Στο επίκεντρο του δημόσιου διαλόγου βρέθηκε το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας μέσα από το τριήμερο διεθνές συνέδριο «Greece at Demographic Crossroads», που πραγματοποιήθηκε από τις 6 έως τις 8 Μαΐου στην Ιθάκη, υπό την αιγίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία προεδρεύει του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Διοργανώθηκε από το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών, τον Δήμο Ιθάκης, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, το Παγκόσμιο Ιπποκράτειο Ινστιτούτο Ιατρών, την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής και τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής. Στο συνέδριο συμμετείχαν υπουργοί, ευρωβουλευτές, πρέσβεις, πανεπιστημιακοί και εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, αναδεικνύοντας τη δημογραφική κρίση ως μείζον εθνικό και ευρωπαϊκό ζήτημα με σοβαρές κοινωνικές, οικονομικές και αναπτυξιακές προεκτάσεις.
Οι ομιλίες και οι συζητήσεις ανέδειξαν ότι το δημογραφικό είναι πολύ περισσότερα από αριθμοί: είναι ζήτημα προοπτικής, κοινωνικής συνοχής και βιωσιμότητας. «Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βλέπει το δημογραφικό ως απλό κοινωνικό ζήτημα, είναι ζήτημα προοπτικής», επισήμανε ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα Σταύρος Αυγουστίδης. Αντιμετωπίζουμε «δημογραφική κατάρρευση» αν δεν περάσουμε τάχιστα από τη συζήτηση στη δράση, τόνισε ο καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης, διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών. Παρουσιάζοντας τα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, ανέδειξε ότι μέχρι το 2060 θα έχουμε 60.000 περισσότερους θανάτους από ό,τι γεννήσεις, πράγμα που σημαίνει ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί κατά 1,7 εκατομμύρια ανθρώπους, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι το σενάριο αυτό δεν υπολογίζει την αύξηση των γεννήσεων μέσω της ενσωμάτωσης των μεταναστών. Όμως, αυτό που είναι πιο ανησυχητικό, είπε, είναι πως ο αναπαραγωγικός πληθυσμός της χώρας μας θα μειωθεί κατά 35%, άρα το ισοζύγιο θανάτων και γεννήσεων δεν μπορεί να «κλείσει» γιατί δεν θα υπάρχει ο αναπαραγωγικός πληθυσμός για να τεκνοποιήσει.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις διαφορετικές ανάγκες κάθε περιοχής, με τους συμμετέχοντες να τονίζουν ότι οι αστικές περιοχές, η περιφέρεια και τα μικρά νησιά απαιτούν ξεχωριστές πολιτικές αντιμετώπισης. Ο δήμαρχος Ιθάκη Διονύσης Στανίτσας ανέδειξε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μικρές νησιωτικές κοινότητες, ενώ ο πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών Λευτέρης Κεχαγιόγλου χαρακτήρισε το δημογραφικό ζήτημα «θέμα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης». Στις εργασίες του συνεδρίου υπογραμμίστηκε επίσης η ανάγκη ενίσχυσης της δημόσιας υγείας, της αποκέντρωσης υπηρεσιών και της επιστροφής νέων επιστημόνων που μετανάστευσαν στο εξωτερικό κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών Γιώργος Πατούλης στάθηκε ιδιαίτερα στην ανάγκη στήριξης των τοπικών κοινωνιών με επαρκείς υποδομές και υπηρεσίες υγείας.
Από επιστημονικής πλευράς, ο γενικός γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής Κωνσταντίνος Πάντος τόνισε τη σημασία της ενημέρωσης για τη γονιμότητα και της ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες αναπαραγωγικής ιατρικής, επισημαίνοντας ότι ολοένα και περισσότερα άτομα άνω των 40 ετών αναζητούν υποστήριξη για τεκνοποίηση. Μία από τις σημαντικές ανακοινώσεις ήταν η δημιουργία του Ιthaka Demographic Forum, ενός φορέα με αφετηρία την Ιθάκη που σκοπό έχει να αναδείξει τοπικά και περιφερειακά δημογραφικά ζητήματα, να προτείνει εφαρμόσιμες λύσεις και να μεταφέρει την εμπειρία σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες με αντίστοιχα προβλήματα, ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα και βιώσιμες πρακτικές.
Στο συνέδριο συμμετείχαν κυβερνητικοί και πολιτικοί παράγοντες, συμβάλλοντας ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο για το δημογραφικό ζήτημα και τις προκλήσεις της επόμενης ημέρας. Τοποθετήσεις πραγματοποίησαν η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, ο υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, ο υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς, η υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη, η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Παύλος Γερουλάνος, ο βουλευτής Κεφαλληνίας της Νέας Δημοκρατίας Παναγής Καππάτος και οι ευρωβουλευτές Νικόλαος Φαραντούρης και Σάκης Αρναούτογλου, στέλνοντας το μήνυμα ότι το δημογραφικό αποτελεί εθνική υπόθεση που απαιτεί συνεννόηση και κοινή στρατηγική.
Στο πλαίσιο των εργασιών παρουσιάστηκαν συγκεκριμένες προτάσεις πολιτικής, όπως οικονομικά κίνητρα για την επιστροφή μόνιμων κατοίκων, ενίσχυση της στέγασης για επαγγελματίες υγείας και εκπαιδευτικούς, βελτίωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, προγράμματα ενημέρωσης για τη γονιμότητα και αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος για βιώσιμη τοπική ανάπτυξη. Το κοινό μήνυμα που προέκυψε από το συνέδριο ήταν σαφές: το δημογραφικό δεν αποτελεί απλώς μια στατιστική πρόκληση, αλλά ένα κρίσιμο ζήτημα για το μέλλον της Ελλάδας και της Ευρώπης, που απαιτεί άμεσες, συντονισμένες και μακροπρόθεσμες πολιτικές παρεμβάσεις.
