Η διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία αποτελεί το επόμενο κρίσιμο βήμα για την εξέλιξη του έργου, ανοίγοντας τον δρόμο για τη μελλοντική ένταξη της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας.
Η σημερινή τεχνική συνάντηση των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς φυσικού αερίου και των αρμόδιων κυβερνήσεων θεωρείται κομβική για την ωρίμανση του σχεδιασμού και τη διαμόρφωση του πλαισίου συνεργασίας της επόμενης φάσης.
Το αυξημένο ενδιαφέρον επιβεβαιώθηκε και από τα αποτελέσματα της δημοπρασίας της 6ης Ιουλίου, η οποία πραγματοποιήθηκε με το νέο καθεστώς μειωμένων τιμολογίων και προϊόντων μεγαλύτερης διάρκειας. Η ανταπόκριση της αγοράς ανέδειξε τον ρόλο της Ελλάδας ως βασικής πύλης εισόδου και διαμετακόμισης φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ενισχύοντας τη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου για την τροφοδοσία των βαλκανικών αγορών.
Στη σημερινή συνάντηση συμμετέχουν, εκτός από τους πέντε αρχικούς εταίρους του έργου –Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία και Ουκρανία– εκπρόσωποι της Βόρειας Μακεδονίας, της Σερβίας, της Σλοβακίας και της Ουγγαρίας, προσδίδοντας νέα γεωπολιτική και επιχειρησιακή διάσταση στην πρωτοβουλία.
Όπως είχε προαναγγείλει η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ, Μαρία Σφερούτσα, από το βήμα του 30ού Government Roundtable του Economist, στη συνάντηση συμμετέχουν οι εννέα διαχειριστές των εμπλεκόμενων χωρών, παρουσία του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου και της υπουργού Ενέργειας της Βουλγαρίας Iva Petrova, δίνοντας και πολιτική βαρύτητα στις τεχνικές διαβουλεύσεις.
Παρότι η διαδικασία έχει τεχνικό χαρακτήρα, εντάσσεται στις ευρύτερες διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη τους τελευταίους μήνες για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου. Η βάση είχε τεθεί ήδη από την τετραμερή υπουργική συνάντηση Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας τον περασμένο Μάιο, με αντικείμενο την ενεργειακή διασυνδεσιμότητα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.
Σύμφωνα με πηγές του ΔΕΣΦΑ, η πρώτη προτεραιότητα είναι η ενσωμάτωση της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας στο υφιστάμενο σχήμα, αξιοποιώντας τις ήδη διαθέσιμες υποδομές. Όπως επισημαίνεται, δεν απαιτούνται εκτεταμένες νέες επενδύσεις ή κατασκευή πρόσθετων αγωγών, αλλά καλύτερος συντονισμός, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και εναρμόνιση των διαδικασιών μεταξύ των διαχειριστών.
Σε πρώτη φάση, οι συζητήσεις επικεντρώνονται στον προσδιορισμό της συμβολής κάθε νέας χώρας τόσο σε επίπεδο υποδομών όσο και ανάπτυξης της αγοράς φυσικού αερίου. Πρόκειται για μια διαδικασία που απαιτεί στενή συνεργασία, καθώς η αποτελεσματική λειτουργία του διαδρόμου προϋποθέτει κοινό σχεδιασμό και διασυνοριακό συντονισμό.
Εφόσον οι διαβουλεύσεις προχωρήσουν σύμφωνα με τον σχεδιασμό, στόχος είναι η υπογραφή Μνημονίου Κατανόησης τον Σεπτέμβριο στο Βελιγράδι, στο πλαίσιο της επίσκεψης του Έλληνα υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας στη σερβική πρωτεύουσα.
Το ελληνικό ΥΠΕΝ δίνει προτεραιότητα στη διαμόρφωση ενός συμπαγούς ενεργειακού άξονα που θα περιλαμβάνει Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Βόρεια Μακεδονία και Σερβία. Η συγκεκριμένη «ραχοκοκαλιά» θα αποτελέσει τη βάση για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς την Κεντρική Ευρώπη, με επόμενους σταθμούς τη Σλοβακία και την Ουγγαρία, αλλά και προς τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στο τεχνικό σκέλος του εγχειρήματος, ώστε οι πολιτικές δεσμεύσεις να συνοδεύονται από πραγματική δυνατότητα μεταφοράς αυξημένων ποσοτήτων φυσικού αερίου χωρίς λειτουργικά εμπόδια. Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκει την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027, ενώ σημαντικές ποσότητες εξακολουθούν να εισέρχονται στη βαλκανική αγορά μέσω του TurkStream.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα πρέπει να ενισχύσει τους μηχανισμούς ιχνηλασιμότητας της προέλευσης του φυσικού αερίου, περιορίζοντας τα περιθώρια επανεισαγωγής ρωσικών ποσοτήτων είτε μέσω αγωγών είτε μέσω φορτίων LNG.
Καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση του διαδρόμου θα διαδραματίσουν και οι νέες διασυνδέσεις Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας και Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας, οι οποίες προγραμματίζεται να ολοκληρωθούν μέσα στο δεύτερο εξάμηνο του 2027, αναβαθμίζοντας τις δυνατότητες διασυνοριακών ροών στην περιοχή.
Παράλληλα, αυξάνεται σταδιακά και η εξαγωγική ικανότητα της Ελλάδας. Σήμερα ανέρχεται σε περίπου 5 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, ενώ με την πλήρη λειτουργία των σταθμών συμπίεσης σε Αμπελιά και Κομοτηνή θα φθάσει τα 8 bcm. Με την ολοκλήρωση του διασυνδετήριου αγωγού Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας η δυναμικότητα θα ανέλθει στα 9 bcm, με δυνατότητα περαιτέρω αύξησης έως και τα 12 bcm, εφόσον αξιοποιηθούν πλήρως οι τεχνικές δυνατότητες του συστήματος.
Στο ίδιο στρατηγικό πλαίσιο εντάσσεται και η συμφωνία της AKTOR για την απόκτηση του 50% της Διώρυγα Gas από τη Motor Oil. Το υπό ανάπτυξη FSRU στους Αγίους Θεοδώρους, το οποίο διαθέτει ήδη τις απαραίτητες αδειοδοτήσεις, αναμένεται να προσθέσει αποθηκευτική δυναμικότητα 170.000 έως 210.000 κυβικών μέτρων LNG, ενισχύοντας την ασφάλεια εφοδιασμού και την ευελιξία του ελληνικού συστήματος φυσικού αερίου.
Η νέα αυτή υποδομή συμπληρώνει το ενεργειακό αποτύπωμα της χώρας, διευρύνει την πρόσβαση σε νέες πηγές LNG και ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως βασικής πύλης εισόδου φυσικού αερίου για τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη, στηρίζοντας παράλληλα την περαιτέρω ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου.
