Στο μικροσκόπιο της Επιτροπής Ανταγωνισμού (ΕΑ) βρίσκεται η αγορά της επιτραπέζιας ελιάς, καθώς στις 4 Νοεμβρίου 2026 πραγματοποίησε αιφνιδιαστικούς επιτόπιους ελέγχους σε επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην προμήθεια, μεταποίηση, τυποποίηση και εμπορία του προϊόντος, καθώς και σε σχετική ένωση επιχειρήσεων.
Οι έλεγχοι εντάσσονται σε αυτεπάγγελτη έρευνα της Γενικής Διεύθυνσης Ανταγωνισμού, με αντικείμενο τη διερεύνηση ενδεχόμενων συμφωνιών ή εναρμονισμένων πρακτικών μεταξύ ανταγωνιστών, καθώς και πιθανών αποφάσεων ένωσης επιχειρήσεων, που θα μπορούσαν να περιορίζουν τον ανταγωνισμό. Στο επίκεντρο βρίσκονται ειδικότερα ενδεχόμενες πρακτικές καθορισμού των τιμών αγοράς των προϊόντων ή άλλων όρων συναλλαγής, κατά παράβαση της εθνικής και ευρωπαϊκής νομοθεσίας περί ανταγωνισμού.
Η Επιτροπή διευκρινίζει, πάντως, ότι η διενέργεια αιφνιδιαστικών ελέγχων δεν συνιστά απόδειξη εμπλοκής των ελεγχόμενων επιχειρήσεων σε παράνομες πρακτικές ούτε προδικάζει την έκβαση της έρευνας. Σκοπός των ελέγχων είναι η συλλογή στοιχείων που θα επιτρέψουν την αξιολόγηση των συνθηκών ανταγωνισμού στην αγορά.
Στο επίκεντρο της ΕΑ ο αγροδιατροφικός κλάδος
Η έρευνα στην αγορά της επιτραπέζιας ελιάς εντάσσεται στη στρατηγική της Επιτροπής Ανταγωνισμού για τον αγροδιατροφικό τομέα, τον οποίο χαρακτηρίζει ως πεδίο προτεραιότητας. Όπως επισημαίνει, η παρέμβασή της αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι πληθωριστικές πιέσεις, η αύξηση του κόστους διαβίωσης, οι διαταραχές στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, η γεωπολιτική αστάθεια και η κλιματική αλλαγή δημιουργούν πρόσθετες προκλήσεις για την αγορά τροφίμων.
Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της, η ΕΑ αξιοποιεί ένα ευρύ φάσμα εργαλείων για τον εντοπισμό και την αντιμετώπιση πιθανών στρεβλώσεων. Σε αυτά περιλαμβάνονται η διερεύνηση αντι-ανταγωνιστικών πρακτικών και η επιβολή κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβάσεων, ο προληπτικός έλεγχος συγκεντρώσεων επιχειρήσεων, η προώθηση πολιτικών ανταγωνισμού, καθώς και η χαρτογράφηση αγορών και η διενέργεια κλαδικών ερευνών.
Η αυτεπάγγελτη έρευνα για την επιτραπέζια ελιά αποτελεί μέρος του ελεγκτικού σκέλους αυτής της στρατηγικής, με στόχο τη διερεύνηση πιθανών περιορισμών στον ανταγωνισμό σε διαφορετικά στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Τι προβλέπει η νομοθεσία για τις συμπράξεις και τα καρτέλ
Το θεσμικό πλαίσιο στο οποίο βασίζεται η έρευνα περιλαμβάνει τον νόμο 3959/2011 και τα άρθρα 101 και 102 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ειδικότερα, το άρθρο 1 του εθνικού νόμου και το άρθρο 101 της ευρωπαϊκής Συνθήκης απαγορεύουν συμφωνίες, αποφάσεις ενώσεων επιχειρήσεων και εναρμονισμένες πρακτικές που έχουν ως αντικείμενο ή αποτέλεσμα τον περιορισμό του ανταγωνισμού.
Στις απαγορευμένες πρακτικές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ο καθορισμός τιμών, η κατανομή αγορών ή πελατών και άλλες συμφωνίες που περιορίζουν την ελεύθερη λειτουργία της αγοράς. Παράλληλα, το άρθρο 1Α του νόμου 3959/2011 απαγορεύει πρακτικές όπως η πρόσκληση σε απαγορευμένη σύμπραξη και η ανακοίνωση μελλοντικών προθέσεων τιμολόγησης προς ανταγωνιστές. Αντίστοιχα, το άρθρο 2 του εθνικού νόμου και το άρθρο 102 της ευρωπαϊκής Συνθήκης απαγορεύουν την καταχρηστική εκμετάλλευση δεσπόζουσας θέσης.
Η Επιτροπή τονίζει ότι θα εξετάζει κατά προτεραιότητα τις υποθέσεις που εμπίπτουν στις αρμοδιότητές της και θα παρεμβαίνει όπου διαπιστώνονται ενδείξεις παραβίασης των κανόνων ανταγωνισμού. Για τον εντοπισμό τέτοιων πρακτικών μπορεί να αξιοποιεί καταγγελίες, αιτήσεις επιείκειας, αλλά και πληροφορίες που υποβάλλονται ανώνυμα μέσω του ασφαλούς ψηφιακού συστήματος αναφορών (whistleblowing).
Τα πρόστιμα και το πρόγραμμα επιείκειας
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει η ΕΑ στην αντιμετώπιση των καρτέλ, δηλαδή των μυστικών συμφωνιών μεταξύ ανταγωνιστών για τον καθορισμό τιμών ή ποσοτήτων, την κατανομή πελατών και μεριδίων αγοράς ή τη νόθευση διαγωνισμών.
Οι επιχειρήσεις που διαπιστώνεται ότι συμμετείχαν σε τέτοιου είδους συμφωνίες ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με υψηλά διοικητικά πρόστιμα, ενώ για τα υπεύθυνα φυσικά πρόσωπα προβλέπονται και ποινικές κυρώσεις. Επιπλέον, οι εμπλεκόμενες επιχειρήσεις μπορεί να αποκλειστούν από δημόσιους διαγωνισμούς και συμβάσεις παραχώρησης για διάστημα τριών ετών από την έκδοση της σχετικής απόφασης.
Παράλληλα, η Επιτροπή υπενθυμίζει τη δυνατότητα υπαγωγής στο πρόγραμμα επιείκειας, το οποίο παρέχει κίνητρα σε επιχειρήσεις, ενώσεις επιχειρήσεων και φυσικά πρόσωπα που έχουν συμμετάσχει σε καρτελικές συμφωνίες να συνεργαστούν με τις αρχές.
Ανάλογα με τις προϋποθέσεις που πληρούνται, η υπαγωγή στο πρόγραμμα μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη ή μερική απαλλαγή από διοικητικά πρόστιμα ή σε μείωσή τους. Για τα φυσικά πρόσωπα μπορεί να συνεπάγεται εξάλειψη του αξιοποίνου ή επιβολή μειωμένης ποινής, ενώ προβλέπεται επίσης απαλλαγή από άλλες διοικητικές κυρώσεις και αποφυγή του αποκλεισμού από δημόσιους διαγωνισμούς ή συμβάσεις παραχώρησης.
Με την έρευνα στην αγορά της επιτραπέζιας ελιάς, η Επιτροπή Ανταγωνισμού επεκτείνει τους ελέγχους της στον αγροδιατροφικό τομέα, εξετάζοντας κατά πόσο η λειτουργία της συγκεκριμένης αγοράς διασφαλίζει συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού.
