακοίνωσε μονομερώς μια «ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΚΕΧΕΙΡΙΑ», η οποία ευνοεί τη Ρωσία και πλήττει την Ουκρανία, ενώ παράλληλα ζήτησε την εκλογή νέου Ουκρανού προέδρου.
Στα μέσα της εβδομάδας, ο ουκρανικός στρατός ανέφερε ξαφνικούς και ανεξήγητους περιορισμούς στη χρήση του Starshield, μιας στρατιωτικής εκδοχής του δορυφορικού συστήματος διαδικτύου Starlink, το οποίο είναι ζωτικής σημασίας για τις επικοινωνίες στο πεδίο της μάχης.
Ο Έλον Μασκ, άλλοτε στενός φίλος του Τραμπ και διευθύνων σύμβουλος της SpaceX, της εταιρείας που διαχειρίζεται το Starlink, άφησε να εννοηθεί ότι μόνο ο αμερικανικός στρατός και, τελικά, ο ίδιος ο Τραμπ θα μπορούσαν να περιορίσουν τη χρήση του Starshield. Στη συνέχεια, και ο Μασκ ζήτησε την εκλογή νέου προέδρου στην Ουκρανία.
Ζελένσκι: «Νιώθω προδομένος»
Αφού αρχικά συγκρατήθηκε, ο εμφανώς οργισμένος Ζελένσκι δήλωσε ότι αισθάνεται προδομένος, καθώς ο Τραμπ παίρνει ανοιχτά το μέρος ενός Ρώσου ηγέτη που σκοτώνει δεκάδες Ουκρανούς αμάχους.
Αψηφώντας την ανακοίνωση του Τραμπ για κατάπαυση του πυρός, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία θα επαναλάβει τις επιθέσεις της σε ρωσικά διυλιστήρια πετρελαίου. Όταν ο δημοσιογράφος Πιρς Μόργκαν τον ρώτησε αν πιστεύει ότι η Ουκρανία «χάνει» τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Ζελένσκι απάντησε απλά: «Ναι».
Ο Τραμπ δήλωσε στη συνέχεια στο Newsmax ότι «ο Ζελένσκι δεν είναι καλός άνθρωπος για να συνεργαζόμαστε».
Την Παρασκευή, στο Βέλγιο, ο Ζελένσκι φάνηκε να προχωρά ακόμη περισσότερο. Όταν ρωτήθηκε αν ο Τραμπ τον χρησιμοποιεί ως αποδιοπομπαίο τράγο για τα δικά του προβλήματα, ο Ουκρανός πρόεδρος, πρώην κωμικός με εξαιρετική αίσθηση του χιούμορ και του χρόνου, χαμογέλασε πλάγια και έκανε μια παρατεταμένη παύση. Όλοι γέλασαν. Στη συνέχεια, έσκυψε προς το μικρόφωνο και είπε: «Αυτή είναι η απάντησή μου».
«Είναι μια κατάσταση στην οποία χάνουν όλοι»
Το πού θα καταλήξει αυτή η λεκτική αντιπαράθεση παραμένει άγνωστο. Ωστόσο, σύμφωνα με αναλυτές, αν συνεχιστεί, θα ωφελήσει τη Ρωσία και θα πλήξει την κυβέρνηση Τραμπ, την Ουκρανία και τους Ευρωπαίους συμμάχους του Κιέβου.
«Είναι μια κατάσταση στην οποία χάνουν όλοι», δήλωσε ο Μπαλάζ Γιαράμπικ, πρώην διπλωμάτης της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κίεβο, ο οποίος εργάζεται σήμερα στην εταιρεία πολιτικής ανάλυσης R. Politik.
«Είναι κακό για τον Τραμπ, νομίζω. Είναι προφανώς κακό για τον Ζελένσκι. Είναι κακό και για τους Ευρωπαίους».
Ο κίνδυνος διακοπής της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας
Το χειρότερο σενάριο για την Ουκρανία θα ήταν να αποφασίσουν ο Τραμπ και το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ να αναστείλουν τη βοήθεια προς τον ουκρανικό στρατό. Το Κίεβο ελπίζει ότι μια τέτοια απόφαση θα είχε τόσο μεγάλο πολιτικό κόστος για τον Αμερικανό πρόεδρο, ο οποίος δέχεται ήδη επικρίσεις από στελέχη του ίδιου του κόμματός του για τη στάση του απέναντι στην Ουκρανία, ώστε τελικά να μην προχωρήσει σε αυτήν.
Η Ουκρανία βασίζεται στο δίκτυο Starshield, που χρηματοδοτείται από το Πεντάγωνο, κατά μήκος της γραμμής του μετώπου. Εξαρτάται επίσης από τις στρατιωτικές πληροφορίες των ΗΠΑ, οι οποίες προειδοποιούν για επερχόμενες πυραυλικές επιθέσεις και βοηθούν στον σχεδιασμό των ουκρανικών επιθέσεων με όπλα μεσαίου βεληνεκούς.
Παράλληλα, η χώρα στηρίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες για την προμήθεια όπλων που αγοράζει με τη βοήθεια συμμάχων της, όπως ανταλλακτικά για μαχητικά αεροσκάφη F-16, πυραύλους που κατευθύνονται προς πηγές ακτινοβολίας και αναχαιτιστικούς πυραύλους Patriot. Οι τελευταίοι αποτελούν το μοναδικό σύστημα στο οποίο έχει πρόσβαση η Ουκρανία και το οποίο μπορεί να καταρρίψει ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους.
Η απώλεια αυτής της βοήθειας θα έπληττε τον ουκρανικό στρατό σε μια περίοδο κατά την οποία καταγράφει καλές επιδόσεις απέναντι στις ρωσικές δυνάμεις στην πρώτη γραμμή. Θα έπληττε επίσης τις ουκρανικές πόλεις, οι οποίες δέχονται συνεχείς πυραυλικές επιθέσεις και επιθέσεις με drones, οδηγώντας στον θάνατο περισσότερων αμάχων, σύμφωνα με αναλυτές.
Από βασικός σύμμαχος των ΗΠΑ σε αβέβαιη σχέση
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούσαν μέχρι πρότινος τον σημαντικότερο σύμμαχο της Ουκρανίας στον πόλεμο. Όλα άλλαξαν, όμως, με την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι η εποχή της απομόνωσης της Ρωσίας έχει τελειώσει, κατηγόρησε την Ουκρανία για την εισβολή που δέχθηκε και ανέτρεψε δεκαετίες αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ακολούθησε η καταστροφική συνάντηση του Ζελένσκι με τον Τραμπ στον Λευκό Οίκο, κατά την οποία ο Ουκρανός πρόεδρος δέχθηκε επιπλήξεις επειδή δεν φορούσε κοστούμι και επειδή, σύμφωνα με τον Αμερικανό πρόεδρο, δεν έδειχνε αρκετή ευγνωμοσύνη για την αμερικανική βοήθεια.
Παρότι ο Ζελένσκι κατάφερε να αποκαταστήσει τη ρήξη, οι Ηνωμένες Πολιτείες σταμάτησαν να προσφέρουν δωρεάν όπλα στην Ουκρανία, απαιτώντας από το Κίεβο και τους δυτικούς συμμάχους του να πληρώνουν για τις προμήθειες.
Έκτοτε, η Ουκρανία έχει ενισχύσει σημαντικά την εγχώρια αμυντική της παραγωγή, περιορίζοντας τις συνέπειες της σταδιακής απομάκρυνσης των ΗΠΑ και δίνοντας στον Ζελένσκι μεγαλύτερη ελευθερία να εκφράζει ανοιχτά τη διαφωνία του.
«Η δυνατότητα του Τραμπ να ασκήσει πίεση στην Ουκρανία, στερώντας της πλέον διάφορα μέσα, είναι πολύ περιορισμένη», δήλωσε ο Νίκο Λάνγκε, πρώην αξιωματούχος του γερμανικού υπουργείου Άμυνας και νυν ανώτερος συνεργάτης στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου.
«Εξακολουθεί να υπάρχει η δημόσια εντύπωση, ίσως και η εντύπωση που έχει ο ίδιος ο Τραμπ, ότι η Ουκρανία θα χάσει τον πόλεμο αν δεν μπορεί πλέον να τη βοηθά η Αμερική. Αυτό, όμως, δεν είναι αλήθεια».
Οι αμερικανικές πληροφορίες και οι Patriot παραμένουν κρίσιμοι
Ωστόσο, όπως επισήμανε ο Λάνγκε, παρότι οι ευρωπαϊκές χώρες παρέχουν ορισμένες πληροφορίες στις ουκρανικές δυνάμεις, δεν υπάρχει υποκατάστατο για τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών, οι οποίες προειδοποιούν εγκαίρως για επιθέσεις με πυραύλους κρουζ από πλοία στη Μαύρη Θάλασσα ή για επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους. Εάν η Ουκρανία δεν λαμβάνει έγκαιρες προειδοποιήσεις για επερχόμενους βαλλιστικούς πυραύλους και δεν διαθέτει συστήματα Patriot για να τους αναχαιτίσει, η Ρωσία θα μπορεί να επιτίθεται χωρίς ουσιαστικό περιορισμό.
«Θα πεθάνουμε επειδή δεν θα λαμβάνουμε προειδοποιήσεις για βαλλιστικές πυραυλικές επιθέσεις», δήλωσε ο Όλεχ Κάτκοφ, στρατιωτικός αναλυτής και αρχισυντάκτης του ουκρανικού μέσου ενημέρωσης AIN, το οποίο καλύπτει θέματα άμυνας και τεχνολογίας. «Αυτό σημαίνει ότι δεν θα προλαβαίνουμε να φτάσουμε στα καταφύγια εγκαίρως. Και δεν θα διαθέτουμε τα μέσα για να καταρρίπτουμε μόνοι μας αυτούς τους πυραύλους».
Η Σολομίγια Μπομπρόφσκα, μέλος της επιτροπής Άμυνας του ουκρανικού κοινοβουλίου και αναπληρώτρια επικεφαλής της ουκρανικής αντιπροσωπείας στο ΝΑΤΟ, δήλωσε ότι φοβάται πως οι Ηνωμένες Πολιτείες θα σταματήσουν να παρέχουν αναχαιτιστικούς πυραύλους Patriot. Τα παγκόσμια αποθέματα αυτών των πυραύλων έχουν μειωθεί, κυρίως εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν, ωστόσο η Ουκρανία εξακολουθεί να λαμβάνει μικρές ποσότητες κάθε μήνα.
Η ίδια υπογράμμισε ότι η Ουκρανία και οι σύμμαχοί της πρέπει να αναζητήσουν εναλλακτικές λύσεις για την αμερικανική βοήθεια στο μέλλον. Πρόσθεσε, ωστόσο, ότι η χώρα δεν πρόκειται να σταματήσει να πολεμά, ανεξάρτητα από τις εξελίξεις. «Αν περιμένετε να ακούσετε από εμένα τις λέξεις “ειρήνη” και “συνθηκολόγηση”, αυτό δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση επιλογή», δήλωσε.
Οι πρώτες ενδείξεις για τις συνέπειες της αμερικανικής απομάκρυνσης
Η Ουκρανία πήρε αυτή την εβδομάδα μια πρώτη γεύση του τι θα μπορούσε να συμβεί εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες σταματούσαν να τη βοηθούν. Ουκρανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η χώρα δεν έλαβε καμία έγκαιρη προειδοποίηση από τους συμμάχους της — διατύπωση που χρησιμοποιείται για να αναφερθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες — πριν από δύο κύματα πυραυλικών επιθέσεων κατά του Κιέβου, την Τρίτη και την Τετάρτη. Οι πύραυλοι έπληξαν την πόλη σχεδόν ταυτόχρονα με την ενεργοποίηση των σειρήνων αεροπορικού συναγερμού.
Δεν είναι σαφές γιατί η Ουκρανία δεν έλαβε προειδοποίηση. Ενδέχεται οι πύραυλοι να ήταν τύπου S-400, οι οποίοι καλύπτουν μικρές αποστάσεις με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα, γεγονός που συχνά δεν αφήνει αρκετό χρόνο για προειδοποίηση. Ουκρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η χώρα έλαβε προειδοποιήσεις για άλλες βαλλιστικές επιθέσεις.
Στη συνέχεια, σημειώθηκαν οι διακοπές στη λειτουργία του Starshield, οι οποίες, σύμφωνα με Ουκρανούς στρατιώτες, επηρέασαν τις εκτοξεύσεις drones και μια σειρά άλλων στρατιωτικών επιχειρήσεων. Μια διακομματική ομάδα Αμερικανών γερουσιαστών ζήτησε τη διεξαγωγή έρευνας για το περιστατικό.
Οι ενδιάμεσες εκλογές και το μέλλον της σχέσης Τραμπ – Ζελένσκι
Οι επόμενες εβδομάδες ενδέχεται να δώσουν ενδείξεις για την πορεία της σχέσης Τραμπ – Ζελένσκι, σύμφωνα με αναλυτές.
«Πρέπει να δούμε τι θα συμβεί μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές», δήλωσε ο Χάρι Νεντέλκου, ανώτερος διευθυντής της ευρωπαϊκής εταιρείας πολιτικών συμβούλων Rasmussen Global.
«Πρέπει να δούμε πώς θα χειριστεί την κατάσταση ο Τραμπ. Από τη μία πλευρά, θέλει να δείξει ότι μειώνει τις τιμές των καυσίμων. Από την άλλη, δέχεται επικρίσεις από το ίδιο του το στρατόπεδο. Από γεωπολιτική άποψη, όμως, πρόκειται φυσικά για μια πισώπλατη μαχαιριά. Για μια γεωπολιτική προδοσία».
