Πολύ σωστά ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, πρόεδρος επίσης του Eurogroup, τονίζει σε ομιλίες και άρθρα του ότι «μια χώρα που αναπτύσσεται σταθερά και παράγει πλεονάσματα, μπορεί και πρέπει να επενδύει σε μισθούς που συμβαδίζουν με την παραγωγικότητα και αναβαθμίζουν τη μεσαία τάξη». Προσθέτει δε, επίσης πολύ σωστά, ότι μια παρόμοια εξέλιξη συνδέεται απαραιτήτως και με το παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Είναι όμως γνωστό από την άποψη αυτή ότι στην Ελλάδα η κατανάλωση κυριαρχεί της παραγωγής, με αποτέλεσμα η χώρα να έχει μονίμως αρνητικό εμπορικό ισοζύγιο, με το συνεπαγόμενο συναλλαγματικό έλλειμμα. Υποτίθεται ότι αυτές τις αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, οι οποίες τελικά προκάλεσαν και την κρίση του 2009, θα τις θεράπευε έως ένα βαθμό το Ταμείο Ανάκαμψης, στόχος του οποίου είναι η σύγκλιση της Ελλάδας με τις πιο δυναμικές οικονομίες της ευρωζώνης.
Σημειώνουμε ότι για την επίτευξη του στόχου αυτού, παρά τις ανοησίες που εκφράζουν σκοπίμως οι πολέμιοι του ευρώ, η Ελλάδα ανήκει στους μεγαλύτερους δικαιούχους και άρα ωφελημένους του Ταμείου, με βάση τους πόρους που διασφάλισε ως ποσοστό του ΑΕΠ της. Στο πλαίσιο αυτό, όπως υπενθυμίζει ο συνάδελφος Βασίλης Κωστούλας, με άρθρο του σε ετήσιο αφιέρωμα του Economist, η φετινή χρονιά είναι η τελευταία του μετα-πανδημικού προγράμματος, το οποίο έχει διαθέσει στη χώρα 32 δισ. ευρώ εκταμίευσης. Δυστυχώς, όμως, η Ελλάδα έως το τέλος του 2025 είχε απορροφήσει τα 23,4 δισ. ευρώ, ήτοι το 65% των σχετικών αναπτυξιακών πόρων. Κατά συνέπεια, προκύπτει το σοβαρό ερώτημα της συνέχειας στην πορεία της ελληνικής οικονομίας, η οποία σε επίπεδο ρυθμών (2,1%…) δεν εντυπωσιάζει. Και αυτό διότι στην πενταετία που πέρασε η Ελλάδα δεν πέτυχε να μεταμορφώσει το παραγωγικό της μοντέλο, το οποίο σήμερα παρουσιάζει και πρόσθετες αγκυλώσεις.
Αν στόχος του Ταμείου Ανάκαμψης ήταν n σύγκλιση της Ελλάδας με τις δυναμικότερες οικονομίες της Ευρωζώνης, δεν επετεύχθη. Τουλάχιστον σύμφωνα με τις επίσημες στατιστικές, η αγοραστική δύναμη στην Ελλάδα βρίσκεται στην προτελευταία θέση της ευρωπαϊκής κατάταξης, πάνω από τη Βουλγαρία. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι το ονομαστικό διαθέσιμο εισόδημα παραμένει σήμερα τουλάχιστον 9% χαμηλότερα από το επίπεδο του 2009· σε πραγματικούς όρους, η υστέρηση ξεπερνά το 20%.
Το γεγονός ότι το 2009 το παραγωγικό μοντέλο της Ελλάδας ήταν πλασματικό και τροφοδοτούσε ένα δυσθεώρητο δημόσιο χρέος συνιστά εύλογο επιχείρημα, το οποίο όμως δεν αναιρεί την ανάγκη για την περαιτέρω άνοδο του βιοτικού επιπέδου· από αυτήν την άποψη το 2009 αποτελεί σημείο αναφοράς. Το παράδοξο είναι ότι μέρος των πιέσεων στο διαθέσιμο εισόδημα προκύπτει από τη σαφή βελτίωση της φοροεισπρακτικής ικανότητας της δημόσιας διοίκησης. Η αύξηση των κρατικών εσόδων ενισχύει τα δημόσια ταμεία, αφού πρώτα αποδυναμώνει τους ατομικούς λογαριασμούς.
Ομολογουμένως, οι πληθωριστικές πιέσεις οι οποίες ανέκυψαν λόγω των αναταράξεων σας διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες -αφενός λόγω της πανδημίας, αφετέρου λόγω της γεωπολιτικής ρευστότητας σε εστίες όπως η Ουκρανία- αδικούν σε ένα βαθμό τον αντίκτυπο της οικονομικής ανάκαμψης στην Ελλάδα, καθώς μετρίασαν τα οφέλη από τη σχετική αύξηση των αποδοχών. Διαμορφώνουν όμως την πραγματικότητα με βάση την οποία θα πρέπει να κινηθεί η ελληνική οικονομία, καταβάλλοντας ακόμη μεγαλύτερη προσπάθεια για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και την αύξηση του διαθεσίμου εισοδήματος. Στον αντίποδα, εχέγγυο για τα χρόνια που θα ακολουθήσουν είναι η συνετή δημοσιονομική πολιτική, η οποία έχει σταθεροποιήσει το οικονομικό περιβάλλον, θέτοντας τις βάσεις για πολιτικές που θα ωθήσουν τη δυναμική της ανάπτυξης. Ωστόσο, όσο η χώρα δεν προβαίνει σε δομικές αλλαγές που θα εξελίξουν το αναπτυξιακό προφίλ της, τόσο θα συντηρούνται τα ρίσκα για τους μελλοντικούς ρυθμούς μεγέθυνσης, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς την παράμετρο της δημογραφικής επιδείνωσης. Αν η Ελλάδα δεν ενισχύσει την παιδεία της και αν η ελληνική κοινωνία δεν συμφιλιωθεί με σύγχρονες μορφές αναλήψεως κινδύνων, πολύ φοβούμεθα ότι θα ακολουθήσουν χρόνια οδυνηρής στασιμότητας και συνολικής παρακμής. Και από αυτή την οπτική γωνία, στο πολιτικό επίπεδο παρατηρούνται φαινόμενα που επιβεβαιώνουν την πρόβλεψή μας.
