Στην ανακοίνωση της σύστασης κι εφαρμογής ενός κώδικα επικοινωνίας και δεοντολογίας προς χρήση των μέσων ενημέρωσης, στο πλαίσιο μίας προσπάθειας για την εξάλειψη των κοινωνικών προκαταλήψεων απέναντι στους ασθενείς με καρκίνο, κατέληξε η συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του συνεδρίου της ΕΛΛΟΚ "Ο άνθρωπος στο επίκεντρο. Χτίζοντας γέφυρες αλληλεγγύης", την Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου στην Αθήνα.
Στη συζήτηση συμμετείχαν ο γενικός γραμματέας Επικοινωνίας κι Ενημέρωσης Δημήτρης Κιρμικίρογλου, η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ, πρώην Α' αντιπρόεδρος της ΕΣΗΕΑ, Άρια Αγάτσα και ο πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκινοπαθών (ΕΛΛΟΚ) Γιώργος Καπετανάκης.
Όπως διαπίστωσε ο κ. Κιρμικίρογλου, προτού ανακοινώσει τη σύσταση ενός κώδικα επικοινωνίας και δεοντολογίας για τις αναφορές και την παρουσίαση των ασθενών και του καρκίνου στα μέσα ενημέρωσης, οι έρευνες έχουν καταλήξει πως στην περιγραφή της νόσου επικρατούν πολεμικές μεταφορές, οι οποίες προξενούν μετρήσιμη ψυχολογική βλάβη και στίγμα στους ασθενείς. Όπως τόνισε ο γγ έστω και χωρίς δόλο, τέτοιες λεκτικές πρακτικές και στερεότυπα επηρεάζουν και περιθωριοποιούν κοινωνικά τους ασθενείς και δημιουργούν αρνητικό περιβάλλον και στην οικογένειά τους.
Ο γγ Επικοινωνίας κι Ενημέρωσης ανακοίνωσε πως η Πολιτεία αποφάσισε να προχωρήσει στη συγκεκριμένη δράση για να εξαλειφθεί ακριβώς τούτη η προκατάληψη, να υπάρξει κώδικας συμπεριληπτικού λόγου, δεοντολογίας. Ο κώδικας εστιάζεται στους ασθενείς με καρκίνο και θα συντεθεί σε συνεργασία με τον ΕΛΛΟΚ, το Εργαστήρι Δημοσιογραφίας για την Ισότητα του Παντείου Παν/μιου, με την ΠΟΕΣΥ, το ΑΠΕ-ΜΠΕ. Στόχος τού κώδικα είναι να τον αγκαλιάσει η κοινότητα των δημοσιογράφων κι η ακαδημαϊκή κοινότητα, γιατί είναι σημαντικό να υπάρχει ένας κώδικας που θα έχει πρακτική ισχύ και δεν θα είναι τυπικός . Όπως τόνισε ο κ. Κιρμικίρογλου, ο κώδικας μπορεί να ενταχθεί στο εθνικό σχέδιο δράσης που έχει ανακοινώσει η κυβέρνηση και προχωράμε στην υλοποίηση.
Όραμα της ΓΓΕΕ είναι να επικοινωνήσει μέσω των μέσων ενημέρωσης στο κοινό αυτόν τον κώδικα, καθώς -όπως αναδείχθηκε από τη συζήτηση- εντοπίζονται λάθη στον δημόσιο λόγο, τόνισε ο κ. Κιρμικίρογλου. Όπως επισήμανε αυτά τα εκφραστικά λάθη δεν τα αντιλαμβανόμαστε και συχνά αντί να εμψυχώνουμε τους ασθενείς, προκαλούμε αντίθετα αποτελέσματα. Λέξεις όπως ”μάχη”, ”πόλεμος”, δίνουν ένα πρόσθετο βάρος και φόβο στους ανθρώπους, οι οποίοι εκτός από τη ασθένεια έχουν να αντιμετωπίσουν το πώς τους βλέπει η κοινωνία. Ο γγ υπογράμμισε πως "αυτό που ανακοινώσαμε με τον κώδικα δεν είναι κάτι οικονομικό, αλλά η βούληση να αλλάξουμε το πώς αντιλαμβανόμαστε την ασθένεια και πώς ο ασθενής αντιλαμβάνεται το πρόβλημά του". Σήμερα, προσέθεσε, δεν μπορούμε να οριζόμαστε από την ασθένειά μας, αυτός ο κώδικας είναι ανθρωποκεντρικός κι από τη δύναμη των λέξεων μπορούμε να αλλάξουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ασθένεια και τον ασθενή.
Από την πλευρά της η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ Άρια Αγάτσα επισήμανε ότι και κατά τη θητεία της στο προεδρείο της ΕΣΗΕΑ υπήρχαν παράπονα από ασθενείς για τον λόγο με τον οποίο οι δημοσιογράφοι αναφέρονταν σε αυτούς και την ασθένειά τους: "”λιοντάρια που πολεμούν”. Όχι, απαντούσαν, είμαστε άνθρωποι που προσπαθούν να πάνε παρακάτω". Όπως προσέθεσε η πρόεδρος του Πρακτορείου, το ΑΠΕ-ΜΠΕ ως σημαντικός φορέας ειδήσεων και δημοσιότητας έχει την ευθύνη για τον τρόπο παρουσίασης των γεγονότων αλλά και του σχολιασμού των ειδήσεων.
"Οι λέξεις κρύβουν δύναμη μέσα τους και μπορούν να επηρεάσουν τις σχέσεις μας αλλά και τη γενικότερη διάθεσή μας είτε θετικά είτε αρνητικά" επισήμανε η κυρία Αγάτσα. Σημείωσε πως σήμερα δεν είναι ο καρκίνος δεν "είναι η ”επάρατος" ασθένεια του παρελθόντος”", "οι μεγάλες ιατρικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών έχουν δώσει τη δυνατότητα στους ανθρώπους που ασθενούν αλλά και στις οικογένειές τους να αγωνίζονται με θάρρος και ελπίδα". Και αναφερόμενη στο δικό της προσωπικό οικογενειακό βίωμα με τη νόσο, τόνισε ότι η αμηχανία όταν αναφερόμαστε στον καρκίνο που προκαλεί η άγνοια και ο φόβος για την ασθένεια, δεν είναι η πρέπουσα συμπεριφορά, γιατί απομονώνει τον συνομιλητή μας και τον απογοητεύει την ίδια ώρα που περισσότερο από ποτέ χρειάζεται ενθάρρυνση και κουράγιο.
Χαιρετίζοντας την ανακοίνωση του κώδικα από τον κ. Κιρμικίρη, η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ είπε πως οφείλουμε να αλλάξουμε τα πρότυπα εκφοράς για τον καρκίνο. "Οφείλουμε να επικοινωνήσουμε το γεγονός ότι ο καρκίνος είναι μία ασθένεια που απαιτεί, οπωσδήποτε, την προσοχή και τον σεβασμό, όμως, παράλληλα πλήθος συνανθρώπων μας έχουν θεραπευτεί πλήρως ενώ πολλοί άλλοι την αντιμετωπίζουν ως μία χρόνια πάθηση" σημείωσε η κυρία Αγάτσα σημειώνοντάς ότι "οι συνάνθρωποί μας αυτοί αξίζουν την υποστήριξή μας και την κατανόηση ότι δίνουν έναν αγώνα που δεν είναι μάταιος και τόνισε: "Στη δημοσιογραφική κάλυψη των γεγονότων υπάρχουν ζητήματα, που ο δημοσιογράφος οφείλει να αντιμετωπίζει με ευαισθησία, κατανόηση και ενσυναίσθηση".
Απαντώντας στην ερώτηση για το τι θα πρέπει να προβλέπεται και περιέχεται στον κώδικα αυτό, η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ σημείωσε πως πρέπει να υπάρχουν τρία ναι και τρία όχι. Πρώτη παράμετρος που θα πρέπει να καταγράφεται στον κώδικα είναι η αξιοπρέπεια και το όχι στις προκαταλήψεις, τον στιγματισμό. Δεύτερη αρχή του πρέπει να είναι η αξιοπιστία, με ακριβείς πληροφορίες βασισμένες σε επιστημονικές μελέτες, "όχι στην ενημέρωση χωρίς εγκυρότητα στις πηγές". Και, τρίτον, ναι στην υπευθυνότητα και σ' έναν τρόπο συζήτησης που να μην δημιουργεί στερεότυπα και να επηρεάζει αντιλήψεις για τον ασθενή και την οικογένειά του, όχι στον ανεύθυνο λόγο.
Πρόθεσή μου είναι, συνέχισε η κυρία Αγάτσα, το Πρακτορείο να ασχοληθεί με το ζήτημα καθώς πιστεύω ακράδαντα ότι πρέπει να αλλάξει ο τρόπος εκφοράς του λόγου και να κατευθυνθούμε σε μια θετική προσέγγιση του θέματος, αποφεύγοντας τη χρήση λέξεων και την παρουσίαση του ζητήματος με αρνητική φόρτιση. Εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι θα προκύψουν χρήσιμα συμπεράσματα από τη συζήτηση και την ελπίδα "σύντομα να εκπαιδευτούμε όλοι μας και να αντιμετωπίζουμε την ασθένεια με θετικό πρόσημο αποφεύγοντας τις υπερβολές και προσφέροντας στήριξη και ενθάρρυνση".
Κλείνοντας, η πρόεδρος του ΑΠΕ-ΜΠΕ ανέφερε πως, μολονότι διανύουμε μία περίοδο όπου η τεχνολογία καλπάζει στον χώρο μας, όπως η ΤΝ, ο στόχος κι επίκεντρο πρέπει πάντα να είναι ο άνθρωπος, γιατί αυτός είναι που θα χειρισθεί και διαχειρισθεί την τεχνολογία που είναι απαραίτητη. Θέλουμε να πάμε μπροστά με επίκεντρο τον άνθρωπο, αλλά πρέπει να προσέξουμε ιδιαίτερα τους πολίτες που πάσχουν από καρκίνο και να αναγνωρίσουμε επίσης πως υπάρχει ζήτημα και πλήγμα και σε όλη οικογένεια. Συνεπώς εκεί θα πρέπει να στρέψουμε βλέμμα και προσοχή μας κι αυτό είναι ένα μήνυμα που πρέπει να προσέξουμε, κατέληξε η κυρία Αγάτσα.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του ΕΛΛΚΟΚ Γιώργος Καπετανάκης εξέφρασε τις ευχαριστίες του για την πρωτοβουλία και για τη βούληση του υπουργείου και της προέδρου του ΑΠΕ-ΜΠΕ να την αγκαλιάσουν. Ο ίδιος υποστήριξε πως ο λόγος που έχουμε φθάσει στο σημείο να χρησιμοποιούμε φράσεις που οξύνουν το πρόβλημα αντί να το επιλύουν, είναι γιατί η επιστήμη τρέχει πολύ πιο γρήγορα από τα στερεότυπα και τις κοινωνικές πεποιθήσεις. Όπως εξήγησε, παλιά υπήρχε φόβος και δεν υπήρχε προοπτική κι αυτό δημιούργησε κάποιο περιβάλλον και λεξιλόγιο, το οποίο ακόμη κι οι ίδιοι οι ασθενείς το έχουν υιοθετήσει, π.χ. σύλλογοι "καρκινοπαθών". Σήμερα, τόνισε ο κ. Καπετανάκης, ξέρουμε ότι η επιστήμη έχει προχωρήσει, έχουμε όπλα, οι όροι ”θετικές εκβάσεις”, ”βγήκα νικητής” δεν έχουν νόημα, δημιουργούν άγχος, ένα επιπλέον πρόβλημα από αυτό που οι ασθενείς αντιμετωπίζουν.
Ο πρόεδρος του ΕΛΛΟΚ τόνισε πως ενσυναίσθηση δεν είναι ό,τι λέω εγώ, αλλά αυτό που λέει ο άλλος. "Αυτό είναι που δημιουργεί το πλαίσιο της συμπεριφοράς, γιατί κάποτε και στο ίδιο το σπίτι δεν προφερόταν αυτή η λέξη. Αυτοί οι κανόνες πρέπει να αλλάξουν, ο ασθενής θέλει λέξεις που δίνουν φροντίδα, ζωντάνια αυτό είναι που κάνει πιο ελαφριά την αντιμετώπιση της κατάστασής του".
"Χαίρομαι γιατί σήμερα παγκόσμια ημέρα κατά του Καρκίνου και σ' αυτό το τραπέζι θέλουμε να αναδείξουμε πως εμείς είμαστε ζωντανοί και το ξεπερνάμε. Κι είναι τιμή μας που η Πολιτεία και το ΑΠΕ-ΜΠΕ βρίσκονται εδώ για να μας στηρίξουνε", δήλωσε ο κ. Καπετανάκης και ανέφερε πως στο εξωτερικό ήδη έχουν αναληφθεί ανάλογες πρωτοβουλίες, σε χώρες όπως η Αγγλία και οι ΗΠΑ. "Κυρίως με παρακίνηση από φορείς όπως εμείς, που ήλθαν σε επαφή με τις Αρχές, ώστε να δημιουργηθεί ένα νέο οπλοστάσιο εκφραστικό που βοηθά να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα της αναφοράς στη νόσο. Και σήμερα είμαστε από τους λίγους που εντασσόμεθα σε αυτή την πρωτοβουλία" προσέθεσε.
Ο πρόεδρος του ΕΛΛΟΚ επισήμανε πως όταν αλλάζουμε λέξεις αλλάζουμε τον τρόπο που βλέπουμε τους ανθρώπους, κι είναι σημαντικό γιατί έτσι φεύγει ο φόβος, που δημιουργεί τεράστιο βάρος κι επηρεάζει. "Η φροντίδα χτίζει περιβάλλον συνεργασίας και αλληλεγγύης, που βοηθά να αντιμετωπίσει πρόβλημα. Έτσι ο ρόλος του Τύπου είναι κομβικός, διότι όλοι διαβάζομε, βλέπουμε, επικοινωνούμε, ακόμη και μόνοι μας, κι αυτά που πληροφορούμαστε μπαίνουν μέσα μας, στο σπίτι, το μυαλό μας" ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας πως "είναι πολύ σημαντικό που είμαστε εδώ, αναλαμβάνοντας μία δέσμευση με την ανακοίνωση του κώδικα, ο οποίος αποτελεί θετική εξέλιξη γιατί μπορεί να αλλάξει τις νοοτροπίες και να συμβάλλει στο να βοηθήσουμε τους πάσχοντες ανθρώπους".
