Σημαντικές ανατροπές στο κόστος αγοράς των καπνικών προϊόντων ενδέχεται να φέρει η αναμόρφωση του ευρωπαϊκού συστήματος φορολόγησης, με τις εκτιμήσεις για την ελληνική αγορά να περιλαμβάνουν ακόμη και τιμές άνω των 10 ευρώ για ένα συνηθισμένο πακέτο τσιγάρων. Το θέμα βρίσκεται στο επίκεντρο των διαβουλεύσεων των υπουργών Οικονομικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίοι συνεδριάζουν σήμερα, Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο του ECOFIN, με στόχο την επίτευξη πολιτικής συνεννόησης για τις αλλαγές.
Το μέγεθος των πιθανών επιβαρύνσεων αναδεικνύει μελέτη του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ), στην οποία εξετάζονται εναλλακτικές εκδοχές αναπροσαρμογής των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα προϊόντα καπνού. Σύμφωνα με τους σχετικούς υπολογισμούς, σε ορισμένες από τις περιπτώσεις που εξετάστηκαν, η μέση τιμή λιανικής για ένα πακέτο 20 τσιγάρων θα μπορούσε να διαμορφωθεί στα 11,58 ευρώ ή ακόμη και στα 13,82 ευρώ.
Οι συγκεκριμένες τιμές δεν συνιστούν εκτίμηση για το πού θα κινηθεί τελικά η αγορά, αλλά αποτυπώνουν τις πιθανές συνέπειες διαφορετικών φορολογικών επιλογών. Η ελληνική κυβέρνηση, από την πλευρά της, επιδιώκει να περιοριστεί η ένταση των επιβαρύνσεων και να προβλεφθεί μεγαλύτερη περίοδος προσαρμογής για την εγχώρια αγορά. Βασικό επιχείρημα της Αθήνας είναι ότι μια απότομη αύξηση του νόμιμου κόστους αγοράς ενδέχεται να ενισχύσει την παράνομη διακίνηση καπνικών προϊόντων.
Τα σενάρια του ΚΕΠΕ και οι πιθανές τιμές στα περίπτερα
Η μελέτη του ΚΕΠΕ, η οποία δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025, χρησιμοποιεί ως σημείο αναφοράς τη μέση τιμή των 4,17 ευρώ ανά πακέτο, βάσει των διαθέσιμων στοιχείων για το 2023. Με αφετηρία αυτή την τιμή, οι ερευνητές υπολόγισαν πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί το τελικό κόστος για τον καταναλωτή, εφόσον μεταβάλλονταν διαφορετικά οι δύο βασικές συνιστώσες του ειδικού φόρου κατανάλωσης: το πάγιο και το αναλογικό σκέλος.
Η εικόνα που προκύπτει διαφοροποιείται αισθητά από σενάριο σε σενάριο. Στις περιπτώσεις με τις μικρότερες φορολογικές μεταβολές, η εκτιμώμενη μέση τιμή ξεκινά από τα 5,91 ευρώ. Σε πιο επιβαρυμένους συνδυασμούς, το κόστος ανεβαίνει στα 9,02 και στα 9,73 ευρώ ανά πακέτο.
Ακόμη μεγαλύτερες ανατιμήσεις προκύπτουν από τα σενάρια με υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές. Ειδικότερα, η ανάλυση υπολογίζει μέσες τιμές 11,58 και 13,82 ευρώ, που αντιστοιχούν σε αυξήσεις 177,7% και 231,5% σε σχέση με την τιμή βάσης των 4,17 ευρώ. Στη μελέτη εξετάζονται και πιο ακραίες εκδοχές, οι οποίες λειτουργούν ως ενδεικτικές προσομοιώσεις και όχι ως βεβαιότητα για τις μελλοντικές τιμές.
Για να προκύψουν τα συγκεκριμένα αποτελέσματα, οι υπολογισμοί στηρίζονται στην υπόθεση ότι ολόκληρη η πρόσθετη φορολογική επιβάρυνση μετακυλίεται στη λιανική τιμή. Παράλληλα, θεωρείται ότι τα περιθώρια κέρδους των παραγωγών παραμένουν σταθερά. Στην πράξη, ωστόσο, η εμπορική πολιτική των εταιρειών και οι ενδεχόμενες αλλαγές στη ζήτηση μπορούν να διαφοροποιήσουν την τελική εικόνα.
Η ελληνική διαπραγματευτική γραμμή και η μετάθεση των αλλαγών στο 2036
Η Αθήνα επιχειρεί να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους για την εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού συστήματος, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον χρόνο προσαρμογής που θα έχουν οι επιχειρήσεις και η αγορά. Στο πλαίσιο αυτό, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, είχε αναφερθεί στις 26 Οκτωβρίου στην πορεία των διαπραγματεύσεων, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα, μαζί με άλλες χώρες, συνέβαλε στην τροποποίηση της αρχικής συμβιβαστικής πρότασης που προετοιμάστηκε για το ECOFIN.
Όπως είχε επισημάνει, το αναθεωρημένο κείμενο προβλέπει μικρότερες φορολογικές επιβαρύνσεις σε σύγκριση με τον αρχικό σχεδιασμό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Παράλληλα, για την Ελλάδα προβλέπεται μετάθεση της εφαρμογής των νέων ρυθμίσεων στο 2036, αντί του 2028 που είχε αρχικά τεθεί στο τραπέζι.
Η συγκεκριμένη χρονική πρόβλεψη περιλαμβάνεται στο συμβιβαστικό κείμενο που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση και, ως εκ τούτου, δεν έχει ακόμη αποκτήσει οριστικό νομοθετικό χαρακτήρα.
Η ελληνική θέση εστιάζει στην ανάγκη να αποφευχθούν δυσανάλογες επιβαρύνσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να δημιουργήσουν προβλήματα τόσο στην αγορά όσο και στην παραγωγική δραστηριότητα του κλάδου. Στις παρεμβάσεις του, ο υπουργός έχει αναδείξει επίσης τη σημασία της καπνοβιομηχανίας για την ελληνική οικονομία, με ιδιαίτερη αναφορά στην Ανατολική Μακεδονία, τη Θράκη και την περιοχή της Ξάνθης. Παράλληλα, έχει τονίσει ότι η προστασία της δημόσιας υγείας εξακολουθεί να αποτελεί βασική επιδίωξη της πολιτικής για τα καπνικά προϊόντα.
Ποιες αλλαγές προωθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στη φορολόγηση του καπνού
Η συζήτηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο ξεκίνησε με την πρόταση που παρουσίασε η Κομισιόν στις 16 Ιουλίου 2025 για την αναθεώρηση της οδηγίας σχετικά με τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα προϊόντα καπνού. Στόχος είναι η επικαιροποίηση των υφιστάμενων κανόνων, οι οποίοι παραμένουν σε ισχύ από την τελευταία μεγάλη αναθεώρησή τους το 2010.
Κεντρικό στοιχείο της πρωτοβουλίας είναι η αναπροσαρμογή των κατώτατων φορολογικών ορίων που εφαρμόζονται στα κράτη-μέλη, ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα στις σημερινές οικονομικές συνθήκες. Η πρόταση δεν περιορίζεται, ωστόσο, στα παραδοσιακά προϊόντα καπνού, καθώς περιλαμβάνει και κατηγορίες που μέχρι σήμερα δεν αντιμετωπίζονται με ενιαίο τρόπο από το ευρωπαϊκό φορολογικό πλαίσιο.
Στο πεδίο των νέων ρυθμίσεων εντάσσονται τα ηλεκτρονικά τσιγάρα, τα προϊόντα θερμαινόμενου καπνού, αλλά και τα σακουλάκια νικοτίνης. Με αυτόν τον τρόπο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει να διευρύνει τη φορολογική κάλυψη της αγοράς, λαμβάνοντας υπόψη την ανάπτυξη νέων προϊόντων και τη μεταβολή των καταναλωτικών συνηθειών.
Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι η αναθεώρηση αποτελεί μέρος της ευρύτερης προσπάθειας για τη μείωση του καπνίσματος και την προστασία της δημόσιας υγείας. Στο ίδιο πλαίσιο περιλαμβάνονται παρεμβάσεις για την ενίσχυση των ελέγχων στην αλυσίδα διακίνησης ακατέργαστου καπνού, με σκοπό τον περιορισμό του παράνομου εμπορίου.
Ωστόσο, η αύξηση των ελάχιστων φορολογικών συντελεστών σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν μεταφράζεται υποχρεωτικά σε ίδιες ανατιμήσεις σε όλες τις χώρες. Το πραγματικό κόστος για τους καταναλωτές θα εξαρτηθεί από τις τελικές αποφάσεις, το επίπεδο της εθνικής φορολογίας κάθε κράτους και τις επιλογές των εταιρειών σχετικά με τη μετακύλιση των επιβαρύνσεων.
Οι εκκρεμότητες στο ECOFIN και το επόμενο βήμα
Η συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της ΕΕ καλείται να ξεκαθαρίσει σημαντικές πτυχές της υπό διαμόρφωση συμφωνίας για το νέο φορολογικό καθεστώς των καπνικών προϊόντων. Ανάμεσα στα ζητήματα που εξακολουθούν να προκαλούν διαπραγματευτικές δυσκολίες βρίσκεται και ο καθορισμός των ελάχιστων φορολογικών συντελεστών για τα σακουλάκια νικοτίνης, όπως προκύπτει από το προπαρασκευαστικό έγγραφο του Συμβουλίου της ΕΕ με ημερομηνία 5 Νοεμβρίου.
Εφόσον υπάρξει πολιτική συμφωνία, θα έχει ολοκληρωθεί ένα σημαντικό στάδιο της διαδικασίας για την αναθεώρηση της ευρωπαϊκής οδηγίας. Αυτό, πάντως, δεν συνεπάγεται άμεση αλλαγή στις τιμές που πληρώνουν σήμερα οι καταναλωτές στα σημεία πώλησης.
Το τελικό ύψος των πιθανών ανατιμήσεων στην ελληνική αγορά θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο του πλαισίου που θα εγκριθεί, τις μεταβατικές περιόδους που θα εξασφαλιστούν για τη χώρα και τις αποφάσεις που θα ακολουθήσουν σε εθνικό επίπεδο. Μέχρι τότε, τα σενάρια του ΚΕΠΕ αποτυπώνουν το εύρος των πιθανών επιπτώσεων, χωρίς να προδικάζουν την τελική τιμή ενός πακέτου τσιγάρων.
