Συνέντευξη στον Δημήτρη Τσουκαλά
Κύριε Βακόνδιε, αναλάβατε διευθύνων σύμβουλος στον Οργανισμό Λιμένος Λαυρίου το 2019. Αν σας ζητούσα να μου πείτε ποια είναι η μεγαλύτερη διαφορά ανάμεσα στο λιμάνι που παραλάβατε και σε αυτό που υπάρχει σήμερα, ποια θα επιλέγατε;
Θεωρώ ότι από άποψης επιχειρηματικής λογικής, το λιμάνι του Λαυρίου το 2026 δεν έχει καμιά σχέση με το 2019.
Οι διαφορές είναι πολλές και ευδιάκριτες:
- Αναπτύξαμε την Κρουαζιέρα εκ του μηδενός, και μάλιστα δίνοντας έμφαση στο home porting. Ξεκινήσαμε δειλά στο τέλος της περιόδου της πανδημίας Covid-19 και το 2025 φτάσαμε τις 156 προσεγγίσεις πλοίων κρουαζιέρας home porting. Οι τάσεις είναι ανοδικές, και υπολογίζουμε το 2027 να ξεπεράσουμε τις 250 προσεγγίσεις. Για τις ανάγκες της Κρουαζιέρας επενδύσαμε σημαντικά ποσά για την αναβάθμιση και μετατροπή του υπάρχοντος Επιβατικού Σταθμού σε ένα σύγχρονο terminal με νέο σύγχρονο ηλεκτρομηχανολογικό εξοπλισμό και τη δημιουργία ενός νέου υπερσύγχρονου Κέντρου Ελέγχου Ασφαλείας Λιμενικής Εγκατάστασης.
- Αυξήσαμε κατά 100% τη δραστηριότητα της Ακτοπλοΐας, παρά το γεγονός ότι σε αυτόν τον τομέα προηγούνται ο Πειραιάς και η Ραφήνα. Η αγορά της Ακτοπλοΐας και ιδιαίτερα αυτή των συμβατικών πλοίων παρουσιάζει κάποιες ιδιαιτερότητες σε ό,τι αφορά τη δομή και την οργάνωση. Το Λαύριο δεν ευνοείται από αυτές τις ιδιαιτερότητες και γι’ αυτό στοχεύουμε για την περαιτέρω ανάπτυξη μας σε δρομολογήσεις ταχύπλοων πλοίων.
- Αναπτύξαμε τον Τομέα Τουριστικών Σκαφών δημιουργώντας ένα νέο πλαίσιο παρακολούθησης και καταμερισμού θέσεων. Στον τομέα αυτό oι παρεμβάσεις μας θα ολοκληρωθούν εντός του Νοεμβρίου 2026 με το μεγάλο έργο της εγκατάστασης των πλωτών λιμενοβραχιόνων και προβλητών, καθώς και την κατασκευή νέου δικτύου παροχής νερού, ρεύματος και ίντερνετ.
- Ανάλογες ενέργειες έχουν γίνει και για τον Εμπορικό Τομέα προσελκύοντας νέα φορτία και αναπτύσσοντας τις γραμμές Ro-Ro διεθνών πλόων.
Συμπερασματικά, δεδομένου του μεγέθους του λιμανιού (σε χερσαίο και θαλάσσιο χώρο) το λιμάνι του Λαυρίου είναι το πλέον multipurpose στον ελλαδικό χώρο. Aρκεί να γίνει κατανοητό ότι στην ίδια λιμενολεκάνη δραστηριοποιούνται ταυτόχρονα και καθημερινά πολλοί τομείς όπως: Κρουαζιέρα, Ακτοπλοΐα, Ro-Ro εξωτερικού, Aλιευτικό Kαταφύγιο, Σκάφη Αναψυχής, Πλωτά Μέσα Εξυπηρέτησης του Αγκυροβολίου Ποντοπόρου Ναυτιλίας, Εμπορικό Ξηρού Φορτίου, Τομέας Μεταφοράς Επικινδύνων και Εκπαιδευτικό Κέντρο Σωστικών Μέσων για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Τα τελευταία χρόνια παρουσιάζετε μια εικόνα σημαντικής ανάπτυξης σε τζίρο, EBITDA, κρουαζιέρα και δραστηριότητες. Πιστεύετε ότι αυτή η πρώτη φάση ανάπτυξης έχει πλέον ολοκληρωθεί; Τι χρειάζεται για να κάνει το Λαύριο το επόμενο άλμα;
Η αλήθεια είναι ότι και στον οικονομικό τομέα έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος. Η κερδοφορία του ΟΛΛ Α.Ε. έχει υπερτριπλασιαστεί σε σχέση με το 2019, παρά το γεγονός ότι τα τιμολόγιά μας, που ελέγχονται από το κράτος, είναι πολύ χαμηλότερα από ιδιωτικά λιμάνια και μαρίνες.
Εξίσου σημαντική είναι η διασφάλιση της ρευστότητας της εταιρείας. Αρκεί να αναφέρω ότι η παρούσα διοίκηση κατάφερε να ανακτήσει και εισπράξει περίπου 14 εκατ. ευρώ οφειλές τρίτων, οι οποίες είχαν δημιουργηθεί πριν από το 2019. Ουσιαστικά, πρόκειται για τον τζίρο περίπου 4 ετών της περιόδου πριν από το 2019.
Με αυτήν την οικονομική πορεία καταφέραμε δύο πράγματα: Να είμαστε το λιμάνι που αποδίδει στο μέτοχό του το μεγαλύτερο μέρισμα όλα αυτά τα χρόνια, και σε ό,τι αφορά την αγορά, να είμαστε σε θέση εντός 30 ημερών να εξοφλούμε όλες τις υποχρεώσεις μας.
Θα έλεγα ότι στην πρώτη φάση στοχεύσαμε σε συγκεκριμένες προτεραιότητες, οι οποίες ήταν:
- η κατά το δυνατόν πλήρης εκμετάλλευση των υποδομών του λιμανιού (κυρίως προβλήτες) και η συνεχής απασχόλησή τους.
- η σταδιακή βελτίωση της ποιότητας του πελατολογίου μας.
- η μετατροπή ενός κρατικού οργανισμού σε μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών υψηλής ποιότητας προς τους πελάτες και επιβάτες, αλλά και αξιόπιστο συνεργάτη προς τους προμηθευτές μας.
- Η συνεχής προσαρμογή μας σε θέματα κλιματικής αλλαγής, ενεργειακής αναβάθμισης και προστασίας του περιβάλλοντος.
Το επόμενο άλμα απαιτεί κατ’ αρχάς αύξηση των θέσεων ελλιμενισμού. Η συνεχής ανάπτυξη δραστηριοτήτων έφερε το λιμάνι στα όριά του. Το παλαιό εγκεκριμένο Master Plan του 2004 προέβλεπε ακόμη 2 προβλήτες, οι οποίες δεν κατασκευάστηκαν ποτέ.
Ένα δεύτερο θέμα είναι η εγκατάσταση του εξοπλισμού Cold Ironing.
H από ξηράς ηλεκτρική διασύνδεση πλοίων είναι μια υποχρέωση των ευρωπαϊκών λιμένων για το 2030.
Ο ΟΛΛ Α.Ε. ηγείται μιας κοινοπραξίας στην οποία συμμετέχουν τα λιμάνια της Κέρκυρας, της Καβάλας και της Ραφήνας, καθώς και φορείς όπως τα Υπερταμείο, ο ΔΕΔΔΗΕ, το Πολυτεχνείο και ιδιώτες μελετητές.
Η κοινοπραξία εξασφάλισε τη χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση της πρώτης φάσης αυτών των έργων, που αφορούν κατασκευές στο λιμάνι της Ραφήνας και ολοκλήρωση μελετών στα λιμάνια του Λαυρίου, της Κέρκυρας και της Καβάλας, και παραμένει σταθερός ο στόχος της πλήρους εγκατάστασης για το 2030.
Το 51% του ΟΛΛ βρίσκεται σε διαδικασία ιδιωτικοποίησης. Για έναν CEO που καλείται στο μεταξύ να συνεχίσει να διοικεί και να επενδύει, πόσο εύκολο είναι να παίρνει αποφάσεις όταν δεν γνωρίζει ποιος θα είναι ο βασικός μέτοχος της επόμενης ημέρας;
Θα έλεγα κατ’ αρχάς ότι η ιδιωτικοποίηση αυτή καθαυτή είναι μια μεγάλη επιτυχία, κυρίως αν συγκριθεί με ανάλογη διαδικασία άλλων λιμένων.
Το 2019, το τότε ΤΑΙΠΕΔ δεν είχε κανέναν ουσιαστικό σχεδιασμό για το λιμάνι του Λαυρίου. Σήμερα βρισκόμαστε στην τελική φάση μιας ιδιαίτερα δύσκολης και πολύπλοκης διαδικασίας που «τρέχει» από το μέτοχό μας, προφανώς σε συνεννόηση με την πολιτική ηγεσία.
Εμείς στον ΟΛΛ Α.Ε. κρατάμε το γεγονός ότι για το 51% του ΟΛΛ Α.Ε. (και όχι το 67%, όπως σε άλλα λιμάνια) επισήμως υπέβαλαν υποψηφιότητες 8 κοινοπραξίες διεθνούς και μεγάλου βεληνεκούς, προκρίθηκαν 6 και υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές οι πέντε. Για κανένα λιμάνι δεν εκδηλώθηκε τόσο μεγάλο ενδιαφέρον από τη διεθνή και ελληνική επιχειρηματική κοινότητα.
Μέχρι να ολοκληρωθεί όμως η συγκεκριμένη διαδικασία, οι οδηγίες της πολιτικής ηγεσίας, του μετόχου και του διοικητικού συμβουλίου είναι σαφείς. Λειτουργούμε κανονικά παίρνοντας τις όποιες αποφάσεις χρειάζεται, προς όφελος της ελληνικής κοινωνίας και του μετόχου.
Σε ελάχιστες περιπτώσεις αναστέλλουμε κάποιες διαδικασίες, χωρίς αυτό να είναι τροχοπέδη στη λειτουργία του λιμανιού.
Η διαδικασία πώλησης έχει διαρκέσει περισσότερο από όσο αρχικά αναμενόταν. Έχει κοστίσει αυτή η εκκρεμότητα στον ΟΛΛ;
Ο χρόνος της ολοκλήρωσης της διαδικασίας δεν αφορά τον ΟΛΛ Α.Ε.
Το κόστος της καθυστέρησης -η οποία οφείλεται σε τρίτους και ο μέτοχός μας οφείλει να πειθαρχεί στη νομοθεσία- είναι προφανές ως προς τους στόχους της ιδιωτικοποίησης. Όσο υπάρχει καθυστέρηση, δεν εκπληρώνονται οι στόχοι της περαιτέρω ανάπτυξης, στην οποία, κατά τη γνώμη μου, αποσκοπεί η ιδιωτικοποίηση.
Το αποτέλεσμα προφανώς είναι να καθυστερούν τα οφέλη προς την κοινωνία και το Ελληνικό Δημόσιο.
Προφανώς, υπάρχει ένα δυνητικό κόστος και για τον ΟΛΛ Α.Ε., το οποίο δεν μπορεί να αποσαφηνιστεί παρά μόνο όταν υπάρξει επενδυτής και κάνει γνωστά τα επιχειρηματικά του σχέδια.
Κατά τη δική σας άποψη, τι πρέπει να φέρει ο ιδιώτης επενδυτής στο Λαύριο πέρα από κεφάλαια; Τεχνογνωσία, πελατολόγιο, διεθνείς διασυνδέσεις, νέες γραμμές; Πού βρίσκεται σήμερα το μεγαλύτερο κενό;
Κατά την άποψή μου και μη γνωρίζοντας τα επιχειρηματικά σχέδια του όποιου μελλοντικού επενδυτή, το γεγονός και μόνο ότι ο ΟΛΛ Α.Ε. θα λειτουργεί με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια, θα επιφέρει μία μεγάλη διαφορά ως προς την ανάπτυξη. Αυτό που προσωπικά προσδοκώ και εύχομαι, είναι η περαιτέρω ανάπτυξη των υποδομών, που θα επιτρέψει στον ΟΛΛ Α.Ε. διεκδίκηση μεγαλύτερου μεριδίου αγοράς στους τομείς της κρουαζιέρας, του yachting και των εμπορευματικών μεταφορών. O ΟΛΛ Α.Ε. είναι το πλησιέστερο λιμάνι στο Διεθνές Αεροδρόμιο Αθηνών, με πολύ εύκολη πρόσβαση στο εθνικό οδικό δίκτυο και το πλησιέστερο λιμάνι στις Κυκλάδες.
Πιστεύω ότι αυτά τα χαρακτηριστικά θα επηρεάσουν σημαντικά τις αποφάσεις για το μέλλον του λιμανιού.
Υπάρχει και ένα κρίσιμο ερώτημα για τη φυσιογνωμία του λιμανιού. Το Λαύριο θέλει να είναι λιμάνι κρουαζιέρας, ακτοπλοΐας, yachting, εμπορευματικών μεταφορών ή όλα αυτά μαζί; Μπορούν πράγματι όλες αυτές οι δραστηριότητες να αναπτυχθούν ταυτόχρονα χωρίς η μία να περιορίζει την άλλη;
Μέχρι τώρα έχουμε αποδείξει ότι σε σημαντικό βαθμό μπορούμε να συνδυάζουμε όλες τις δραστηριότητες που αναφέρετε και κάποιες επιπλέον.
Κατ’ αρχάς αυτό το πλήθος των δραστηριοτήτων μπορεί να συντονιστεί (όπως και γίνεται), λαμβάνοντας υπόψη την εποχικότητα κάθε δραστηριότητας.
Για εμάς είναι σύνηθες η ίδια προβλήτα το πρωί να φιλοξενεί ένα κρουαζιερόπλοιο, το μεσημέρι την ακτοπλοΐα και τη νύχτα εμπορική κίνηση.
Ακόμη και στην ακτοπλοΐα, που για γεωγραφικούς λόγους και λόγους οργάνωσης της αγοράς δεν είναι το πιο δυνατό μας σημείο, όταν υπήρξαν τα προβλήματα στο λιμάνι της Ραφήνας, αποδείξαμε ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε επαρκώς.
Εμείς στο μυαλό μας έχουμε ότι όλες οι προβλήτες μας πρέπει να είναι απασχολημένες 24 ώρες την ημέρα, για 365 ημέρες το χρόνο. Βεβαίως, χρειάζεται σωστός προγραμματισμός και καλή συνεργασία με τους χρήστες του λιμανιού.
Υπάρχουν και δραστηριότητες που δεν μπορούμε να εξυπηρετήσουμε όπως π.x. γκαζάδικα, container ships, αεροφόρα κ.λπ.
Σε κάθε περίπτωση, προσωπικά πιστεύω ότι το μέλλον του ΟΛΛ Α.Ε. είναι κυρίως στην κρουαζιέρα, στο yachting, στις εμπορευματικές μεταφορές μέσω Ro-Ro ή ξηρού φορτίου ογκωδών εμπορευμάτων και στην εποχική ακτοπλοΐα ταχύπλοων πλοίων.
Στο τελευταίο θέλω να θυμίσω ότι τα ταχύπλοα πλοία της ακτοπλοΐας δεν εξαρτώνται από τις μεταφορές φορτηγών οχημάτων, ενώ δίνουν ιδιαίτερη σημασία στο κόστος των καυσίμων, στην τήρηση των δεκάωρων για τα πληρώματα και σε ό,τι αφορά τους επιβάτες, στον συντομότερο χρόνο για τον προορισμό τους.
Προφανώς πρόκειται για ένα συνδυασμό που ευνοεί το λιμάνι του Λαυρίου.
Πριν από το λιμάνι περάσατε περισσότερες από δύο δεκαετίες στη διοίκηση μιας μεγάλης εταιρείας επικοινωνίας και διαφήμισης, της FCB/Γνώμη. Τι παίρνει ένας άνθρωπος της διαφημιστικής αγοράς μαζί του όταν καλείται να διοικήσει ένα λιμάνι; Υπάρχει κάτι που μάθατε εκεί και αποδείχθηκε τελικά καθοριστικό στο Λαύριο;
Στην FCB Γνώμη εργάστηκα για 33 χρόνια, εκ των οποίων τα 23 στη θέση του γενικού διευθυντή και συνολικά στο χώρο της επικοινωνίας εργάστηκα 45 χρόνια (από πρωτοετής φοιτητής). Όταν εργάζεσαι σε αυτόν το χώρο, εμπλέκεσαι στη διαδικασία εξυπηρέτησης πολλών διαφορετικών αναγκών των πελατών σου που προέρχονται από πλήθος κατηγοριών της αγοράς.
Στη Διοίκηση του ΟΛΛ Α.Ε., το ότι είχα μακροχρόνια διοικητική εμπειρία προφανώς και με βοήθησε πολύ στη διοίκηση της εταιρείας.
Το γεγονός ότι προέρχομαι από τη νησιωτική Ελλάδα και ότι είχα την ευκαιρία να συνεργαστώ για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα με την Blue Star Ferries, τη Superfast Ferries και τη Celestyal Cruises, ήταν ίσως πιο το πιο σημαντικό.
Ίσως φανεί παράξενο, αλλά προσωπικά με βοήθησε σημαντικά τόσο η συμμετοχή μου σε piches του Δημοσίου, διότι καταλαβαίνεις κατά κάποιον τρόπο τις βασικές δομές του Δημοσίου, όσο και το ότι υπηρέτησα για 24 μήνες ως αρχηγός φυλακής στο ΣΔΑΜ κατά τη θητεία μου στο Πολεμικό Ναυτικό.
Θα έλεγα ότι κάθε εμπειρία, κάθε είδους γνώση, κάθε προσπάθεια αντιμετώπισης προβλημάτων τελικά μπορεί να είναι χρήσιμη σε κάποια φάση της ζωής μας.
Αν όλα εξελιχθούν σύμφωνα με το σχεδιασμό, πώς θα θέλατε να είναι το λιμάνι του Λαυρίου το 2030;
Προσωπικά, θα ήθελα ίσως και πριν από το 2030 το λιμάνι του Λαυρίου να είναι ένας πλήρως ψηφιοποιημένος oργανισμός που θα σέβεται και θα προστατεύει τους επιβάτες, τους χρήστες, το προσωπικό και την πόλη που το φιλοξενεί.
Θα έχει κάνει μεγάλη πρόοδο στην προστασία του περιβάλλοντος, στην περαιτέρω αναβάθμιση των υπηρεσιών που προσφέρει σε ανθρώπους και πλωτά μέσα και που θα παράγει πολύ περισσότερο πλούτο για την τοπική κοινωνία, την εθνική οικονομία και τους μετόχους του. Μπορεί να ακούγονται πολλοί και διαφορετικοί στόχοι, αλλά είναι αλληλένδετοι μεταξύ τους.
Στην έως και σήμερα πορεία του λιμανιού έπαιξαν ιδιαίτερο ρόλο η πολιτική ηγεσία, ο μέτοχος και οι εργαζόμενοι στο λιμάνι, για τους οποίους είμαι πραγματικά υπερήφανος και στους οποίους οφείλουμε πολλά ευχαριστώ.
Όμως στο μέλλον χρειάζονται μεγάλες και κοστοβόρες επενδύσεις, για τις οποίες τις αποφάσεις θα πάρουν οι μέτοχοι.
Ας μην ξεχνάμε ότι ο νέος μέτοχος συμμετέχει κατά 51%, αλλά το Δημόσιο, διά του Υπερταμείου, παραμένει ισχυρός μέτοχος με το 49%.
