Τα άτομα που κάνουν χρήση ουσιών στην Ευρώπη αντιμετωπίζουν νέους κινδύνους για την υγεία τους, καθώς οι αγορές ναρκωτικών εξελίσσονται ραγδαία και γίνονται ολοένα και πιο σύνθετες.
Την προειδοποίηση αυτή απευθύνει ο Οργανισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα Ναρκωτικά (EUDA) μέσω της Ευρωπαϊκής Έκθεσης για τα Ναρκωτικά 2026: Τάσεις και εξελίξεις, η οποία δημοσιεύθηκε σήμερα.
Η έκθεση βασίζεται σε στοιχεία από 29 χώρες (ΕΕ-27, Νορβηγία και Τουρκία) και αναδεικνύει τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία που θέτει η ευρεία διαθεσιμότητα και χρήση ενός ολοένα και πιο ποικιλόμορφου φάσματος ουσιών, συχνά υψηλής δραστικότητας ή καθαρότητας. Τα κύρια ευρήματα:
- Συνεχίζουν να εμφανίζονται νέα προϊόντα κάνναβης, ενώ παράλληλα αυξάνεται η ποικιλία των οπιοειδών και των διεγερτικών ουσιών που διατίθενται στην αγορά.
- Η χρήση πολλαπλών ουσιών είναι επίσης συχνή, καθώς τα άτομα συνδυάζουν ουσίες με τρόπους που αυξάνουν τον κίνδυνο και δυσχεραίνουν την αντιμετώπιση.
- Το αν η Ευρώπη θα καταφέρει να διαχειριστεί αυτές τις σύνθετες προκλήσεις θα εξαρτηθεί από την ενίσχυση των υπηρεσιών και τη συνεχή επένδυση στην πρόληψη, τη θεραπεία, τη μείωση της βλάβης και την κοινωνική επανένταξη.
- Νέες ψυχοδραστικές ουσίες εξακολουθούν να ανιχνεύονται με ρυθμό περίπου μίας ουσίας ανά εβδομάδα. Το 2025 αναφέρθηκαν για πρώτη φορά 50 νέες ψυχοδραστικές ουσίες στην Ευρώπη, με αποτέλεσμα ο συνολικός αριθμός των ουσιών που παρακολουθούνται από τον EUDA να ανέλθει σε 1 050. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται ισχυρά νέα συνθετικά οπιοειδή, τα οποία ενέχουν αυξημένο κίνδυνο απειλητικής για τη ζωή τοξίκωσης.
- Το άτμισμα ή η χρήση ηλεκτρονικού τσιγάρου με προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη, αποτελεί πλέον κοινή συμπεριφορά των εφήβων στην Ευρώπη (ESPAD, 2024). Στα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν κατασχεθεί συσκευές ατμίσματος που περιέχουν άλλες ουσίες, όπως συνθετικές και ημισυνθετικές μορφές κάνναβης, κάτι που εγείρει ανησυχίες ότι οι ουσίες αυτές μπορεί να εξελιχθούν σε μέσο χρήσης άλλων επιβλαβών ουσιών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται ενδεχομένως και νέα συνθετικά οπιοειδή.
Πέρα από τις επιβλαβείς συνέπειες για την υγεία και την κοινωνική ευαλωτότητα, η Έκθεση υπογραμμίζει τον συνεχιζόμενο αντίκτυπο των αγορών ναρκωτικών στην ασφάλεια της Ευρώπης. Ο εκφοβισμός και η βία που συνδέονται με τα ναρκωτικά εξακολουθούν να αποτελούν πηγή ανησυχίας, συμπεριλαμβανομένης της εκμετάλλευσης και της στρατολόγησης ευάλωτων νέων από εγκληματικές ομάδες, με σκοπό τη διακίνηση ναρκωτικών και τη διάπραξη βίαιων πράξεων.
Ταυτόχρονα, τα δίκτυα διακίνησης ναρκωτικών προσαρμόζονται γρήγορα στις προσπάθειες επιβολής του νόμου. Μετά την εντατικοποίηση των αστυνομικών επιχειρήσεων σε μεγάλους ευρωπαϊκούς λιμένες, οι εγκληματίες αλλάζουν τις διαδρομές και τις μεθόδους τους για να αποφύγουν τον εντοπισμό.
Χρησιμοποιούν ολοένα και συχνότερα μικρότερους λιμένες, θαλάσσιες μεταφορές με ταχύπλοα σκάφη και άλλα σκάφη, καθώς και ημιυποβρύχια, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και εξελιγμένες τεχνικές απόκρυψης. Οι εξελίξεις αυτές δυσχεραίνουν τον εντοπισμό της παράνομης διακίνησης και επιβάλλουν μεγαλύτερες απαιτήσεις στις αρχές επιβολής του νόμου και στις τελωνειακές αρχές.
Η νέα στρατηγική της ΕΕ για τα ναρκωτικά και το σχέδιο δράσης για την καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών, σε συνδυασμό με τους προτεινόμενους νέους κανόνες για την παρακολούθηση και τον έλεγχο των πρόδρομων ουσιών, αποτελούν μέρος μιας ολοκληρωμένης αντίδρασης της ΕΕ στο εξελισσόμενο φαινόμενο των ναρκωτικών.
Η κατάσταση στην Ελλάδα
Σύμφωνα με την αντίστοιχη έκθεση του ΕΚΤΕΠΝ για τη χώρα μας:
- Κάνναβη. Στην Ελλάδα, η χρήση και τα είδη κάνναβης που διατίθενται στην αγορά φαίνεται να αυξάνονται. Σύμφωνα με τη σχολική έρευνα ESPAD (2024) το 11,5% των 16χρονων έχει κάνει χρήση κάνναβης, ποσοστό σημαντικά αυξημένο σε σχέση με το 2019 (9,4%) και το υψηλότερο της τελευταίας 25ετίας. Η κάνναβη έχει επίσης σημαντική και αυξανόμενη παρουσία στα προγράμματα θεραπείας. Ως κύρια ουσία χρήσης αναφέρεται από το 28,8% των ατόμων που εισέρχονται σε θεραπεία, με το ποσοστό αυτό να είναι ακόμα υψηλότερο στα άτομα που εισέρχονται για πρώτη φορά στη θεραπεία. Σήμερα, ο αριθμός των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία για χρήση κάνναβης είναι κατά 32% αυξημένος συγκριτικά με πριν από μία δεκαετία—ενδεικτικό της διείσδυσης της χρήσης της και ευρύτερα στο γενικό πληθυσμό.
-
Καναβινοειδή. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η παρουσία συνθετικών και ημι-συνθετικών κανναβινοειδών. Τα ημι-συνθετικά κανναβινοειδή ήταν η 2η συχνότερα αναφερόμενη ουσία χρήσης από τα άτομα με πρόσφατο ιστορικό χρήσης ουσιών που συμμετείχαν στο ελληνικό σκέλος της διαδικτυακής έρευνας στον πληθυσμό EWSD το 2024. Ημι-συνθετικά κανναβινοειδή αναφέρθηκαν για πρώτη φορά στο Κέντρο Δηλητηριάσεων το 2023, συγκεκριμένα 34 περιστατικά τοξικώσεων σχετιζόμενα με τη χρήση HHC. Στη συνέχεια το 2024 και το 2025 αναφέρθηκαν 66 και 52 περιστατικά αντίστοιχα σχετιζόμενα με τη χρήση των ημι-συνθετικών ναρκωτικών THCP, H4-CBD και HHC.Το 2025, σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Συστήματος Έγκαιρης Προειδοποίησης (ΣΕΠ) του ΕΚΤΕΠΝ, εντοπίστηκαν για πρώτη φορά στη χώρα 8 νέα ημι-συνθετικά και συνθετικά κανναβινοειδή (το 2024 είχαν εντοπιστεί 10). Τα στοιχεία αυτά αποτελούν ενδείξεις ότι τα νέα ημι-συνθετικά κανναβινοειδή αρχίζουν να εμφανίζουν μετρήσιμη παρουσία στις αγορές και στην Ελλάδα.
-
Οπιοειδή. Στην Ελλάδα ο συνολικός αριθμός των ατόμων που κάνουν χρήση οπιοειδών (και δυνητικά θα απευθυνθούν για θεραπεία σε κάποια υπηρεσία) εκτιμάται για το 2024 στα 5.300 έως 7.800 άτομα (από 0,80 έως 1,18 άτομα ανά 1.000 άτομα πληθυσμού ηλικίας 15-64 ετών). Αντίθετα με ό,τι συμβαίνει στις περισσότερες από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, στην Ελλάδα, τα οπιοειδή (κυρίως ηρωίνη) εξακολουθούν να αναφέρονται συχνότερα ως η κύρια ουσία χρήσης κατά την είσοδο στη θεραπεία, με ποσοστό 38,4% το 2024. Ωστόσο, και στη χώρα μας, η κυριαρχία τους είναι σήμερα πιο περιορισμένη σε σχέση με το παρελθόν—σήμερα, ο αριθμός των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία για χρήση οπιοειδών είναι κατά 51% μειωμένος συγκριτικά με πριν από μία δεκαετία, ενώ τα οπιοειδή αναφέρονται ως κύρια ουσία από μόλις 18% των ατόμων που εισέρχονται για πρώτη φορά στη θεραπεία για χρήση ουσιών. Τα δεδομένα αυτά αντανακλούν τη διαφοροποίηση του προφίλ χρήσης στη χώρα και την αυξανόμενη παρουσία της κάνναβης και της κοκαΐνης στα αιτήματα θεραπείας.
-
Θάνατοι από υπερδοσολογία. Και στην Ελλάδα, τα οπιοειδή αποτελούν την κύρια αιτία θανάτων από υπερδοσολογία—τα «οπιοειδή ή άλλα μη καθορισμένα ναρκωτικά» (κυρίως ηρωίνη) εμπλέκονταν στο 72,9% των συνολικά 194 θανάτων από υπερδοσολογία που κατέγραψε η ΕΛΣΤΑΤ το 2023. Το ποσοστό αυτό εμφανίζεται μειωμένο σε σχέση με τα δύο προηγούμενα χρόνια και, στον τομέα της πρόληψης των θανάτων από υπερδοσολογία,, σημαντική εξέλιξη αποτελεί η διεύρυνση της δυνατότητας χορήγησης ναλοξόνης.
- Κοκαΐνη. Στην Ελλάδα, η κοκαΐνη και άλλα διεγερτικά έχουν πλέον σημαντική παρουσία στα πρότυπα χρήσης. Η κοκαΐνη (σκόνη) ήταν μετά τα κανναβινοειδή η συχνότερα αναφερόμενη ουσία από τα άτομα με πρόσφατο ιστορικό χρήσης ουσιών που συμμετείχαν στο ελληνικό σκέλος της διαδικτυακής έρευνας στον πληθυσμό EWSD το 2024. Το 2024 η κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά αναφέρονται ως κύρια ουσία χρήσης από το 29,4% των ατόμων που εισέρχονται σε θεραπεία, ποσοστό πολύ κοντά σε εκείνο της κάνναβης και αρκετά υψηλό σε σχέση με το παρελθόν. Σήμερα, ο αριθμός των ατόμων που εισέρχονται στη θεραπεία για χρήση κοκαΐνης (ή άλλων διεγερτικών) είναι αυξημένος κατά 106% συγκριτικά με πριν από μία πενταετία και κατά 256% συγκριτικά με μία δεκαετία.
Η κοκαΐνη/άλλα διεγερτικά αναφέρονται ως κύρια ουσία χρήσης συχνότερα στην Αττική, από ό,τι στη Θεσσαλονίκη και τις λοιπές περιοχές. Για την περιοχή της Αττικής, τα στοιχεία από την ανάλυση αστικών λυμάτων που πραγματοποιεί το Εργαστήριο Αναλυτικής Χημείας του ΕΚΠΑ δείχνουν περαιτέρω οξεία αύξηση της παρουσίας κοκαΐνης το 2025, όπως αποτυπώνεται από τον κύριο μεταβολίτη της, τη βενζοϋλεκγονίνη. Η εκτιμώμενη ημερήσια μέση ποσότητα ανά 1.000 άτομα πληθυσμού καταγράφηκε αυξημένη κατά 64% συγκριτικά με το 2024, ενώ ήταν και κατά 211% αυξημένη συγκριτικά με πριν από μία πενταετία—ενδεικτικό σημαντικής μεταβολής στα πρότυπα χρήσης ουσιών, τουλάχιστον στο λεκανοπέδιο.
Ανακοίνωση του ΕΟΠΑΕ
Με αφορμή την ευρωπαϊκή έκθεση, ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) αναφέρει ότι στην Ελλάδα, η χρήση ουσιών ακολουθεί τις ευρωπαϊκές τάσεις.
Το 2024 περίπου 4.200 άτομα εισήλθαν σε θεραπευτικά προγράμματα, ενώ η πολλαπλή χρήση ουσιών αφορά το 73% των ατόμωνπου εισέρχονται σε θεραπεία. Παράλληλα, καταγράφηκαν 1.327 περιστατικά οξείας τοξίκωσης, με σχεδόν τα μισά να συνδέονται με πολλαπλή χρήση ουσιών.
Πάραυτα οι θάνατοι από υπερδοσολογία μειώθηκαν σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια φτάνοντας το 2023 στους 194, κάτι στο οποίο έχει συμβάλει η πλήρης απελευθέρωση της ναλοξόνης στο πεδίο που πλέον είναι διαθέσιμη παντού.
Αυξημένες είναι οι ποσότητες μεθαμφεταμίνης, αλλά και συνθετικών και ημι-συνθετικών καναβιδοειδών που έχουν κατασχεθεί το προηγούμενο έτος, γεγονός που αναδεικνύει την αναγκαιότητα για επαγρύπνηση και εγρήγορση.
Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης η πρώτη καταγραφή ημι-συνθετικών κανναβινοειδών σε περιστατικά τοξίκωσης στη χώρα, καθώς και τα ευρήματα της έκθεση ESPAD για τους εφήβους, με το 13,3% των 16χρονων να αναφέρει χρήση παράνομων ουσιών τουλάχιστον μία φορά στη ζωή του. Τα δεδομένα αυτά επιβεβαιώνουν την ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης, της έγκαιρης ανίχνευσης νέων ουσιών και της προσαρμογής των υπηρεσιών στις σύγχρονες ανάγκες.
Μείωση της βλάβης
Στο τομέα της μείωσης της βλάβης σημαντική είναι η ενίσχυση της διάθεσης καθαρών υλικών για ασφαλέστερη χρήση, φτάνοντας τις 674 σύριγγες ανά άτομο ετησίως, ξεπερνώντας τις 200 που θέτει ο ΠΟΥ ως όριο κατ’ έτος.
Με συνεχείς παρεμβάσεις, όπως οι Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης, τις κινητές μονάδες παρέμβασης streetwork, αλλά και οι δομές φροντίδας και φιλοξενίας, παρέχονται νέες υπηρεσίες μείωσης της βλάβης σε όλη τη χώρα πλέον.
Με την ναλοξόνη διαθέσιμη πλέον για όλους (take home, peer2peer, πεδίο) έχουν αναταχθεί το προηγούμενο έτος 208 περιστατικά υπερδοσολογίας με χρήση ναλοξόνης και 153 μετά από στενή παρακολούθηση.
