Η παρουσίαση σας στο επερχόμενο WIB Forum Impact Unleashed φέρει τον τίτλο «Η τέχνη της μη συμβατικής λήψης αποφάσεων». Πώς ορίζετε τη «μη συμβατική» λήψη αποφάσεων και τι την καθιστά τέχνη; Γιατί είναι ιδιαίτερα επίκαιρη σήμερα;
Πρώτον, η μη συμβατική λήψη αποφάσεων έχει να κάνει με το να είσαι ανοιχτός στην αλλαγή και πρόθυμος να αλλάξεις την ίδια τη δομή με την οποία λαμβάνονται οι αποφάσεις. Αυτό ξεκινά με το να εξετάσεις ειλικρινά τις επιρροές στη δική σου διαδικασία λήψης αποφάσεων και στη διαδικασία λήψης αποφάσεων των οργανισμών στους οποίους συμμετέχεις.
Δεύτερον, η μη συμβατική λήψη αποφάσεων περιλαμβάνει την άντληση πληροφοριών από πολλές διαφορετικές πηγές, επιστημονικούς τομείς και ακόμη και επιστημολογίες – συμπεριλαμβανομένης της επιστημονικής γνώσης, των τεχνών και των ανθρωπιστικών επιστημών, καθώς και της ηθικής.
Τέλος, η μη συμβατική λήψη αποφάσεων περιλαμβάνει το να μην φοβάσαι την αποτυχία. Στην πραγματικότητα, σημαίνει να αγκαλιάζεις την αποτυχία ως απαραίτητο μέρος της εξερεύνησης και ως μια πολύτιμη ευκαιρία για μάθηση.
Η μη συμβατική λήψη αποφάσεων είναι τέχνη επειδή περιλαμβάνει τη δημιουργία και την αποδοχή της αλλαγής και της αποτυχίας σε έναν κόσμο γεμάτο αβεβαιότητα. Αυτό είναι κάτι που χρειαζόμαστε περισσότερο από ποτέ σήμερα, καθώς αντιμετωπίζουμε άνευ προηγουμένου αλλαγές και καλούμαστε να λαμβάνουμε αποφάσεις σε έναν κόσμο που εξελίσσεται γρήγορα.
Ποιο θα είναι ακριβώς το αντικείμενο της παρουσίασής σας; Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θέλετε να περάσετε στους συμμετέχοντες;
Θα βασιστώ σε τρεις πτυχές της έρευνάς μου που διασταυρώνονται με τη μη συμβατική λήψη αποφάσεων: πώς η ικανότητα να αποφασίζουμε να αποχωρήσουμε (Walk Away) μπορεί να ενισχύσει τη συνεργασία, πώς να καλλιεργούμε τη γενναιοδωρία μέσα από απλούς κανόνες συναλλαγών που βασίζονται στην ανάγκη, και πώς να αντιμετωπίζουμε την πιθανή αχρήστευση των συστημάτων συμπεριφοράς και λήψης αποφάσεών μας.
Θα ξεκινήσω εξηγώντας την έρευνά μου που δείχνει πώς ένας απλός κανόνας αποχώρησης –από συνεργασίες και ομάδες που δεν είναι συνεργατικές – μπορεί να προστατεύσει τα άτομα από την εκμετάλλευση και επίσης να οδηγήσει σε μετα-πληθυσμιακή δυναμική που υποστηρίζει τη συνεργασία σε ευρύτερη κλίμακα. Εφαρμόζοντας αυτό στις επιχειρήσεις, προκύπτει ότι η δημιουργία θεσμών που επιτρέπουν την ατομική αυτονομία και ενθαρρύνουν δυναμικά εργασιακά περιβάλλοντα μπορεί να ενισχύσει τη συνεργασία.
Στη συνέχεια, θα μιλήσω για την καλλιέργεια της γενναιοδωρίας, συγκεκριμένα πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε κοινότητες βασισμένες στη συλλογική ανάληψη κινδύνου και τις συναλλαγές που βασίζονται στην ανάγκη, ώστε να διαχειριζόμαστε την αβεβαιότητα πιο αποτελεσματικά. Στην έρευνά μου με το The Human Generosity Project, διαπίστωσα ότι μικρές κοινωνίες ανά τον κόσμο διαθέτουν συστήματα βοήθειας μέσω των οποίων αλληλοϋποστηρίζονται σε περιόδους ανάγκης. Αυτά τα συστήματα συναλλαγών που βασίζονται στην ανάγκη στηρίζονται στην ιδέα ότι ζητάς βοήθεια μόνο αν τη χρειάζεσαι και προσφέρεις βοήθεια αν σου ζητηθεί και μπορείς. Παρόλο που είναι αρκετά απλά όσον αφορά τους κανόνες τους, μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση του ρίσκου σε μεγάλη κλίμακα. Θα μιλήσω για το πώς αυτοί οι κανόνες μπορούν να εφαρμοστούν στις επιχειρήσεις (π.χ. συστήματα μεταφοράς θέσεων στις αεροπορικές εταιρείες) και στη διαχείριση παγκόσμιων κινδύνων με τη συμμετοχή πολιτών (π.χ. προγράμματα αδελφοποιημένων πόλεων).
Τέλος, θα μιλήσω για το πώς η συμπεριφορά και τα συστήματα λήψης αποφάσεών μας μπορούν να υφαρπαχθούν, ειδικά σε περιόδους στρες, αβεβαιότητας και αλλαγής. Υπάρχουν δύο όψεις εδώ. Η μία είναι πώς να αποφύγουμε τις αρνητικές συνέπειες της υφαρπαγής των συστημάτων μας: είτε ενάντια στα ίδια μας τα συμφέροντα είτε ενάντια σε άλλους χωρίς να το θέλουμε. Η άλλη είναι πώς μπορούμε να αξιοποιήσουμε θετικά την ευαλωτότητά μας στο λεγόμενο «hijacking» – για παράδειγμα την ικανότητά μας να συγχρονιζόμαστε με άλλους όταν υπάρχει εμπιστοσύνη και κοινοί στόχοι – ώστε να είμαστε πιο αποτελεσματικοί και ηθικοί σε κάθε επιχειρηματική προσπάθεια.
Τι ρόλο παίζουν η γενναιοδωρία και η εμπιστοσύνη σε περιβάλλοντα έντονου ανταγωνισμού;
Η γενναιοδωρία και η εμπιστοσύνη γίνονται ακόμα πιο κρίσιμες σε περιβάλλοντα έντονου ανταγωνισμού. Ο έντονος ανταγωνισμός μπορεί να οδηγήσει σε υψηλού κόστους κλιμάκωση συγκρούσεων. Σκεφτείτε τα λιοντάρια που μόλις έχουν σκοτώσει το θήραμα τους: αν ανταγωνιστούν το ένα το άλλο επιθετικά, διακινδυνεύουν να τραυματιστούν και να χάσουν τη λεία τους από τα πτωματοφάγα. Η συνεργασία, αντίθετα, μειώνει αυτούς τους κινδύνους, επιτρέποντάς τους να προστατεύσουν αποτελεσματικά το γεύμα τους.
Ομοίως, στις επιχειρήσεις, η προσήλωση σε κοινούς κανόνες αποτρέπει τον καταστροφικό ανταγωνισμό που θα μπορούσε να απειλήσει ολόκληρο τον κλάδο. Ειδικά σε τομείς που εξελίσσονται γρήγορα, η αυτορρύθμιση και το «μαλακό δίκαιο» συμβάλλουν στη διατήρηση της σταθερότητας και της δικαιοσύνης.
Η γενναιοδωρία παίζει επίσης καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση της αβεβαιότητας μέσω συστημάτων συλλογικού κινδύνου. Για παράδειγμα, οι αεροπορικές εταιρείες έχουν συχνά συμφωνίες μεταφοράς θέσεωβ που τους επιτρέπουν να επανατοποθετούν επιβάτες αποτελεσματικά σε απρόβλεπτα γεγονότα, όπως καταιγίδες ή βλάβες εξοπλισμού.
Ακόμα και σε σχέσεις αντιπαράθεσης, η συνεργασία μπορεί να είναι επωφελής. Θηρευτές και θηράματα, για παράδειγμα, επικοινωνούν συχνά με ειλικρίνεια – όπως οι γαζέλες που δείχνουν την ταχύτητα και την ευκινησία τους με άλματα – επιτρέποντας στους θηρευτές να εξοικονομήσουν ενέργεια και στα θηράματα να αποφύγουν άσκοπες καταδιώξεις. Η ειλικρινής επικοινωνία μεταξύ ανταγωνιστών ή αντιπάλων μειώνει τη σπατάλη πόρων και ωφελεί όλες τις πλευρές.
Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στη μη συμμόρφωση και την καινοτομία; Απαιτεί η πρόοδος κάποιο επίπεδο ανατροπής;
Η πρόοδος απαιτεί πάντα ένα συγκεκριμένο βαθμό καταστροφής, αλλά πιστεύω πως είναι καλύτερο όταν η πρόοδος καθοδηγείται από τη δημιουργία νέων δομών στις οποίες οι άνθρωποι μπορούν να επιλέξουν να ενταχθούν, παρά από την ενεργή καταστροφή των υπαρχουσών. Αυτού του είδους η καταστροφική ανατροπή μπορεί να οδηγήσει σε κενά εξουσίας και φόβο – κάτι που μπορεί να είναι αντιπαραγωγικό για την αληθινή καινοτομία και πρόοδο.
Στο podcast σας, εξερευνάτε πώς συχνά καταλαμβάνουν την λήψη αποφάσεων μας εξωτερικές δυνάμεις – από παράσιτα έως αλγόριθμους. Πώς αυτό επηρεάζει τις αποφάσεις ηγεσίας σήμερα;
Η τάση αυτή -ή «zombification» όπως το αναφέρω κάπως παιχνιδιάρικα στο podcast μου, Zombified – επηρεάζει τις αποφάσεις ηγεσίας με διάφορους τρόπους. Πρώτον, ως ηγέτες, μπορούμε και πρέπει να εξετάζουμε πώς να επηρεάζουμε τους άλλους με ηθικό τρόπο – χωρίς να τους εργαλειοποιούμε ενάντια στα ίδια τους τα συμφέροντα, για παράδειγμα. Όπου μπορούμε, πρέπει να ενδυναμώνουμε τους ανθρώπους να λαμβάνουν αποφάσεις βασισμένες στις γνώσεις τους, την κρίση και τις ηθικές τους σκέψεις. Η δημιουργία ενός περιβάλλοντος με χαμηλό στρες μπορεί επίσης να είναι σημαντική, καθώς είμαστε πιο ευάλωτοι στο «hijacking” όταν βιώνουμε άγχος.
Είναι επίσης δυνατόν να μας καταλαμβάνουν συνήθειες – να επηρεαζόμαστε δηλαδή από τον τρόπο που κάναμε τα πράγματα στο παρελθόν – κάτι που μπορεί να μας εμποδίσει να δούμε ότι υπάρχει ένας καλύτερος τρόπος να γίνουν τα πράγματα. Αυτό σημαίνει ότι είναι σημαντικό να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον ανοιχτό στην πρόκληση του κατεστημένου ώστε να βρεθούν καλύτερες λύσεις, ειδικά όταν ο κόσμος γύρω μας αλλάζει τόσο γρήγορα.
Η δημιουργία ενός περιβάλλοντος που προάγει τη σωματική και ψυχική υγεία είναι εξαιρετικά σημαντική. Είναι δυνατόν να καταλάβουν τα συστήματα μας – ακόμα και σε χαμηλό επίπεδο –πολλά μικρόβια και παράσιτα που μπορούν να μας εξαντλήσουν ενεργειακά και να επηρεάσουν ακόμα και την κοινωνική μας συμπεριφορά και τη λήψη αποφάσεων. Ο καλός ύπνος, η υγιεινή διατροφή και η άσκηση είναι ουσιώδεις και εύκολοι τρόποι για να μειώσουμε την ευαλωτότητά μας στην αχρήστευση από παθογόνους οργανισμούς και παράσιτα. Οι ηγέτες θα πρέπει να εργαστούν για τη δημιουργία περιβαλλόντων και κουλτούρας που στηρίζουν υγιεινούς τρόπους ζωής, τόσο προς όφελος των εργαζομένων όσο και για το μακροπρόθεσμο καλό των οργανισμών τους.
Το άλλο εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο εδώ είναι, φυσικά, η τεχνολογία. Το hijacking μέσω αλγορίθμων είναι ευρύτατο, με πολλούς από εμάς να είμαστε εθισμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και σε άλλες πλατφόρμες που έχουν σχεδιαστεί για να αιχμαλωτίζουν την προσοχή μας. Όταν οι άνθρωποι βιώνουν υπερβολικό άγχος, μπορεί επίσης να βασιστούν σε τεχνολογίες όπως τα chatbot για να γράψουν και να σκεφτούν για λογαριασμό τους. Είναι σημαντικό για τους ηγέτες να δημιουργούν περιβάλλοντα στα οποία οι άνθρωποι νιώθουν ενδυναμωμένοι και εσωτερικά κινητοποιημένοι να σκέφτονται για τον εαυτό τους και να μην παρασύρονται από τεχνολογικές δυνάμεις που δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους.
Ποια θεωρείτε ως τα σημαντικότερα «τυφλά σημεία» στην ανθρώπινη κρίση; Πώς μπορούμε να τα αναγνωρίσουμε;
Πιστεύω ότι ένα από τα μεγαλύτερα «τυφλά σημεία» όσον αφορά την ανθρώπινη κρίση είναι πως, όταν είμαστε αγχωμένοι, δεν επεξεργαζόμαστε προσεκτικά τις πληροφορίες. Τα κέντρα φόβου στον εγκέφαλό μας, όπως η αμυγδαλή, στην ουσία παρακάμπτουν τα συστήματα λήψης αποφάσεων του μετωπιαίου λοβού, οδηγώντας σε γρήγορες αποφάσεις σε ένα είδος «κατάστασης επιβίωσης». Όταν βρισκόμαστε σε αυτή την αγχωμένη νοητική κατάσταση, μπορούμε επίσης να επιτρέψουμε να γίνει «hijack» πολύ εύκολα από οποιοδήποτε ερέθισμα απαιτεί πιο έντονα την προσοχή μας.
Μπορούμε να μάθουμε να αναγνωρίζουμε πότε η λήψη αποφάσεών μας κυριεύεται από το άγχος, παρατηρώντας πότε έχουμε μια ισχυρή συναισθηματική αντίδραση σε κάτι – μια αντίδραση που φαίνεται δυσανάλογη σε σχέση με την κατάσταση. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει και ως πολύ καλό κριτήριο όταν αλληλεπιδρούμε με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή με ενδεχομένως χειριστικά άτομα στον κοινωνικό μας περίγυρο – μπορούμε να ρωτήσουμε τον εαυτό μας: είχα μόλις μια συναισθηματική αντίδραση που ήταν υπερβολική; Αν η απάντηση είναι ναι, μπορεί να είναι μια καλή ευκαιρία να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να δώσουμε στον εαυτό μας χρόνο να σκεφτεί πριν πάρουμε μια απόφαση.
Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να μας βοηθήσει να παίρνουμε πιο «ανθρώπινες» αποφάσεις ή μας καθιστά απλώς πιο προβλέψιμους;
Εξ ορισμού η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί ποτέ να είναι πιο ανθρώπινη από εμάς. Μπορεί όμως να είναι ένα εργαλείο για να μας βοηθήσει να λαμβάνουμε τεκμηριωμένες αποφάσεις σε πολύπλοκα και πολυδιάστατα προβλήματα, εφόσον τη χρησιμοποιούμε προσεχτικά και κατανοώντας τους εγγενείς περιορισμούς της. Η ΤΝ μπορεί να είναι δημιουργική, καινοτόμα και ικανή να μας βοηθήσει να ξεφύγουμε από νοητικά αδιέξοδα όταν έχουμε εστιάσει σε ένα πρόβλημα μόνο από μία οπτική γωνία.
Υπάρχει μεγάλες δυνατότητες για ουσιαστική συνεργασία με την ΤΝ ώστε να λαμβάνουμε καλύτερες αποφάσεις. Ωστόσο, αν δεν κατανοούμε πλήρως πώς και γιατί η ΤΝ κάνει τις προτάσεις που κάνει όταν συνεργαζόμαστε μαζί της, υπάρχει κίνδυνος η ικανότητά μας στη λήψη αποφάσεων να υπονομευτεί ή ακόμη και να κυριευθεί από εξωγενείς παράγοντες με τρόπους που δεν μπορούμε να προβλέψουμε.
Αν έπρεπε να δώσετε μία μόνο συμβουλή στους Έλληνες του κόσμου του επιχειρήσεων, ποια θα ήταν;
Η μοναδική μου συμβουλή θα ήταν να υπερασπιστούν με υπερηφάνεια την ελληνική παράδοση της μηδενικής ανοχής στις ανοησίες– είτε μέσω της άσκησης της παρρησίας, της θαρραλέας πράξης του να μιλάς ανοιχτά, είτε με το να λένε «Όχι» σε συστήματα καταπίεσης, όπως συμβολίζεται από την Ημέρα του Όχι. Οι Έλληνες πάντα ήξεραν πότε να αμφισβητήσουν το κατεστημένο, να παλέψουν όταν είναι απαραίτητο και να αποχωρήσουν όταν κάτι δεν λειτουργεί. Καθώς προχωρούμε σε ένα μέλλον γεμάτο αβεβαιότητα, ταχύτατη αλλαγή και άνευ προηγουμένου προκλήσεις, είναι ζωτικής σημασίας να απορρίπτουμε αποφασιστικά τις αναποτελεσματικές πρακτικές και να καλλιεργούμε θαρραλέα νέα πρότυπα βασισμένα στη συνεργασία, τη γενναιοδωρία, την ατομική αυτονομία και την ενδυναμωμένη λήψη αποφάσεων. Οι Έλληνες business leaders είναι μοναδικά τοποθετημένοι για να ηγηθούν με δύναμη και καθαρότητα καθώς πορευόμαστε σε αυτή τη δυναμική νέα εποχή.
Who is Who
Η καθηγήτρια Athena Aktipis είναι θεωρητικός της συνεργασίας, εξελικτική βιολόγος και κοινωνική ψυχολόγος που εργάζεται στο σημείο τομής αυτών των πεδίων. Είναι διευθύντρια του Εργαστηρίου Συνεργασίας και Σύγκρουσης (Cooperation and Conflict) στο Arizona State University και συνδιευθύντρια του The Human Generosity Project, του πρώτου μεγάλης κλίμακας διεπιστημονικού εγχειρήματος που διερευνά τη σχέση μεταξύ βιολογικών και πολιτισμικών επιρροών στην ανθρώπινη γενναιοδωρία. Είναι δραστήρια επικοινωνιολόγος της επιστήμης, με δημοσιεύσεις σε μέσα όπως τα Scientific American, Slate Magazine και The Conversation. Είναι επίσης παρουσιάστρια του Zombified Podcast, μιας εκπαιδευτικής εξερεύνησης του πώς είμαστε ευάλωτοι όσον αφορά την διαδικασία λήψης αποφάσεων μας από τα πάντα – από παράσιτα μέχρι τερατώδεις αλγόριθμους – καθώς και παραγωγός δύο εκπαιδευτικών καναλιών livestream: του Channel Zed και του Cooperation Science Network.
