Οι τεχνολογικοί κολοσσοί της τεχνητής νοημοσύνης αποκρύπτουν επιμελώς το περιβαλλοντικό τους αποτύπωμα, καθώς η χρήση και η ανάπτυξη της ΤΝ αναπτύσσεται ολοένα και πιο δυναμικά σε παγκόσμιο επίπεδο. Ενόψει της συνόδου κορυφής AI for Good στη Γενεύη, η Σάσα Λουτσιόνι, επιστήμονας πληροφορικής και υπεύθυνη για το κλίμα στην ανοικτής πρόσβασης πλατφόρμα Hugging Face, εξέφρασε τον έντονο προβληματισμό της για την οικολογική και ηθική διολίσθηση μιας τεχνολογίας που εξελίσσεται με ρυθμούς ταχύτερους από την ανθρώπινη αντίληψη.
Η Λουτσιόνι επισήμανε τη βαθιά αποσύνδεση ανάμεσα στη φαινομενικά άυλη εμπειρία των χρηστών, όπως η χρήση του ChatGPT, του Siri ή της έξυπνης πλοήγησης, και την πραγματικότητα των ενεργοβόρων και υλικά εξαρτώμενων υποδομών που απαιτούνται για τη λειτουργία τους. Το φαινόμενο του «παράδοξου του Jevons» περιγράφει εύστοχα την κατάσταση, δηλαδή όσο πιο αποδοτική γίνεται η ΤΝ, τόσο αυξάνεται η χρήση της και συνεπώς η συνολική κατανάλωση ενέργειας. Ενδεικτικά, μέσα σε μόλις τέσσερις μήνες, οι εβδομαδιαίοι χρήστες του ChatGPT διπλασιάστηκαν φτάνοντας τα 800 εκατομμύρια.
Ενδεικτικά, η δημιουργική τεχνητή νοημοσύνη (GenAI), που παράγει περιεχόμενο όπως κείμενα, εικόνες και μουσική, καταναλώνει 20 έως 30 φορές περισσότερη ενέργεια για την απάντηση σε μια ερώτηση σε σχέση με τα παραδοσιακά μοντέλα, σύμφωνα με μελέτη του 2024. Η Διεθνής Ένωση Τηλεπικοινωνιών καταγράφει ότι η κατανάλωση ενέργειας των data centers αυξανόταν κατά 12% ετησίως την περίοδο 2017-2023, τέσσερις φορές ταχύτερα από την παγκόσμια ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας προειδοποιεί ότι η κατανάλωση αυτή μπορεί να διπλασιαστεί έως το 2030, αγγίζοντας τα 945 TWh – ξεπερνώντας δηλαδή την Ιαπωνία (900 TWh) και υπερδεκαπλασιάζοντας την Ελβετία (60 TWh).
Το οικολογικό αποτύπωμα όμως δεν περιορίζεται μόνο στην ενέργεια. Για την ακρίβεια, η ΤΝ απαιτεί τεράστιες ποσότητες μετάλλων και νερού για την κατασκευή και ψύξη των διακομιστών. Νέα ορυχεία ανοίγουν για να καλύψουν την αυξανόμενη ζήτηση, καθώς η ανακύκλωση των ηλεκτρονικών εξαρτημάτων παραμένει οριακή. Το 2023, η δημιουργική ΤΝ παρήγαγε 2.600 τόνους ηλεκτρονικών αποβλήτων, με προβλέψεις για 2,5 εκατομμύρια τόνους το 2030, μία ποσότητα που αντιστοιχεί με 13,3 δισεκατομμύρια πεταμένα smartphones. Η κατανάλωση νερού αγγίζει εξίσου ανησυχητικά επίπεδα, και σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η ΤΝ θα μπορούσε να καταναλώνει έως και 6,6 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως μέχρι το 2027 – ποσότητα διπλάσια από την ετήσια κατανάλωση ολόκληρης της Ελβετίας.
Πέρα από τα μεγέθη, το πιο ανησυχητικό ζήτημα είναι η έλλειψη διαφάνειας. Όπως καταγγέλλει η Λουτσιόνι, οι τεχνολογικοί κολοσσοί αρνούνται συστηματικά να κοινοποιήσουν τα δεδομένα κατανάλωσης ενέργειας. Σε μελέτη που δημοσίευσε τον Ιούνιο του 2025, αποκαλύφθηκε ότι το 84% των ερωτημάτων προς τα conversational bots διεκπεραιώνονται από μοντέλα των οποίων το περιβαλλοντικό αποτύπωμα είναι πλήρως αδιαφανές. Μόλις το 2% των μοντέλων δημοσιεύει πληροφορίες για τις εκπομπές άνθρακα. Εκτός αυτών, διακινούνται ανεπιβεβαίωτοι ισχυρισμοί, όπως αυτός του CEO της OpenAI, Sam Altman, που υποστήριξε πως κάθε ερώτημα στο ChatGPT καταναλώνει μόλις 0,34 watt-ώρες. Όπως υπογραμμίζει η Λουτσιόνι, ακόμη και αν αυτή η εκτίμηση είναι ακριβής, γεγονός που δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί, πολλαπλασιαζόμενη με τα δισεκατομμύρια των ερωτημάτων καθημερινά, συνεπάγεται μια κολοσσιαία ενεργειακή κατανάλωση. Και αυτό χωρίς να συνυπολογιστεί η δημιουργία εικόνων, που απαιτεί ακόμα περισσότερη ενέργεια.
Παρά την ψήφιση ενός ψηφίσματος από τα Ηνωμένα Έθνη το 2024 για την παγκόσμια διακυβέρνηση της ΤΝ, η πρόοδος παραμένει αργή. Για τη Λουτσιόνι, το πρώτο βήμα είναι η διάσπαση των τεχνολογικών μονοπωλίων, κάτι που έδινε την δυνατότητα να ενισχυθεί η διαφάνεια και η περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Υπάρχουν ήδη πρωτοβουλίες για πιο βιώσιμες πρακτικές, όπως η ανάκτηση θερμότητας από data centers και η ανάπτυξη πιο μικρών και εξειδικευμένων μοντέλων, που καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια και είναι προσιτά στους ανεξάρτητους προγραμματιστές. Η ερευνήτρια αναφέρει επίσης εναλλακτικές λύσεις όπως η μηχανή αναζήτησης Ecosia, που τροφοδοτείται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Αναμφισβήτητα, πέρα από την ευθύνη των εταιρειών, απαιτείται και πολιτική βούληση. Οι κυβερνήσεις και οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής οφείλουν να απαιτήσουν σαφείς πληροφορίες για την προέλευση της ενέργειας και την κατανάλωση των συστημάτων ΤΝ. Άλλωστε, η απουσία αυτών των στοιχείων δεν επιτρέπει ούτε στους ίδιους τους ενδιαφερόμενους να κάνουν συνειδητές επιλογές.
Ευθύνη όμως υπάρχει και στο ατομικό επίπεδο, η αλλαγή ξεκινά από την επανεξέταση της ίδιας της χρήσης που κάνει ο κάθε ένας από εμάς. "Η χρήση παραγωγικής ΤΝ για να μάθεις πού είναι το κοντινότερο φαρμακείο, είναι σαν να ανάβεις όλους τους προβολείς ενός σταδίου για να βρεις τα κλειδιά σου", λέει χαρακτηριστικά η Λουτσιόνι.
