Παρά την αυξημένη αβεβαιότητα και τις πιέσεις στο οικονομικό περιβάλλον, οι πωλήσεις των ελληνικών επιχειρήσεων διατηρούν την ανοδική τους πορεία, ακολουθώντας δυναμική αντίστοιχη με εκείνη της Ευρώπης. Την ίδια ώρα, η βιομηχανία αναδεικνύεται σε βασικό πυλώνα ανθεκτικότητας, καθώς αποτελεί τον μοναδικό κλάδο που σήμερα καταγράφει υψηλότερα επίπεδα παραγωγής και επενδύσεων σε σχέση με την περίοδο πριν από την κρίση.
Αυτά προκύπτουν από τη νέα μελέτη της σειράς «Τάσεις του Επιχειρείν», που εκπονεί η Διεύθυνση Οικονομικής Ανάλυσης της Εθνικής Τράπεζας και εξετάζει τη μακροχρόνια πορεία του ελληνικού επιχειρηματικού τομέα, πέρα από τις βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις και τις συγκυριακές πιέσεις.
Το μεγάλο στοίχημα για την ελληνική οικονομία είναι πλέον η δυναμική που έχει αναπτύξει η βιομηχανία να λειτουργήσει ως μοχλός για τη μείωση του χάσματος παραγωγικότητας με την Ευρώπη. Πρόκειται για μια πρόκληση με αυξανόμενη χρονική πίεση, καθώς η επιτάχυνση των τεχνολογικών εξελίξεων, με αιχμή την τεχνητή νοημοσύνη, μπορεί είτε να ενισχύσει τη διαδικασία σύγκλισης είτε να διευρύνει την απόσταση από τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Θετική πορεία με χαμηλότερους ρυθμούς το πρώτο εξάμηνο
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, οι πωλήσεις του ελληνικού επιχειρηματικού τομέα παρέμειναν σε θετική τροχιά το πρώτο εξάμηνο του 2026, καταγράφοντας αύξηση περίπου 1% σε αποπληθωρισμένους όρους. Ο ρυθμός αυτός, ωστόσο, ήταν αισθητά χαμηλότερος σε σχέση με το δεύτερο εξάμηνο του 2025, όταν η αύξηση είχε διαμορφωθεί στο 2,8%.
Παρά την επιβράδυνση, το ελληνικό επιχειρείν διατήρησε την ανθεκτικότητά του σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από γεωπολιτική αβεβαιότητα και πληθωριστικές πιέσεις, διατηρώντας παράλληλα μερίδιο 1,1% στην ευρωπαϊκή προστιθέμενη αξία.
Τα πρώτα μηνύματα για το τρίτο τρίμηνο είναι, πάντως, ενθαρρυντικά, καθώς η ανοδική τάση εμφανίζεται να επιταχύνεται, με τον ρυθμό αύξησης να εκτιμάται ότι κινείται στην περιοχή του 2%-3%.
Κατασκευές και τεχνολογία στην πρώτη γραμμή
Σε επίπεδο επιμέρους κλάδων, ξεχωρίζουν οι κατασκευές, με αύξηση 10%, και ο τομέας των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών (ICT), με άνοδο 8%.
Οι επιδόσεις αυτές συμβαδίζουν με τη συνεχιζόμενη προσπάθεια επενδυτικής ενίσχυσης και ψηφιακού μετασχηματισμού της ελληνικής οικονομίας, στην οποία καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει και η στήριξη από τους ευρωπαϊκούς πόρους.
Η βιομηχανία ως διαχρονικό στήριγμα
Πέρα από τις βραχυπρόθεσμες μεταβολές στις πωλήσεις, η σύγκριση με την ευρωπαϊκή οικονομία αναδεικνύει τη βιομηχανία ως διαχρονικό στήριγμα του ελληνικού επιχειρηματικού τομέα. Σύμφωνα με τη μελέτη της Εθνικής Τράπεζας, πρόκειται για τον μοναδικό κλάδο που έχει καταφέρει να ξεπεράσει τα προ κρίσης επίπεδα τόσο στην παραγωγή όσο και στις επενδύσεις, δημιουργώντας μια βάση πάνω στην οποία μπορεί να στηριχθεί η περαιτέρω ενίσχυση της παραγωγικότητας και η σύγκλιση με την Ευρώπη.
Ανάκτηση παραγωγής, επενδύσεων και ευρωπαϊκής θέσης
Η βιομηχανία είναι ο μόνος ευρύς κλάδος που σήμερα παράγει και επενδύει σε επίπεδα υψηλότερα από τα προ κρίσης (κατά περίπου 10-15% έναντι του 2008). Μάλιστα έχει καταφέρει να ακολουθήσει παρόμοια πορεία με την Ευρώπη, ανακτώντας το προ κρίσης μερίδιο της τάξης του 1% της ευρωπαϊκής βιομηχανίας (σε όρους αποπληθωρισμένης προστιθέμενης αξίας), ενώ το αντίστοιχο μερίδιο του λοιπού επιχειρηματικού τομέα παραμένει περίπου 40% χαμηλότερα από το 2008. Στήριγμα αυτής της πορείας αποτελεί η εξωστρέφεια, με τις εξαγωγές να καλύπτουν τα ¾ της ανόδου των πωλήσεων το 1ο εξάμηνο του 2026 (και σχεδόν το ½ αυτής την τελευταία δεκαετία).
Σύγκλιση στην απόδοση κεφαλαίου
Η άνω πρόοδος αποτυπώνεται και στη λειτουργική απόδοση ενεργητικού (ROA) των επιχειρήσεων του κλάδου, η οποία έχει πλέον συγκλίνει στον ευρωπαϊκό μέσο όρο (της τάξης του 10%), κλείνοντας το κενό 3,5 ποσοστιαίων μονάδων της προηγούμενης δεκαετίας. Στη βελτίωση συνέβαλε η άνοδος της παραγωγικότητας εργασίας κατά περίπου 25% την τελευταία δεκαετία (έναντι υποχώρησης 3% στον λοιπό επιχειρηματικό τομέα).
Η αναμφίβολα καλή επίδοση της ελληνικής βιομηχανίας είναι σημαντικό να λειτουργήσει ως καύσιμο για να εντείνει το βηματισμό της, καθώς έχει ακόμα σημαντικό δρόμο να διανύσει για να προσεγγίσει συνολικά τα ευρωπαϊκά δεδομένα. Συγκεκριμένα, η παραγωγικότητα εργασίας, παρά την άνοδο, μόλις υπερβαίνει το μισό του ευρωπαϊκού επιπέδου (υστέρηση της τάξης του 45%, έναντι 51% την προηγούμενη δεκαετία). Μάλιστα, σχεδόν το μισό του κενού αυτού παραμένει ακόμη και μετά την προσαρμογή για τη διαφορετική διάρθρωση ανά κλάδο και μέγεθος. Συνεπώς, η υψηλή παρουσία μικρών επιχειρήσεων και η χαμηλή συμμετοχή κλάδων υψηλής εξηγούν μέρος της υστέρησης, αλλά όχι το σύνολό της.
Το επόμενο βήμα λοιπόν για την ελληνική βιομηχανία είναι να μετατρέψει τη βελτιωμένη κερδοφορία της σε επενδύσεις που θα διευρύνουν και θα αναβαθμίσουν την παραγωγική βάση. Παρά την ανάκαμψη των επενδύσεων, η επενδυτική ένταση παραμένει χαμηλότερη από την ευρωπαϊκή, στο 18% της προστιθέμενης αξίας του κλάδου έναντι 23% στην Ευρώπη. Παράλληλα με την αύξηση του ύψους τους, κρίσιμη είναι η κατεύθυνση των επενδύσεων σε πεδία όπου η ελληνική βιομηχανία σημειώνει υστέρηση εύρους 40-60% έναντι της Ευρώπης:
Αυτοματοποίηση και αξιοποίηση δεδομένων: ενίσχυση της χρήσης ρομπότ στην παραγωγή (10% των επιχειρήσεων έναντι 16% στην ΕΕ) και της οργάνωσης των επιχειρησιακών δεδομένων.
Κατάρτιση εργαζομένων: ανάπτυξη ψηφιακών και γενικών δεξιοτήτων (19% των εργαζομένων έναντι 46% στην ΕΕ), που απαιτεί η αναβάθμιση της παραγωγής.
Αποτελεσματικότητα διαδικασιών: καλύτερη ενοποίηση εσωτερικών συστημάτων, όπως ERP και CRM, και ψηφιοποίηση συναλλαγών με πελάτες και προμηθευτές.
Κομβικός για τον άνω μετασχηματισμό είναι ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης (AI), καθώς εκτιμάται ότι θα ενισχύσει σημαντικά την παραγωγικότητα (+0,6-0,9 π.μ. ετησίως στην ΕΕ την επόμενη δεκαετία). Ωστόσο, η εκθετική της δυναμική παράλληλα αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο διεύρυνσης των αποκλίσεων μεταξύ των χωρών, προσδίδοντας χαρακτήρα επείγοντος στην προσπάθεια η ελληνική βιομηχανία να διανύσει την απόσταση που την χωρίζει από τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές (χρήση AI από 8% των επιχειρήσεων, έναντι 17% στην ΕΕ).
Η μελέτη μπορεί να ανευρεθεί στην ιστοσελίδα του Ομίλου της Εθνικής στην ενότητα Οικονομικές Μελέτες και Αναλύσεις (Κατηγορία Ελληνική Επιχειρηματικότητα):
