Για τους κινδύνους όταν οι ροές εξωτερικού δανεισμού γίνονται υπέρμετρα υψηλές και διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα προειδοποιεί η Eurobank στο εβδομαδιαίο της δελτίο Επτά Ημέρες Οικονομία. Όπως παρατηρεί, "μια πιθανή εξωτερική διαταραχή, για παράδειγμα υπό τη μορφή μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, δύναται να πυροδοτήσει εκροή κεφαλαίων και ως εκ τούτου την αναγκαία προσαρμογή της οικονομίας σε ένα χαμηλότερο μονοπάτι μεγέθυνσης. Το μέγεθος, η ένταση και ο χρόνος προσαρμογής είναι συνάρτηση πολλών παραμέτρων. Η ελληνική "μεγάλη οικονομική ύφεση" (the Greek Great Depression) αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του προαναφερθέντος μηχανισμού.
Η ανάλυση της Eurobank επικεντρώνεται στη μείωση του ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών και αύξηση του δείκτη κύκλου εργασιών στη βιομηχανία το 1ο δίμηνο του τρέχοντος έτους.
Αναλυτικά:
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος (ΤτΕ), το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (ΙΤΣ), δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στις εισπράξεις και τις πληρωμές που πραγματοποιούν οι φορείς της εγχώριας οικονομίας (νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβέρνηση) από συναλλαγές με χώρες της αλλοδαπής, μειώθηκε σε ετήσια βάση κατά -€108,8 εκατ. τον Φεβρουάριο 2017. Η προαναφερθείσα μεταβολή προήλθε από τη συρρίκνωση των ισοζυγίων αγαθών και πρωτογενών εισοδημάτων κατά -€189,8 και -€146,1 εκατ. αντίστοιχα. Στην αντίθετη κατεύθυνση κινήθηκαν τα ισοζύγια υπηρεσιών (+€158,2 εκατ.) και δευτερογενών εισοδημάτων (+€68,9 εκατ.).
Σε όρους κινητού αθροίσματος 12 μηνών, δηλαδή της διαμορφωθείσας τάσης για το σύνολο του έτους, το ΙΤΣ παρέμεινε σε αρνητικό έδαφος τον Φεβρουάριο 2017. Διαμορφώθηκε σε έλλειμμα -€0,7 δις από πλεόνασμα €0,3 δις τον Φεβρουάριο 2016. Όπως έχουμε αναφέρει σε προηγούμενο τεύχος του φυλλαδίου 7ημέρες ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ, το έλλειμμα ή πλεόνασμα στο ΙΤΣ είναι ισοδύναμο με θετική ή αρνητική απόκλιση αντίστοιχα ανάμεσα στις επενδύσεις και τις εγχώριες αποταμιεύσεις. Αυτό το αποτέλεσμα προκύπτει από τις βασικές ταυτότητες των εθνικών λογαριασμών. Εν παραδείγματι, όταν μια οικονομία παρουσιάζει έλλειμμα στο ΙΤΣ, δηλαδή δανείζεται από το εξωτερικό, τότε οι επενδύσεις που πραγματοποιεί υπερβαίνουν τις εγχώριες αποταμιεύσεις.
Το εν λόγω στοιχείο δημιουργεί ένα όφελος για την οικονομία υπό την έννοια ότι της επιτρέπει να αυξήσει τις επενδύσεις σε επίπεδα υψηλότερα από τις εγχώριες αποταμιεύσεις. Ωστόσο, όταν οι ροές εξωτερικού δανεισμού γίνονται υπέρμετρα υψηλές – πάντα σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας, ήτοι ως ποσοστό του ΑΕΠ – και διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα ( = συσσώρευση εξωτερικού χρέους) τότε ελλοχεύουν σημαντικοί κίνδυνοι για την εγχώρια οικονομική δραστηριότητα. Μια πιθανή εξωτερική διαταραχή, για παράδειγμα υπό τη μορφή μιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, δύναται να πυροδοτήσει εκροή κεφαλαίων και ως εκ τούτου την αναγκαία προσαρμογή της οικονομίας σε ένα χαμηλότερο μονοπάτι μεγέθυνσης. Το μέγεθος, η ένταση και ο χρόνος προσαρμογής είναι συνάρτηση πολλών παραμέτρων. Η ελληνική "μεγάλη οικονομική ύφεση" (the Greek Great Depression) αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του προαναφερθέντος μηχανισμού. Το 2007 το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν στο -15,2% ως ποσοστό του ΑΕΠ. Την ίδια χρονιά ξέσπασε η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση.
Πως κινήθηκαν οι ελληνικές εξαγωγές και εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών το 1ο δίμηνο 2017; Ποια ήταν η μεταβολή των επί μέρους ισοζυγίων; Στους Πίνακες 1 και 2 παρουσιάζουμε τις ετήσιες μεταβολές (σε απόλυτα μεγέθη και σε ποσοστά) του συνόλου των ελληνικών εξαγωγών και εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών για τους μήνες Ιανουάριο, Φεβρουάριο 2017. Επιπρόσθετα, παραθέτουμε τα αντίστοιχα στοιχεία των επί μέρους κατηγοριών, δηλαδή εκείνα των καυσίμων, των πλοίων και των αγαθών χωρίς καύσιμα και πλοία για τον τομέα των αγαθών, και των ταξιδιωτικών, των μεταφορών και των λοιπών υπηρεσιών για τον τομέα των υπηρεσιών.
Kατά τη διάρκεια της περιόδου Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου 2017, οι ελληνικές εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκαν σε ετήσια βάση κατά €1.034,8 εκατ. 19,2% Τα εν λόγω μεγέθη είναι σε ονομαστικούς όρους, δηλαδή περιλαμβάνουν και την επίδραση των μεταβολών των τιμών. Η προαναφερθείσα αύξηση προήλθε κατά 61,1% από τον τομέα των αγαθών και κατά 38,9% από τον αντίστοιχο των υπηρεσιών. Κυρίαρχο ρόλο στην αύξηση των εξαγωγών αγαθών (€632,5 εκατ. ή 18,1%) διαδραμάτισε η κατηγορία των καυσίμων (€494,8 εκατ. ή 66,2%), κυρίως λόγω της αύξησης των τιμών του πετρελαίου. Ακολούθησαν τα αγαθά χωρίς καύσιμα και πλοία (€96,7 εκατ. ή 3,5%) και τα πλοία (€41,0 εκατ. ή 306,1%). Από την άλλη πλευρά, η αύξηση των εξαγωγών υπηρεσιών (€402,2 εκατ. ή 21,3%) ήταν αποτέλεσμα της ενίσχυσης των κατηγοριών των μεταφορών (€201,7 εκατ. ή 18,7%) και των λοιπών υπηρεσιών (€209,2 εκατ. ή 42,7%). Οι ταξιδιωτικές υπηρεσίες παρουσίασαν κάμψη τόσο τον Ιανουάριο (-2,4%) όσο και τον Φεβρουάριο (-3,1%) με το συνολικό αποτέλεσμα να διαμορφώνεται σε ετήσια συρρίκνωση κατά -€8,6 εκατ. ή -2,7%. Η ανάκαμψη των εξαγωγών υπηρεσιών στον τουρισμό και στις μεταφορές δύναται να αποτελέσει σημαντικό μοχλό ενίσχυσης της εγχώριας οικονομικής δραστηριότητας για το τρέχον (και όχι μόνο) έτος. Πέρυσι, η αρνητική συνεισφορά των εξαγωγών στον ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης κατά -0,6 ποσοστιαίες μονάδες προήλθε κυρίως από τις δύο προαναφερθείσες κατηγορίες.
Tα ποιοτικά χαρακτηριστικά της πορείας των ελληνικών εισαγωγών αγαθών και υπηρεσιών το 1ο δίμηνο του 2017 είναι παρόμοια με εκείνα των εξαγωγών . Δηλαδή, η καταγραφείσα αύξηση κατά €1.293,4 εκατ. ή 17,1% πηγάζει κυρίως από τον τομέα των αγαθών (€1.144,1 εκατ. ή 18,8%) λόγω καυσίμων (€848,3 εκατ. ή 75,9%), και η ενίσχυση των εισαγωγών υπηρεσιών (€149,3 εκατ. ή 10,1%) προέρχεται αποκλειστικά από τις κατηγορίες των μεταφορών (€98,6 εκατ. ή 14,8%) και των λοιπών υπηρεσιών (€77,8 εκατ. ή 14,4%). Οι ταξιδιωτικές υπηρεσίες κατέγραψαν ετήσια μείωση -€27,1 εκατ. ή -9,9%. Δηλαδή, τόσο οι φορείς από την αλλοδαπή όσο και οι αντίστοιχοι εγχώριοι κατανάλωσαν λιγότερες ταξιδιωτικές υπηρεσίες (σε όρους ονομαστικής αξίας) σε σχέση με πέρυσι. Οι εγχώριοι φορείς στο εξωτερικό και εκείνοι της αλλοδαπής στο εσωτερικό, δηλαδή στην ελληνική οικονομία.
Το ισοζύγιο αγαθών και υπηρεσιών, μια προσέγγιση της μεταβλητής των καθαρών εξαγωγών που εισέρχεται αθροιστικά στην ταυτότητα του ΑΕΠ, σημείωσε αρνητική ετήσια μεταβολή -€258,6 εκατ. το 1ο δίμηνο του τρέχοντος έτους. Αυτή η εξέλιξη προήλθε από το ισοζύγιο αγαθών (-€511,6 εκατ.) λόγω της μείωσης των ισοζυγίων καυσίμων (-€353,5 εκατ.), πλοίων (-€10,4 εκατ.) και αγαθών χωρίς καύσιμα και πλοία (-€147,7 εκατ.). Στην αντίθετη κατεύθυνση κινήθηκε το ισοζύγιο υπηρεσιών παρουσιάζοντας αύξηση €253,0 εκατ. (ταξιδιωτικό €18,4, μεταφορών €103,1 εκατ. και λοιπών υπηρεσιών €131,4 εκατ.).
Σε ότι αφορά τη δημοσίευση άλλων – εκτός του ΙΤΣ - δεικτών υψηλής συχνότητας, ο δείκτης κύκλου εργασιών (αξία πωλήσεων σε τρέχουσες τιμές) στη βιομηχανία κατέγραψε ετήσια αύξηση 20,9% τον Φεβρουάριο 2017 από 26,7% τον Ιανουάριο 2017. Η εν λόγω μεταβολή προήλθε κυρίως από τις μεταποιητικές βιομηχανίες και συγκεκριμένα από την κατηγορία των παραγώγων πετρελαίου και άνθρακα. Όπως αποτυπώνεται στο Σχήμα 2, ένα μεγάλο ποσοστό της σημαντικής αύξησης του δείκτη κύκλου εργασιών στη βιομηχανία τους μήνες Δεκέμβριο 2016 – Φεβρουάριο 2017, ερμηνεύεται από την ενίσχυση του γενικού δείκτη τιμών παραγωγού στη βιομηχανία. Τέλος, ο αριθμός των εκδοθεισών οικοδομικών αδειών παρουσίασε ετήσια αύξηση 11,9% τον Ιανουάριο 2017 από 2,1% τον Δεκέμβριο 2016.
