Οι μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες στην Ευρωπαϊκή Ένωση («ΕΕ-27») έχουν ανταπεξέλθει σε μια παρατεταμένη περίοδο οικονομικών και γεωπολιτικών κλυδωνισμών τα τελευταία χρόνια. Παρά το δυσμενές περιβάλλον, που χαρακτηρίζεται από τις συνέπειες της πανδημίας COVID-19, τις πληθωριστικές πιέσεις, τις αυστηρές νομισματικές πολιτικές, τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα και τις γεωπολιτικές εντάσεις, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις επέδειξαν αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, όπως επιβεβαιώνεται από ένα γενικά σταθερό και βιώσιμο προφίλ πιστωτικού κινδύνου μεταξύ 2022 και 2024. Αυτή η ανθεκτικότητα ωστόσο, βρίσκεται πλέον υπό δοκιμασία. Τα θεμελιώδη μεγέθη των επιχειρήσεων παραμένουν γενικά υγιή· ωστόσο, οι επιχειρήσεις της ΕΕ-27 αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση λόγω της επιδείνωσης των μακροοικονομικών μεγεθών και της αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Ενώ συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν για την επίτευξη συμφωνίας, η CRIF προβλέπει αύξηση του πιστωτικού κινδύνου κατά την περίοδο 2026-2027.
Αυτό προκύπτει από την πρώτη έκδοση της έκθεσης «CRIF European Credit Outlook».
Συνδυάζοντας ποσοστά αθέτησης, εσωτερικά συστήματα βαθμολόγησης, χρηματοοικονομικούς δείκτες, τάσεις ανά κλάδο, δυναμικές των τραπεζών και σενάρια μελλοντικών εξελίξεων, η έκθεση «CRIF European Credit Outlook» παρέχει μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση του προφίλ πιστωτικού κινδύνου περίπου 48.000 μη χρηματοπιστωτικών εταιρειών σε ολόκληρη την ΕΕ-27 με έσοδα άνω των 50 εκατ. ευρώ, καθιστώντας την έκδοση αυτή ένα μοναδικό σημείο αναφοράς (benchmark) για την αξιολόγηση του πιστωτικού κινδύνου στις ευρωπαϊκές μη χρηματοπιστωτικές εταιρείες.
«Μετά την ισχυρή αύξηση των εσόδων το 2022, που βασίστηκε τόσο στην ανάκαμψη μετά την πανδημία όσο και στον υψηλό πληθωρισμό, οι ρυθμοί ανάπτυξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση σταθεροποιήθηκαν σταδιακά το 2024, κυμαινόμενοι κατά μέσο όρο γύρω στο 4%. Ωστόσο, σε σύγκριση μόνο με το 2025, το τρέχον μακροοικονομικό περιβάλλον έχει αλλάξει ουσιαστικά, κυρίως λόγω των εξωτερικών εξελίξεων που συνδέονται με την πρόσφατη κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, οι οποίες είχαν μια σειρά επιπτώσεων στις μεταφορές, στο κόστος ενέργειας, και στις εφοδιαστικές αλυσίδες πλήθους παραγωγικών δραστηριοτήτων σε ολόκληρη την ήπειρο. Οι εξελίξεις αυτές οδηγούν σε αναθεώρηση προς τα κάτω των προσδοκιών ανάπτυξης και σε αύξηση των εκτιμήσεων για τον πληθωρισμό στα 27 κράτη Μέλη. Μια επιτυχής και βιώσιμη συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν θα μπορούσε να βελτιώσει εν μέρει τις προσδοκίες σχετικά με τα μακροοικονομικά θεμελιώδη μεγέθη. Για το 2026, τα διαθέσιμα αποθέματα ρευστότητας θα μπορούσαν να προσφέρουν κάποιο βαθμό μετριασμού των αρνητικών επιπτώσεων που προκύπτουν από τις δυσμενείς γεωπολιτικές εξελίξεις. Υπό αυτή την έννοια, η δέσμευση των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων της ΕΕ να στηρίξουν τη ρευστότητα των επιχειρήσεων θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την αντιμετώπιση και τη διαχείριση των πιθανών κινδύνων που απορρέουν από αυτό το ασταθές και ευμετάβλητο οικονομικό περιβάλλον», δήλωσε ο Carlo Gherardi, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της CRIF.
«Η CRIF έχει αναπτύξει προηγμένα αναλυτικά εργαλεία που επιτρέπουν στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και στον τραπεζικό τομέα να ενσωματώνουν αυτούς τους αναδυόμενους παράγοντες γεωπολιτικού κινδύνου στις πιστοδοτικές τους αποφάσεις, υποστηρίζοντας έτσι τη βιώσιμη χρηματοδότηση και τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη του ευρωπαϊκού παραγωγικού συστήματος, παρά τη συνεχιζόμενη παγκόσμια αβεβαιότητα και αστάθεια.»
Καλό σημείο εκκίνησης, αλλά αρχικά σημάδια πίεσης
Με βάση τις πρόσφατες διαθέσιμες οικονομικές καταστάσεις, οι επιχειρήσεις στην περιοχή της ΕΕ-27 παρουσίασαν ένα γενικά σταθερό πιστωτικό προφίλ που κυμάνθηκε σε ικανοποιητικά επίπεδα, όπως εκτιμήθηκε μέσω ενός εσωτερικού μοντέλου βαθμολόγησης της CRIF («CRIF EU Score»), το οποίο έχει σχεδιαστεί για να αξιολογεί τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις με βάση μια τυποποιημένη προσέγγιση που διασφαλίζει πλήρη συγκρισιμότητα μεταξύ χωρών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του μοντέλου, περισσότερες από τις μισές επιχειρήσεις (περίπου 52% κατά μέσο όρο για την περίοδο 2022-2024) κατατάχθηκαν στην κατηγορία «Safe-Ασφαλής» , ενώ μόνο ένα περιορισμένο ποσοστό (13%) παρουσίασε «Ευάλωτο-Vulnerable» πιστωτικό κίνδυνο. Η απόδοση αυτή αντανακλά την ικανότητα των εταιρειών να απορροφήσουν πολλαπλούς κραδασμούς, από τις επιπτώσεις της πανδημίας έως τις πληθωριστικές πιέσεις και τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα που προκλήθηκαν από τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Η κατανομή του κινδύνου επωφελήθηκε τόσο από την εφαρμογή μέτρων στήριξης από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις όσο και από τη στήριξη των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, με το υπόλοιπο των εκκρεμών δανείων να αυξάνεται κατά περίπου 4,3% μεταξύ Δεκεμβρίου 2021 και Δεκεμβρίου 2024, ενισχύοντας τη ρευστότητα των επιχειρήσεων, η οποία αποτέλεσε βασικό παράγοντα μετριασμού των αρνητικών επιπτώσεων που προέκυψαν από τις προαναφερθείσες δυσμενείς συνθήκες. Το υπόλοιπο των δανείων συνέχισε να αυξάνεται καθ’ όλη τη διάρκεια του 2025 (περίπου +2,4% από τον Δεκέμβριο του 2024 έως τον Δεκέμβριο του 2025) και κατά το πρώτο τρίμηνο του 2026 (περίπου +1,2% από τον Δεκέμβριο του 2025 έως τον Μάρτιο του 2026), παρά το δυσμενέστερο περιβάλλον που διαμορφώθηκε.
Από την πλευρά των οικονομικών επιδόσεων κατά την περίοδο 2023–2024, ενώ οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις συνέχισαν να παρουσιάζουν ισχυρό προφίλ ρευστότητας και δείκτες βιωσιμότητας του χρέους, η αύξηση των εσόδων μειώθηκε (+3,9% το 2024) σε συνδυασμό με πιέσεις στην τάση του EBIT (-1% το 2024). Η περιορισμένη αύξηση των εσόδων που κατέγραψαν οι ευρωπαϊκές εταιρείες το 2024 ευθυγραμμίστηκε με την αύξηση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος («ΑΕΠ») της ΕΕ-27 κατά περίπου 1%, υπογραμμίζοντας ορισμένες αδυναμίες που επηρέασαν αρνητικά, και συνεχίζουν να επηρεάζουν, την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών παικτών στις διεθνείς αγορές και τη δυναμική της εγχώριας ζήτησης.
Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι είναι καθοριστικοί για την κατανόηση της εξέλιξης του πιστωτικού κινδύνου
Η ιστορική ανάλυση δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις διατήρησαν, κατά μέσο όρο, ένα ικανοποιητικό προφίλ πιστωτικού κινδύνου, αν και σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον που γίνεται ολοένα και πιο αβέβαιο και ευάλωτο. Η αυξανόμενη σημασία των γεωπολιτικών κινδύνων αναδεικνύεται ως βασικός παράγοντας που επηρεάζει τη δυναμική του πιστωτικού κινδύνου.
Οι τρέχουσες εντάσεις στη Μέση Ανατολή ασκούν ανοδική πίεση στο κόστος της ενέργειας και των εισροών παραγωγής, καθώς και στην αξιοπιστία της εφοδιαστικής αλυσίδας, συμβάλλοντας στην αναμενόμενη αύξηση του πληθωρισμού και στην πίεση που θα δεχθεί η οικονομική ανάπτυξη το 2026. Πιθανές περαιτέρω αναταράξεις σε βασικές εμπορικές οδούς, συμπεριλαμβανομένου του Στενού του Ορμούζ, θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για τις τάσεις του πληθωρισμού και του ΑΕΠ σε ολόκληρη την Ευρώπη, με άμεσες επιπτώσεις στη νομισματική πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της CRIF για το 2026 προβλέπει μια μέτρια αύξηση του ΑΕΠ της ΕΕ-27 κατά 1%, μια συγκρατημένη αύξηση του πληθωρισμού σε περίπου 3% και μια ελαφρά αύξηση των επιτοκίων, υπό την προϋπόθεση μιας σταδιακής αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2026, σε συνδυασμό με ελαφρώς αυστηρότερες πιστωτικές συνθήκες. Σε περίπτωση αποτυχίας των τρεχουσών διαπραγματεύσεων και νέας κλιμάκωσης της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, το δυσμενές σενάριο της CRIF προβλέπει σχεδόν μηδενική αύξηση του ΑΕΠ, ποσοστό πληθωρισμού γύρω στο 5% και αύξηση των επιτοκίων σε περίπου 3,5%. Αυτό θα μπορούσε να μεταφραστεί σε πιο επιλεκτικούς πιστωτικούς όρους, επηρεάζοντας αρνητικά τη χρηματοοικονομική ευελιξία των πιο ευάλωτων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Προοπτικές Πιστωτικού Κινδύνου 2026-2027
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της CRIF, τα δημόσια ποσοστά αθέτησης υποχρεώσεων, σε ορίζοντα ενός έτους, αναμένεται να αυξηθούν το 2026, φθάνοντας το 0,48% (περίπου 0,4% το 2024 και το 2025 σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία εκτιμήσεων), ενώ στο δυσμενές σενάριο της CRIF τα ποσοστά αθέτησης υποχρεώσεων προβλέπεται να αυξηθούν πιο αισθητά, φθάνοντας το 0,58%. Τα ποσοστά αθέτησης εκτιμάται ότι θα αυξηθούν περαιτέρω το 2027, με πιο μεγάλη προσέγγιση στο δυσμενές σενάριο της CRIF. Συγκεκριμένα, το ποσοστό αθέτησης πληρωμών στην ΕΕ-27 προβλέπεται να ανέλθει σε 0,55% σύμφωνα με το βασικό σενάριο της CRIF και σε 0,71% σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο της CRIF.
Οι προοπτικές για το 2027 εξακολουθούν να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την εξέλιξη των μακροοικονομικών, γεωπολιτικών και πιστωτικών συνθηκών καθ’ όλη τη διάρκεια του 2026. Ωστόσο, οι τάσεις παρουσιάζουν διαφοροποιήσεις σε επίπεδο κλάδων δραστηριότητας.
Οι προβλέψεις για τα ποσοστά αθέτησης λαμβάνουν επίσης υπόψη τα υψηλά επίπεδα του λόγου δημόσιου χρέους προς ΑΕΠ σε ολόκληρη την ΕΕ-27, τα οποία θα περιορίσουν την ικανότητα των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να εφαρμόσουν εκτεταμένα μέτρα στήριξης, αντίστοιχα με εκείνα της περιόδου της κρίσης COVID-19, χωρίς να διακυβεύεται η δημοσιονομική βιωσιμότητα. Στο πλαίσιο αυτό, η ικανότητα των επιχειρήσεων να αντιμετωπίσουν το τρέχον μακροοικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον θα επηρεαστεί θετικά από την αναμενόμενη συνεχή στήριξη εκ μέρους των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Η εν λόγω στήριξη αποτελεί βασικό παράγοντα μετριασμού συμβάλλοντας στη διατήρηση επαρκούς ρευστότητας και στη διαχείριση των κινδύνων, ιδίως στα πιο δυσμενή σενάρια.
