Της Δήμητρας Μανιφάβα
Φραγμοί στην ενιαία αγορά, ηλεκτρονικό εμπόριο, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καινοτομία και εργασιακά θέματα είναι οι πέντε προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει το λιανεμπόριο σε ευρωπαϊκό επίπεδο τα επόμενα χρόνια, έτσι ώστε αφενός να προσφέρει καλύτερες υπηρεσίες στους Ευρωπαίους πολίτες και αφετέρου να βελτιώσει την ανταγωνιστικότητά του. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε η Ομάδα Υψηλού Επιπέδου για την Ανταγωνιστικότητα του Λιανεμπορίου, μία ομάδα που συστάθηκε το 2013 από την Κομισιόν και στην οποία συμμετέχουν 20 άτομα, κυρίως από μεγάλες λιανεμπορικές αλυσίδες της Ευρώπης, αλλά και από καταναλωτικές οργανώσεις. Πριν από λίγες εβδομάδες η ομάδα αυτή κατέληξε σε μια έκθεση συμπερασμάτων για το ποια πρέπει να είναι τα επόμενα βήματα στο ευρωπαϊκό λιανεμπόριο. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε αυτή λαμβάνουν μέρος εκπρόσωποι από τις ακόλουθες εταιρείες: Allegro, ANWR GROUP eG, Bivolino, Groupe Carrefour, Euronics International , Ikea, Kesko Corporation, Lidl, Metro AG, Musgrave Group, Sonae , GlaxoSmithKline, Henkel , Indesit1 , Lego. Η έκθεση αυτή δεν θα πρέπει να αφήνει αδιάφορες ούτε τις ελληνικές επιχειρήσεις, ούτε τις ελληνικές κυβερνήσεις, καθώς συχνά η νομοθεσία τα επόμενα χρόνια θα υπαγορευθεί σε μεγάλο βαθμό από εκθέσεις σαν αυτή. Στο τέλος του τρέχοντος έτους, άλλωστε, η Κομισιόν πρόκειται να υιοθετήσει τη Στρατηγική για την Εσωτερική Αγορά, όπου αναμένεται να λάβει σοβαρά υπόψη της τα όσα λένε οι μεγάλες επιχειρήσεις του λιανεμπορίου στην ΕΕ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο λιανεμπόριο απασχολούνται περί τα 29 εκατομμύρια άτομα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αντιστοιχεί στο 9,6% της συνολικής προστιθέμενης αξίας στην ΕΕ. Επιπλέον, σχεδόν μία στις τέσσερις μικρομεσαίες επιχειρήσεις δραστηριοποιείται στο λιανεμπόριο ή στο χονδρεμπόριο. Την ίδια ώρα πολλές ευρωπαϊκές αλυσίδες συγκαταλέγονται μεταξύ των κορυφαίων του κόσμου. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία πέντε από τις δέκα κορυφαίες αλυσίδες είναι ευρωπαϊκές. Καθοριστικό είναι επίσης το λιανεμπόριο για την απασχόληση των νέων, καθώς πάνω από το 16% των απασχολούμενων στο λιανεμπόριο είναι μεταξύ 15 και 24 ετών.
Οι προκλήσεις:
- Εμπόδια στην ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς. Πρόκειται ίσως για το κομμάτι εκείνο που αγγίζει περισσότερο από κάθε άλλο «ευαίσθητες χορδές» στην ελληνική πραγματικότητα. Σύμφωνα με την έκθεση, θα πρέπει να υπάρξει χαλάρωση – επί της ουσίας άρση των περιορισμών- σε ό,τι αφορά τα εξής ζητήματα: ίδρυση καταστημάτων, εθνικοί κανόνες σήμανσης και άλλες εθνικές προδιαγραφές που θέτουν τα κράτη-μέλη, περιορισμοί στο διασυνοριακό εμπόριο (όπως η απαγόρευση των πωλήσεων κάτω του κόστους), διευκόλυνση των ξένων προμηθευτών. Με άλλα λόγια, η Ομάδα Υψηλού Επιπέδου για το Λιανεμπόριο θεωρεί ότι σε αρκετά κράτη-μέλη υπάρχει ένα καθεστώς προστατευτισμού των εγχώριων επιχειρήσεων που εμποδίζει την ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς.
- Ηλεκτρονικό εμπόριο. Εξαπλώνεται μεν αλλά όχι με το ρυθμό που θα μπορούσε να υπάρχει, εάν δεν εφαρμόζονταν σε κάποιες χώρες αρκετές περιοριστικές ρυθμίσεις. Σύμφωνα με την έκθεση το 2014 μόλις το 15% των επιχειρήσεων πούλησε τα προϊόντα του εκτός συνόρων κάνοντας χρήση του ηλεκτρονικού εμπορίου. Εάν όλες οι χώρες-μέλη είχαν τους ίδιους κανόνες για το ηλεκτρονικό εμπόριο, εκτιμάται ότι το ποσοστό αυτό θα ανέβαινε στο 57%. Σύμφωνα με την έκθεση πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση στις πολιτικές εκείνες που θα ενισχύσουν την εμπιστοσύνη των καταναλωτών στις ηλεκτρονικές συναλλαγές, ενώ υπάρχει ανάγκη για μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη εναρμόνιση στη φορολογία, καθώς και στο κόστος μεταφοράς των προϊόντων.
- Μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Είναι η λεγόμενη ραχοκοκαλιά της ευρωπαϊκής οικονομίας, αλλά λόγω και της κρίσης δεν είναι πλέον πολύ ισχυρή. Όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά συνολικά στην ΕΕ, η πρόσβαση των ΜμΕ στη χρηματοδότηση έχει δυσκολέψει σε πολύ μεγάλο βαθμό, γεγονός που εμποδίζει τις επενδύσεις και επομένως τον περαιτέρω εκσυγχρονισμό και τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητάς τους. Οι λύσεις που προτείνονται είναι οι ακόλουθες: ανάπτυξη ενημερωτικών διαδικτυακών κόμβων μέσω των οποίων οι ΜμΕ θα βρίσκουν λεπτομερή πληροφόρηση για όλα τα χρηματοδοτικά εργαλεία που μπορούν να αξιοποιήσουν, δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας από πολλές ΜμΕ έτσι ώστε να μπορούν να πωλούν τα προϊόντα τους και μέσω διαδικτύου, χωρίς να απαιτείται να κατασκευάζει η κάθε μία το δικό της ηλεκτρονικό κατάστημα, δημιουργία συνεργατικών σχηματισμών (clusters) από μικρομεσαίους εμπόρους.
- Καινοτομία. Πρόκειται για παράγοντας που μοιάζει να έχει υποτιμηθεί και από την ίδια την Κομισιόν, όπως διαπιστώνει η έκθεση, παρά το γεγονός ότι θεωρείται το κλειδί για την ανταγωνιστικότητα του ευρωπαϊκού λιανεμπορίου. Η υποτίμηση αυτή φαίνεται από το γεγονός ότι είναι ελάχιστες οι αιτήσεις για χρηματοδότηση προγραμμάτων λιανεμπορικών επιχειρήσεων στο πλαίσιο του κοινοτικού προγράμματος Horizon 2020 (χρηματοδοτεί προγράμματα έρευνας και καινοτομίας).
- Εργασιακά θέματα. Η παγκοσμιοποίηση και η ψηφιοποίηση του λιανεμπορίου προκαλούν αλλαγές στα προσόντα που απαιτούνται για την απασχόληση στον κλάδο. Αυτό αποτελεί το κυρίαρχο ζήτημα και προτείνεται η ανάπτυξη ενός γόνιμου διαλόγου μεταξύ των κοινωνικών εταίρων.
