Με διαφορετικές προσεγγίσεις οι τοποθετήσεις των εισηγητών και ειδικών αγορητών των κομμάτων στο νομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων «Κύρωση της Προγραμματικής Σύμβασης της παρ. 4 του άρθρου 155 του ν. 4759/2020 μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των ανωνύμων εταιρειών με διακριτικό τίτλο «ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε.» και «ΔΕΗ Α.Ε.» κατά την συζήτησή του στην Επιτροπή Παραγωγής και Εμπορίου της Βουλής.
Υπέρ του σχεδίου νόμου τάχθηκε η ΝΔ ενώ την καταψήφισαν όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Το νομοσχέδιο αναμένεται να εισαχθεί για συζήτηση και ψήφιση την ερχόμενη Παρασκευή στην Ολομέλεια.
Ο εισηγητής της ΝΔ Στράτος Σιμόπουλος, τάχθηκε υπέρ του σχεδίου νόμου τονίζοντας πως «οι δεσμεύσεις με κλισέ φράσεις περί Πράσινης Μετάβασης δεν έχουν νόημα αν δεν συνοδεύονται από πράξεις» και «η κύρωση από τη Βουλή αυτής της προγραμματικής σύμβασης αποτελεί συγκεκριμένη πράξη». Συνδέει το Ταμείο Ανάκαμψης με την αποκατάσταση των εδαφών στις προς απολιγνιτοποίηση περιοχές. Προβλέπει όλες τις ρυθμίσεις ώστε η διαδικασία να γίνει με απόλυτη διαφάνεια και μέσα στα χρονικά πλαίσια που θέτει το Ταμείο Ανάκαμψης. Χρησιμοποιεί την τεχνογνωσία της ΔΕΗ και των συνεργαζόμενων με αυτήν εταιρειών ώστε η αποκατάσταση να γίνει γρήγορα. Το μοντέλο που επιλέγεται είναι η ΔΕΗ να δημιουργήσει την εταιρεία «Μεταλιγνιτική Α.Ε.» στην οποία μεταβιβάζονται οι προς αποκατάσταση εκτάσεις μαζί με ορισμένες που δεν χρήζουν αποκατάσταση. Η εταιρεία «Μετάβαση Α.Ε.» απορροφά τις μετοχές της εταιρεία «Μεταλιγνιτική Α.Ε.» και αναλαμβάνει το κόστος της απολιγνιτοποίησης με κεφάλαια από το Ταμείο Ανάκαμψης. Γενικά, υπογράμμισε ο βουλευτής της ΝΔ «πρόκειται για ένα λειτουργικό σχήμα με εργοδότη την Μετάβαση Α.Ε. και εργολάβο τη ΔΕΗ, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης. Αποτελεί τον καλύτερο τρόπο ώστε να προχωρήσει πολύ γρήγορα η Πολιτεία», σημειώνοντας πως «η κυβέρνηση οφείλει να "προλάβει" και θα το κάνει. Η φράση δεν "προλάβαμε", δεν ανήκει στο λεξιλόγιο μας».
Η εισηγήτρια του ΣΥΡΙΖΑ Θεοπίστη (Πέτη) Πέρκα, ανέφερε πως δεν μπορούμε να συμφωνήσουμε με αυτή την Προγραμματική Σύμβαση καθώς αυτή «εξυπηρετεί απροκάλυπτα τα συμφέροντα της ΔΕΗ εις βάρος των λιγνιτικών περιοχών». Επέκρινε την κυβέρνηση πως μιλά «για απολιγνιτοποίηση των περιοχών την στιγμή που στην πράξη δεν έχει κάνει τίποτα». Βλέπετε, είπε, την ανεργία να αυξάνεται και την περιοχή να ερημοποιείται. Αναρωτήθηκε εάν τελικά «προχωράτε ή απλώς μαζεύετε τις εξαγγελίες σας περί απολιγνιτοποίησης; Δεν συμβαδίζετε με τις νέες τάσεις του repowerEU. Δεν έχετε πλάνο για τις υφιστάμενες μονάδες. Ο ορίζοντας του 2022 πήρε παράταση τουλάχιστον μέχρι το 2023; Πότε θα ξεκινήσει η λειτουργία της Πτολεμαΐδας 5;». Η βουλευτής παρατήρησε μεταξύ άλλων πως «είμαστε η πρώτη χώρα που προχωράει σε βίαιη και εμπροσθοβαρή απολιγνιτοποίηση». Επίσης, ότι παραχωρείται το δικαίωμα στη ΔΕΗ να κάνει χωροταξία πέρα και έξω από τις τοπικές κοινωνίες. Υπογράμμισε πως «οι διαβεβαιώσεις της ΝΔ για πλήρη αποκατάσταση των εδαφών και επαναπόδοσής τους στην τοπική κοινωνία έχουν ήδη διαψευστεί». Επισήμανε πως η εμπειρία στην Δυτική Μακεδονία δείχνει ότι αρκετά ορυχεία εγκαταλείφθηκαν στην κατάσταση που βρίσκονταν την τελευταία ημέρα της λειτουργίας τους, χωρίς να έχουν αποκατασταθεί και χωρίς καμία μέριμνα. Η κυρία Πέρκα, πρόσθεσε πως δυστυχώς δεν υπάρχει καμία απολύτως πρόβλεψη για τα ορυχεία της Αχλάδας, της Βεύης, για τους οικισμούς των Βαλτόνερων, της Ακρινής κ.λ.π. Αυτή η σύμβαση, είπε η βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ, είναι «εις βάρος του ελληνικού δημοσίου και προς όφελος της ΔΕΗ Α.Ε. Είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι εξυπηρετείτε τα συμφέροντα της ΔΕΗ τόσο απροκάλυπτα εις βάρος των λιγνιτικών περιοχών. Και είναι ένα λαχείο για τη ΔΕΗ κυριολεκτικά, όπως είχε δηλώσει και ο κ. Γεωργιάδης».
Ο ειδικός αγορητής του ΠΑΣΟΚ - ΚΙΝΑΛ Απόστολος Πάνας, δήλωσε την καταψήφιση του νομοσχεδίου καθώς όπως ανέφερε «αντιμετωπίζει την πορεία της πράσινης δίκαιης μετάβασης ως business as usual, χωρίς εχέγγυα». Τόνισε πως χρειάζονται ξεκάθαρες απαντήσεις στις αγωνίες και τους προβληματισμούς των κατοίκων και των εργαζομένων στις λιγνιτοφόρες περιοχές. Ζήτησε πειστικές απαντήσεις γιατί καταργήθηκαν οι ισχύοντες Περιβαλλοντικοί Όροι της ΔΕΗ Α.Ε, κομβικό σημείο των οποίων είναι η αποκατάσταση των εδαφών των ορυχείων, όπως επίσης και για τις προβλεπόμενες χρήσεις γης, που αντί για το 3% της έκτασης που προβλέπονταν στους εν ισχύ Περιβαλλοντικούς Όρους για Φωτοβολταϊκά, αλλάζει και γίνεται 33% και δίνεται για τα Φωτοβολταϊκά των 2 GW. Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ - ΚΙΝΑΛ, υποστήριξε πως η Σύμβαση δεν επιλύει προβλήματα. Υπογράμμισε πως «η κλιματικά ουδέτερη οικονομία, που φιλοδοξούμε να επιτύχουμε με την απανθρακοποίηση δεν είναι μια πολιτικά ουδέτερη πορεία. Είναι μια πορεία με ισχυρό πολιτικό πρόσημο, με τον πολίτη στο επίκεντρο και συνδιαμορφωτή». Για το ΠΑΣΟΚ - ΚΙΝΑΛ ανέφερε πως «το μεγάλο ζητούμενο, είναι η δίκαιη μετάβαση να πραγματοποιηθεί "πράσινα", με προώθηση των ΑΠΕ αλλά και κοινωνικά δίκαια», «δυστυχώς, όμως, η κυβέρνηση αντιμετωπίζει τις λιγνιτοφόρες περιοχές περίπου ως παράπλευρες απώλειες, ενώ δε νοιάζεται για τους πολλούς». Απουσιάζει η Ρήτρα Βιώσιμης Μετάβασης, ενώ εμείς, πρόσθεσε, επιμένουμε στη Διατήρηση του Ενεργειακού Brand Name των περιοχών με νέο περιεχόμενο, στη διασφάλιση της τηλεθέρμανσης στις πόλεις και στην πλήρη ανάπλαση εδαφών όπως και στην περιβαλλοντική αποκατάσταση των τοπίων, με συνδιαμόρφωση και συναίνεση των τοπικών κοινωνιών».
Ο ειδικός αγορητής του ΚΚΕ Λεωνίδας Στολτίδης, αντιτάχθηκε στην Σύμβαση υποστηρίζοντας πως «η πολιτική της απολιγνιτοποίησης που προωθεί το νομοσχέδιο κινείται στις ράγες της πολιτικής της ΕΕ για την «πράσινη μετάβαση», με την οποία συμφωνούν ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ. Χαρακτήρισε εγκληματική την πολιτική της απολιγνιτοποίησης που οδηγεί σε οικονομικό μαρασμό ολόκληρες περιοχές και κάνει πανάκριβο το ρεύμα για τον λαό. Υποστήριξε πως «η χρήση λιγνίτη θα μπορούσε να γίνει με περιορισμό εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και με χρήση υδροηλεκτρικών μέσων». Αντίθετα, παρατήρησε ο βουλευτής του ΚΚΕ, προωθούνται μόνο έργα για ΑΠΕ που καταστρέφουν τα δάση και καταπατούν ακόμα και περιοχές NATURA ή για το LNG που είναι πολύ πιο επικίνδυνο για το περιβάλλον. Τόνισε πως «ο λαός βυθίζεται στην ενεργειακή φτώχεια για να θωρακίζονται τα κέρδη των ομίλων. Η ενέργεια ως εμπόρευμα και το κυνήγι του καπιταλιστικού κέρδους είναι τα εμπόδια για ενεργειακή επάρκεια για τον λαό».
Ο ειδικός αγορητής της Ελληνικής Λύσης Βασίλης Βιλιάρδος, καταψήφισε το νομοσχέδιο καταλογίζοντας πως η κυβέρνηση συνεχίζει να προωθεί το αποτυχημένο μοντέλο της εξάρτησης μας από το φυσικό αέριο, αντί για ενέργεια από τον εγχώριο λιγνίτη, από τις εξορύξεις υδρογονανθράκων, τη γεωθερμία ή την κατασκευή πυρηνικών εργοστασίων, όπως εμείς έχουμε προτείνει. Επιμένετε, είπε ο βουλευτής, στο σκανδαλώδες μοντέλο της αγοράς ενέργειας από το καρτέλ του «χρηματιστηρίου Χατζηδάκη» και στην «πολιτική απάτη» της κατάργησης της ρήτρας αναπροσαρμογής, στις επιδοτούμενες ΑΠΕ με τους εισαγόμενους μηχανισμούς που καταστρέφουν το φυσικό περιβάλλον. Χαρακτήρισε την παρούσα σύμβαση ως συνέχεια των δεσμεύσεων που έχει ο πρωθυπουργός αδιαφορώντας για τους κατοίκους και τις περιοχές που πλήττονται. Εκτίμησε πως την απολιγνιτοποίηση θα την πληρώσουν τα συνήθη υποζύγια.
Ο ειδικός αγορητής του ΜέΡΑ 25 Κρίτων Αρσένης καταψήφισε το νομοσχέδιο λέγοντας πως πρόκειται για μια αδιανόητα φωτογραφική Σύμβαση, γι' αυτό άλλωστε και η κυβέρνηση την φέρνετε στην Βουλή για να περάσει με νόμο ώστε να μην κινηθούν διαδικασίες περί ευθύνης υπουργών. Οι διατάξεις της Σύμβασης, υποστήριξε εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα. Απαλλάσσει την ΔΕΗ από την υποχρέωση των αποκαταστάσεων και την μετακαλεί στην «ΜΕΤΑΒΑΣΗ Α.Ε.». Ουσιαστικά αυτό είναι συμβόλαιο - δώρο για τον επόμενο ιδιοκτήτη της ΔΕΗ, καθώς το κόστος της αποκατάστασης θα υπερβεί το ένα δισεκατομμύριο ευρώ. Το προμήνυμα αυτής της Σύμβασης, είπε ο βουλευτής, είναι η περαιτέρω ιδιωτικοποίηση της ΔΕΗ.
