«Η ανανέωση της Ευρώπης». Με αυτή τη φράση ο Sir Roderick Beaton, ένας από τους σημαντικότερους μελετητές της νεότερης Ελλάδας διεθνώς, απάντησε σε ένα από τα κεντρικά ερωτήματα που έθεσε ο CEO της Olympia Group, Ανδρέας Αθανασόπουλος, κατά τη διάρκεια των Olympia Dialogues με τίτλο «Από τον Όμηρο στην Τεχνητή Νοημοσύνη: το ταξίδι της αφήγησης», που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της τελετής απονομής των Βραβείων Βιβλίου Public 2026.
Ο κ. Αθανασόπουλος υπενθύμισε ότι ο 20ός αιώνας της Ελλάδας σφραγίστηκε από ηγέτες που έδωσαν ο καθένας τη δική του ερμηνεία για την πορεία της χώρας - από τη «Μεγάλη Ιδέα» του Ελευθερίου Βενιζέλου και την «Ευρώπη» του Κωνσταντίνου Καραμανλή έως τη «Λαοκρατία» του Γεωργίου Παπανδρέου και την «Αλλαγή» του Ανδρέα Παπανδρέου - και κάλεσε τον κ. Beaton να απαντήσει ποια θα μπορούσε να είναι η λέξη που θα περιέγραφε το επόμενο ιστορικό κεφάλαιο της Ελλάδας σε μια εποχή γεωπολιτικών ανακατατάξεων, τεχνητής νοημοσύνης, δημογραφικών προκλήσεων και κλιματικής κρίσης.
Η απάντηση του διακεκριμένου Βρετανού ακαδημαϊκού δεν αφορούσε μόνο την Ελλάδα, αλλά το μέλλον ολόκληρης της ηπείρου, καθώς η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μεγάλες προκλήσεις και καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της σε έναν κόσμο που αλλάζει. «Η Ευρώπη απειλείται από την Ανατολή, αλλά σήμερα μπορεί να απειλείται και από τη Δύση. Σε αυτό το περιβάλλον χρειάζεται να αναρωτηθούμε ξανά τι είναι η Ευρώπη; Να την «επανεφεύρουμε», όχι μόνο σε επίπεδο θεσμών αλλά και ως κοινότητα ανθρώπων που μοιράζονται κοινές αξίες και ιστορικές αναφορές», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Σε αυτό το πλαίσιο, εξέφρασε την πεποίθηση ότι η χώρα μας μπορεί να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο, καθώς ο ελληνικός πολιτισμός αποτελεί θεμέλιο λίθο του ευρωπαϊκού με τις αξίες της ισονομίας και του κράτους δικαίου που γεννήθηκαν στην αρχαία Ελλάδα και εξακολουθούν να επηρεάζουν τη σύγχρονη Ευρώπη.
Η σχέση του κ. Beaton με την Ελλάδα ξεκίνησε ήδη από την εφηβεία του. Όπως ανέφερε, ένα ταξίδι στη χώρα σε ηλικία 14 ετών, σε συνδυασμό με τα πρώτα του μαθήματα Αρχαίων Ελληνικών, καθόρισαν την ακαδημαϊκή και ερευνητική του πορεία. «Με σαγήνευε η ιδέα ότι η ίδια γλώσσα που άκουγα να μιλιέται στους δρόμους της Αθήνας υπήρχε και στους στίχους του Ομήρου. Από αυτή τη μαγεία προέκυψαν όλα τα μετέπειτα», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας το έργο του ως μια διαρκή προσπάθεια κατανόησης και ερμηνείας της συνέχειας του ελληνισμού από τον Όμηρο έως τη σύγχρονη Ελλάδα.
Ο Sir Roderick Beaton θεωρείται μία από τις σημαντικότερες διεθνείς προσωπικότητες στον χώρο των νεοελληνικών σπουδών. Βρετανός ιστορικός και συγγραφέας, υπηρέτησε επί χρόνια ως καθηγητής στο King's College London και αφιέρωσε το έργο του στη μελέτη της σύγχρονης Ελλάδας, της λογοτεχνίας και της διαμόρφωσης της ελληνικής ταυτότητας. Με βιβλία όπως το Greece: Biography of a Modern Nation, συνέβαλε καθοριστικά στο να γίνει η νεότερη ελληνική ιστορία πιο κατανοητή και προσβάσιμη στο διεθνές κοινό, αποτελώντας έναν από τους σημαντικότερους πρεσβευτές του ελληνισμού στην παγκόσμια ακαδημαϊκή κοινότητα.
Η συζήτηση του Βρετανού συγγραφέα με τον κ. Αθανασόπουλο επεκτάθηκε στις προκλήσεις που δημιουργεί η Τεχνητή Νοημοσύνη και στις αναλογίες της με προηγούμενες τεχνολογικές επαναστάσεις, με τους δύο συνομιλητές να παραδέχονται ότι αντίστοιχοι φόβοι είχαν εκφραστεί και στο παρελθόν, ακόμη και για την εφεύρεση της γραφής.
«Ο Πλάτων φοβόταν ότι η γραφή θα αποδυνάμωνε τη μνήμη των ανθρώπων. Σήμερα εκφράζουμε παρόμοιους φόβους για την Τεχνητή Νοημοσύνη. Όμως ούτε η γραφή τότε ούτε η ΤΝ σήμερα είναι από μόνες τους καλές ή κακές. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τον τρόπο που τις χρησιμοποιούμε», ανέφερε ο κ. Beaton. Όπως σημείωσε, η ανθρωπότητα έχει αποδείξει διαχρονικά ότι μπορεί να προσαρμόζεται στις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές χωρίς να χάνει τα ουσιώδη στοιχεία της ανθρώπινης εμπειρίας.
Η συζήτηση κατέληξε στη σημασία του βιβλίου, της ανάγνωσης και της κριτικής σκέψης σε μια εποχή ταχύτητας, αλγορίθμων και τεχνητής νοημοσύνης. Ο κ. Beaton αναγνώρισε τα πλεονεκτήματα των smartphones και των νέων τεχνολογιών στην επικοινωνία και την πρόσβαση στην πληροφορία, υπογράμμισε όμως ότι το βιβλίο εξακολουθεί να προσφέρει μια μοναδική εμπειρία. «Το βιβλίο είναι και φυσικό αντικείμενο έχει υπόσταση, έχει οσμή, έχει αφή, απαιτεί χρόνο και προσοχή. Όσα βλέπουμε στις οθόνες περνούν συχνά σαν φλας μπροστά από τα μάτια μας. Το βιβλίο, αντίθετα, μας καλεί να σταθούμε, να σκεφτούμε και να αφομοιώσουμε. Μπορεί να γίνει φίλος μας σε αντίθεση με ένα smartphone δεν μπορεί ποτέ να γίνει φίλος με τον ίδιο τρόπο. Το βιβλίο περνά μέσα από την ψυχή εκείνου που το έγραψε και μέσα από την ψυχή εκείνου που το διαβάζει. Αυτή η συνάντηση δεν μπορεί να αναπαραχθεί από καμία τεχνολογία».
Από πλευράς του ο κ. Αθανασόπουλος υπογράμμισε ότι η αποστολή της Olympia Group, όπως την οραματίστηκε ο ιδρυτής της Πάνος Γερμανός, είναι να δημιουργεί θετική επίδραση, όχι μόνο στις οικονομίες, αλλά και στις κοινωνίες όπου δραστηριοποιείται.
«Πιστεύουμε ότι δεν μπορείς να χτίσεις βιώσιμες επιχειρήσεις σε κοινωνίες που φτωχαίνουν πολιτιστικά. Δεν μπορείς να βρεις ηγέτες, αν η σημερινή νεολαία μεγαλώνει χωρίς τη συνήθεια της βαθιάς σκέψης, της κριτικής ματιάς και της συνθετικής ικανότητας. Αυτά δεν τα μαθαίνεις από τα social media. Τα μαθαίνεις από τα βιβλία, από την Ιστορία, από τους διαλόγους είτε με τους πρωταγωνιστές είτε με άλλους αναγνώστες. Και αυτή η πεποίθηση είναι που γέννησε τα Olympia Dialogues», ανέφερε.
