Σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει με ταχύτητα, η εξωστρέφεια αποτελεί πλέον κρίσιμο στοίχημα για την ελληνική οικονομία. Η διεύρυνση των αγορών, η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και η δημιουργία μεγαλύτερης προστιθέμενης αξίας καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις προοπτικές των ελληνικών εξαγωγών.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η νέα μελέτη της Εθνικής Τράπεζας. Όπως τονίζεται πίσω από τις ισχυρές γεωπολιτικές και δασμολογικές πιέσεις, που συγκρατούν τη συνολική δυναμική των ελληνικών εξαγωγών, διαμορφώνεται μια πιο σύνθετη και αισιόδοξη εικόνα, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να κερδίζει έδαφος έναντι των Ευρωπαίων ανταγωνιστών της. Σε ένα τόσο ρευστό και ευμετάβλητο περιβάλλον, η δυνατότητα να διακρίνουμε τι βρίσκεται πίσω από τη συνολική επίδοση γίνεται κρίσιμη.
Αναλυτικότερα, το νέο τεύχος «Τάσεις του Επιχειρείν» της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης της Εθνικής Τράπεζας, αξιοποιώντας μια νέα bottom-up ανάλυση εκατοντάδων εκατομμυρίων εξαγωγικών ροών, εντοπίζει τι πραγματικά κινεί ή περιορίζει την ανάπτυξη.
Οι διαφορετικές διαδρομές των τριών βασικών κινητήρων ανόδου των εξαγωγών τροφίμων (του γιαουρτιού, του ακτινιδίου και της φράουλας) δείχνουν στην πράξη ότι η ενίσχυση της εξωστρέφειας δεν περνά από μία ενιαία συνταγή, αλλά από στοχευμένες στρατηγικές που μετατρέπουν τα κέρδη όγκων και μεριδίων σε διατηρήσιμη εμπορική αξία.
Ο ρυθμός ανάπτυξης των ελληνικών εξαγωγών κατά το 1ο πεντάμηνο του 2026 περιορίστηκε στο 0,2% σε αποπληθωρισμένους όρους - περίπου στο 1/10 της μέσης ετήσιας επίδοσης της προηγούμενης τριετίας - ενώ η θετική μεταβολή στηρίχθηκε σε λιγότερους κλάδους και αγορές.
Δύο ήταν οι πυλώνες είναι σύμφωνα με την έρευνα που λειτούργησαν ως σταθεροποιητές:
• Η Ευρώπη προσέφερε την κύρια ώθηση σε επίπεδο αγορών (+0,9 π.μ.), με τη συνεχιζόμενη διείσδυση στη Δυτική και την Ανατολική Ευρώπη να αντισταθμίζει τις πιέσεις από τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αμερική.
• Παράλληλα, τα τρόφιμα ξεχώρισαν σε επίπεδο κλάδων (+1,8 π.μ.), αντισταθμίζοντας την αρνητική επίδοση κυρίως των ορυκτών, των υφασμάτων και του ελαιόλαδου.
Ωστόσο, η ασθενής συνολική επίδοση δεν αποτυπώνει πλήρως την υποκείμενη ανθεκτικότητα των ελληνικών εξαγωγών, όπως αναδεικνύει η νέα αναλυτική bottom-up μεθοδολογία μας, η οποία αποσυνθέτει τις εξαγωγικές ροές ανά προϊόν, χώρα, όγκο και τιμή και τις συγκρίνει με εκείνες των Ευρωπαίων ανταγωνιστών. Η Ελλάδα αύξησε ή διατήρησε το μερίδιό της σε 7 από τις 9 γεωγραφικές περιοχές και σε 9 από τους 11 κλάδους, ενώ το συνολικό μερίδιό της στις ευρωπαϊκές εξαγωγές αυξήθηκε σε 0,59%, από 0,56% έναν χρόνο νωρίτερα. Ακόμη και στη Βόρεια Αμερική, όπου οι ελληνικές εξαγωγές μειώθηκαν, η πτώση ήταν μικρότερη από εκείνη των Ευρωπαίων ανταγωνιστών. Επομένως, η βάση της τρέχουσας ανάπτυξης είναι στενή, αλλά η σχετική υπεραπόδοση της Ελλάδας είναι ευρεία.
Η ωρίμανση της ελληνικής εξωστρέφειας αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στους τρεις βασικούς κινητήρες ανάπτυξης των τροφίμων - το γιαούρτι, τα ακτινίδια και τις φράουλες - οι οποίοι συνεισέφεραν τα ¾ της ανόδου των εξαγωγών του κλάδου και τα ⅔ της αύξησης του μεριδίου του στην Ευρώπη. Κοινό αποτέλεσμα είναι τα ισχυρά κέρδη όγκων και μεριδίων· ο μηχανισμός, όμως, διαφέρει ουσιαστικά ανά προϊόν:
• Το γιαούρτι ακολουθεί στρατηγική εμβάθυνσης: Εδραιώνεται σε λίγες ώριμες αγορές της Δυτικής και της Νότιας Ευρώπης, αυξάνοντας θεαματικά όγκους και μερίδια, χωρίς να χάνει τη διαφοροποιημένη τοποθέτησή του. Παρά τον υπερτριπλασιασμό του όγκου εξαγωγών την τελευταία 6ετία και την αύξηση του μεριδίου του στις ευρωπαϊκές εξαγωγές από 7% σε 20%, διατηρεί σημαντικό πλεονέκτημα τιμής, της τάξης του 30%, έναντι των Ευρωπαίων ανταγωνιστών. Αποδεικνύει έτσι ότι η αύξηση κλίμακας μπορεί να συνδυαστεί με υψηλή εμπορική αξία.
• Το ακτινίδιο ακολουθεί την αντίθετη διαδρομή: διευρύνει δυναμικά τη γεωγραφική του παρουσία, περιορίζει την εξάρτηση από την Ιταλία (η οποία φαίνεται ότι λειτουργούσε ως ενδιάμεσος εμπορικός κόμβος), και αποκτά πιο άμεση πρόσβαση σε νέες αγορές. Η στρατηγική αυτή αποδίδει σε όγκους και μερίδια, με το ελληνικό μερίδιο στις ευρωπαϊκές εξαγωγές να αυξάνεται σε 30%, από 24% το 2019, αλλά εξακολουθεί να στηρίζεται σε χαμηλή σχετική τιμή. Το επόμενο βήμα είναι η μετατροπή της διεθνούς διείσδυσης σε υψηλότερη εμπορική αξία.
• Η φράουλα συνδυάζει τα δύο πρότυπα: αυξάνει τα μερίδιά της τόσο στην Ανατολική όσο και στη Δυτική Ευρώπη )από 30% σε 60% και από 2% σε 10%, αντίστοιχα), ενώ παράλληλα περιορίζει σταδιακά την απόσταση τιμής από τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές. Η επόμενη φάση απαιτεί την περαιτέρω τιμολογιακή αναβάθμιση στην Ανατολική Ευρώπη και την αναπαραγωγή της επιτυχίας της ελληνικής φράουλας στη Γερμανία (όπου έχει κατακτήσει μερίδιο 21% έναντι των Ευρωπαίων ανταγωνιστών) σε νέες δυτικοευρωπαϊκές αγορές.
Το ευρύτερο συμπέρασμα είναι ότι δεν χρειάζονται όλοι οι εξαγωγείς περισσότερες αγορές ή μεγαλύτερους όγκους, χρειάζονται να λύσουν τον περιορισμό που τους κρατά από το επόμενο στάδιο ανάπτυξης.
Για άλλους ο δεσμευτικός περιορισμός είναι η πρόσβαση, για άλλους η κλίμακα και για άλλους η αξία που καρπώνονται από την παρουσία τους στις διεθνείς αγορές. Ακριβώς αυτή τη διάγνωση επιτρέπει η νέα μεθοδολογία. Μέσω επεξεργασίας περισσότερων από 3 εκατ. παρατηρήσεων ανά μήνα για Ελλάδα και Ευρώπη (πάνω από 250 εκατ. παρατηρήσεις στο τρέχον δείγμα 2019-2026, δηλαδή δυνητικούς συνδυασμούς προϊόντων και χωρών για αξία και όγκο) διακρίνει την ανάπτυξη μέσω premium από τη διείσδυση μέσω χαμηλής τιμής, την εδραίωση από τις συγκυριακές ροές και τη γεωγραφική διαφοροποίηση από την εξάρτηση. Αποκτώντας τη δυνατότητα να δούμε πίσω από το «πέπλο» της συνολικής επίδοσης, μετατρέπουμε τη μέτρηση των εξαγωγών από άσκηση καταγραφής σε εργαλείο πληροφόρησης για την επιλογή επιχειρηματικών στρατηγικών και στοχευμένων παρεμβάσεων της Πολιτείας, εκτιμούν οι αναλυτές της Εθνικής Τράπεζας.
Η δυνατότητα αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για την Ελλάδα, καθώς η ακόμη σχετικά ρηχή εξαγωγική της βάση εμφανίζει έντονη κινητικότητα και σταδιακή ωρίμανση, διεισδύοντας σε νέες αγορές και εδραιώνοντας τη θέση της στις υφιστάμενες μέσω αυξανόμενων μεριδίων.
