Με διάγγελμά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης εκκινεί επίσημα τη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος, παρουσιάζοντας τις βασικές προτεραιότητες και το πλαίσιο μέσα στο οποίο η κυβέρνηση φιλοδοξεί να ανοίξει έναν ευρύ θεσμικό διάλογο για τον καταστατικό χάρτη της χώρας.
Όπως ανέφερε, η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί υλοποίηση θεσμικής δέσμευσης της Νέας Δημοκρατίας. Πριν την κατάθεση της τελικής εισήγησης, ο πρωθυπουργός απευθύνεται με επιστολή στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του κόμματος, ζητώντας τις απόψεις τους, ώστε να ενσωματωθούν στο τελικό κείμενο που θα παρουσιαστεί μέσα στον Μάρτιο. Τόνισε ότι η αναθεώρηση αφορά συνολικά τη δημόσια ζωή, αλλά και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.
Ο κ. Μητσοτάκης υπενθύμισε ότι το Σύνταγμα του 1975 υπηρέτησε επί μισό αιώνα την πολιτική σταθερότητα και τη θεσμική ομαλότητα, υπογραμμίζοντας ωστόσο πως, παρότι αποτελεί ένα «ζωντανό» κείμενο, εξακολουθεί να φέρει τα χαρακτηριστικά του 20ού αιώνα. Όπως σημείωσε, οι σύγχρονες προκλήσεις επιβάλλουν τολμηρές τομές, οι οποίες θα ενισχύσουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, λαμβάνοντας υπόψη νέες πραγματικότητες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση.
Στο επίκεντρο των προτάσεών του βρίσκεται η αναμόρφωση του άρθρου 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών, με στόχο την αποφασιστικότερη συμμετοχή τακτικών δικαστών στις σχετικές υποθέσεις. Όπως υπενθύμισε, στηρίζει τη συγκεκριμένη αλλαγή εδώ και δύο δεκαετίες. Παράλληλα, έθεσε ως προτεραιότητα τη σύγκρουση με το «βαθύ κράτος», σημειώνοντας ότι μια σύγχρονη δημόσια διοίκηση οφείλει να στηρίζεται στη διαρκή αξιολόγηση και να επαναπροσδιορίσει την έννοια της μονιμότητας.
Αναφορά έκανε και στην ανάγκη άρσης του μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, μέσω της ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων, καθώς και στην ενίσχυση του θεσμού του Προέδρου της Δημοκρατίας με την καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας. Επιπλέον, πρότεινε την ουσιαστικότερη συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, ως πρόσθετη εγγύηση για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
Ο πρωθυπουργός επανέλαβε ότι στόχος είναι μια γενναία και τολμηρή αναθεώρηση, που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της εποχής και θα ενσωματώνει δικλίδες για τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση και την αξιοπιστία των κομματικών δεσμεύσεων, ώστε η χώρα να μην επιστρέψει σε πρακτικές λαϊκισμού με οδυνηρές συνέπειες.
Κλείνοντας, κάλεσε κόμματα και πολίτες να συμμετάσχουν σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό, με στόχο τη διαμόρφωση μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής δημοκρατίας μέσα από ευρύτερες συναινέσεις. Όπως τόνισε, το ίδιο το Σύνταγμα επιβάλλει την αναζήτηση συγκλίσεων για την επίτευξη ουσιαστικών αλλαγών, εκφράζοντας την ευχή η διαδικασία της αναθεώρησης να αποτελέσει απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική αντιπαράθεση που χαρακτηρίζουν το πολιτικό σύστημα.
Το μήνυμα του πρωθυπουργού
«Σήμερα ανοίγουμε τον διάλογο για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, κάνοντας πράξη μία ακόμη θεσμική μας δέσμευση. Ως Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, θέλησα να έχω πρώτα τις απόψεις της Κοινοβουλευτικής μας Ομάδας. Έτσι, απευθύνομαι με επιστολή μου στα μέλη της, ώστε οι θέσεις τους να ενσωματωθούν στην τελική μας εισήγηση μέσα στον Μάρτιο. Πρόκειται, άλλωστε, για ένα ζήτημα το οποίο αφορά συνολικά τη δημόσια ζωή, αλλά, τελικά, και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.
Είναι αλήθεια ότι επί 50 χρόνια το Σύνταγμα του 1975 εξασφάλισε ομαλότητα και πολιτική σταθερότητα. Είναι ένα κείμενο «ζωντανό». Δεν παύει, ωστόσο, να ανήκει στον 20ό αιώνα. Συνεπώς, είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές, που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση.
Είναι γνωστό ότι πιστεύω βαθιά στην αποφασιστικότερη συμμετοχή τακτικών δικαστών σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης Υπουργών ενώ αυτοί ασκούν τα καθήκοντά τους. Την αλλαγή του άρθρου 86, άλλωστε, την υπερασπίζομαι εδώ και 20 χρόνια. Το ίδιο σαφής είναι και η προσήλωσή μου στη μάχη με το «βαθύ κράτος». Γιατί μία δημόσια διοίκηση φιλική και αποτελεσματική πρέπει, πλέον, να έχει ως κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση και να θέσει την έννοια της μονιμότητας σε μία εντελώς νέα βάση.
Έχω στηρίξει, επίσης, την άρση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με την ίδρυση και μη κρατικών πανεπιστημίων. Όπως και την προστασία του θεσμού του Προέδρου της Δημοκρατίας, με την καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας. Ενώ έχω εισηγηθεί και τη μεγαλύτερη, πιο ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, μία πρόσθετη θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Επαναλαμβάνω ότι πρόθεσή μας είναι μία γενναία, μία τολμηρή Συνταγματική Αναθεώρηση, που θα απαντά στις ανάγκες των εξελίξεων. Γι’ αυτό θα πρέπει, οπωσδήποτε, να προβλέπει και δικλίδες οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση αλλά και την ορθότητα των κομματικών υποσχέσεων, ώστε η χώρα να μην διολισθήσει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού. Αυτά που κρύβουν τις ολέθριες συνέπειες που προκαλούν. Κάτι που, δυστυχώς, έχουμε πληρώσει ακριβά.
Μοιράζομαι λοιπόν μαζί σας αυτές τις πρώτες σκέψεις, καλώντας κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό. Με θετικές προτάσεις και αίσθηση της κοινής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και στο μέλλον. Ένα αίτημα της ίδιας της κοινωνίας, που αναζητά ευρύτερες συναινέσεις. Με επιχειρήματα ουσίας πέρα από κομματικές σκοπιμότητες και στόχο μία σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ένα δυναμικό βήμα προόδου που πρέπει αλλά και μπορούμε να κάνουμε όλοι μαζί.
Εξάλλου, το ίδιο το Σύνταγμα μας επιβάλλει να αναζητήσουμε συναινέσεις αν θέλουμε πραγματικά να πετύχουμε τις μεγάλες αλλαγές που χρειάζεται ο καταστατικός μας χάρτης.
Εύχομαι η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να αποτελέσει μια απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική περιχαράκωση που διακρίνει το πολιτικό μας σύστημα».
Επιστολή στους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας
Με μία ιστορική αναδρομή ξεκινάει η επιστολή του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη προς τα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της Νέας Δημοκρατίας σχετικά με την Αναθεώρηση του Συντάγματος. Όπως αναφέρει ο πρωθυπουργός πάνω από πέντε δεκαετίες από το Σύνταγμα του 1975 έχουν θεμελιώσει βασικά συνταγματικά κεκτημένα, όπως οι ελεύθερες εκλογές, η λαϊκή κυριαρχία και η προστασία των ατομικών δικαιωμάτων, με την αναθεώρηση να τηρείται σύμφωνα με τη προβλεπόμενη διαδικασία. Το κείμενο επισημαίνει ότι το Σύνταγμα του 1975 αποδεικνύεται διορατικό και ανθεκτικό, καθώς ενσωματώνει στοιχεία ευρωπαϊκού συνταγματισμού (προστασία περιβάλλοντος, ευρωπαϊκή ενοποίηση) και προσαρμόζεται μέσω ερμηνείας και εφαρμογής από τα κρατικά όργανα.
Ωστόσο, σημειώνει ότι ο κόσμος του 2026 παρουσιάζει νέες προκλήσεις που απαιτούν αναθεώρηση. Η επιστολή προβαίνει σε μια κριτική αποτίμηση των επιτευγμάτων και των περιορισμών του ισχύοντος Συντάγματος, υποδεικνύοντας ότι παρά την πρόοδο, υπάρχουν σημαντικά ζητήματα που καθιστούν αναγκαία μια βαθιά και ευρεία αναθεώρηση. Η τελευταία αναφορά του 2018 από τη Νέα Δημοκρατία συνοδεύεται από εμπειρική αντίληψη ότι η δημόσια διοίκηση χρειάζεται μεταρρυθμίσεις και ότι ο συνταγματικός αντίκτυπος των σύγχρονων εξελίξεων πρέπει να αποτυπωθεί ρητά.
Συγκεκριμένες προκλήσεις και προτάσεις για αναθεώρηση
Η επιστολή εντοπίζει συγκεκριμένα ζητήματα που χρήζουν αναθεώρησης. Πρώτον, η περιορισμένη συμμετοχή της δικαστικής εξουσίας στη διερεύνηση ποινικής ευθύνης κυβερνητικών στελεχών, με χρήση ενίσχυσης των εγγυήσεων αμεροληψίας. Δεύτερον, καθολικοποίηση της αξιολόγησης στο δημόσιο και επαναπροσδιορισμός της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων, ώστε να αντιμετωπιστούν θεμελιώδεις αδράνειες στη λειτουργία του κράτους. Τρίτον, η δυνατότητα δεύτερης θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας, που θα πρέπει να εξισορροπεί τη μεταβλητότητα της πολιτικής σκηνής και τις μικροκομματικές επιρροές, διατηρώντας τα υπερκομματικά χαρακτηριστικά. Τέταρτον, οριοθετήσεις αρμοδιοτήτων για την ηγεσία των δικαστηρίων και η δυνατότητα ίδρυσης παραρτημάτων μη κρατικών πανεπιστημίων υπό συνταγματικούς όρους, που απαιτούν την αναθεώρηση του Συντάγματος.
Επιπλέον, επισημαίνεται ότι το ισχύον Σύνταγμα αγνοεί ή υποτιμά ορισμένες νεότερες προκλήσεις, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η ζήτηση προσιτής στέγης και η κλιματική κρίση, και ότι υπάρχει καθυστέρηση στη γρήγορη δικαστική κρίση, προβλήματα δημοσιονομικής ισορροπίας και ανεπαρκείς ρυθμίσεις για τη λειτουργία της κυβέρνησης.
