Σε δημόσια διαβούλευση βγαίνει αυτή την εβδομάδα το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο εισάγει δύο κομβικές αλλαγές: για πρώτη φορά η διάσωση της πρώτης κατοικίας θα μπορεί να γίνεται μέσα από την ηλεκτρονική πλατφόρμα του Εξωδικαστικού Μηχανισμού, ενώ το κατώτατο όριο συνολικής οφειλής για ένταξη μειώνεται από τις 10.000 στις 5.000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι ανοίγει η πόρτα του Εξωδικαστικού και για μικρότερους οφειλέτες, που μέχρι τώρα έμεναν εκτός, και παράλληλα δημιουργείται ένα πιο στοχευμένο πλαίσιο προστασίας της κύριας κατοικίας.
Μέσω του Εξωδικαστικού, οι οφειλέτες μπορούν ήδη να πετυχαίνουν «κούρεμα» της οφειλής και αποπληρωμή έως 240 δόσεις, με τη μηνιαία δόση να υπολογίζεται αλγοριθμικά με βάση εισόδημα και περιουσία. Με τις βελτιώσεις που έχουν εφαρμοστεί από τον Απρίλιο του 2025 –διπλασιασμός κριτηρίων ευάλωτων, υποχρεωτική πρόταση ρύθμισης από όλους τους πιστωτές, ουσιαστική ένταξη της μεσαίας τάξης– ο μηχανισμός έχει ποσοστό εγκρισιμότητας άνω του 80%, δηλαδή 8 στις 10 αιτήσεις οδηγούν σε επιτυχή ρύθμιση. Μέχρι τα τέλη Απριλίου είχαν ολοκληρωθεί 60.388 επιτυχείς ρυθμίσεις, σε αρχικές οφειλές 18,64 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 6.971 αφορούσαν ευάλωτους οφειλέτες και 439 ΑμεΑ, στοιχείο που δείχνει ότι ο μηχανισμός λειτουργεί πλέον ως πραγματικό «πολυεργαλείο» διαχείρισης ιδιωτικού χρέους.
Κεντρική καινούργια ρύθμιση είναι η δυνατότητα προστασίας της πρώτης κατοικίας μέσω του Εξωδικαστικού. Ο οφειλέτης θα μπορεί, στην αίτηση, να διαχωρίζει την κύρια κατοικία του από την υπόλοιπη περιουσία, αποδεχόμενος τη ρευστοποίηση των λοιπών στοιχείων. Έτσι, το ύψος του «κουρέματος» και της μηνιαίας δόσης θα προκύπτει με βάση την αξία της πρώτης κατοικίας και τα εισοδήματά του, με αποτέλεσμα ουσιαστικά βελτιωμένες δόσεις και μεγαλύτερη διαγραφή χρεών, αφού η ρύθμιση θα «κουμπώνει» μόνο πάνω στο σπίτι και στις πραγματικές δυνατότητές του. Παράλληλα, θεσπίζεται δυνατότητα άρσης κατάσχεσης τραπεζικού λογαριασμού όταν έχει εξοφληθεί το 25% της συνολικής οφειλής και έχουν ρυθμιστεί οι υπόλοιπες υποχρεώσεις προς τη φορολογική διοίκηση, δίνοντας μια πραγματική «ανάσα» σε όσους προσπαθούν να επανέλθουν σε κανονικότητα.
Η μείωση του κατώτατου ορίου ένταξης στις 5.000 ευρώ διευρύνει σημαντικά τη βάση των δυνητικά ωφελούμενων, εντάσσοντας πλέον και μικρούς οφειλέτες που μέχρι σήμερα δεν μπορούσαν να αξιοποιήσουν τον μηχανισμό. Παράλληλα, θεσπίζεται νέα ρύθμιση έως 72 δόσεων για παλαιές αρρύθμιστες οφειλές που είχαν καταστεί ληξιπρόθεσμες έως 31 Δεκεμβρίου 2023 και δεν είχαν μπει σε ρύθμιση μέχρι τις 21/4/2026, υπό την προϋπόθεση ότι οι μεταγενέστερες οφειλές έχουν τακτοποιηθεί. Το υπουργείο εξηγεί ότι το ορόσημο του 2023 επιλέχθηκε επειδή πάνω από το 90% των χρεών δημιουργήθηκαν στην περίοδο της κρίσης, ενώ από το 2024 και μετά θεωρείται πως επικρατεί σχετική «κανονικότητα» και οι νέες οφειλές πρέπει να ρυθμίζονται μέσω της πάγιας ρύθμισης 24–48 δόσεων. Επιπλέον, τυχόν επέκταση της πάγιας ρύθμισης σε 72 δόσεις θα μείωνε σημαντικά τα ετήσια έσοδα του Δημοσίου (κατά περίπου 2,5 δισ. ευρώ), κάτι που θα έθετε σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα. Η νέα ρύθμιση των 72 δόσεων λειτουργεί συμπληρωματικά ή εναλλακτικά του Εξωδικαστικού, όμως «κούρεμα» μπορεί να δοθεί μόνο μέσα από τον Εξωδικαστικό.
Σε πολιτικό επίπεδο, ο υπουργός Κυριάκος Πιερρακάκης αναδεικνύει το ιδιωτικό χρέος ως κρίσιμο πυλώνα της οικονομίας και τη διαχείρισή του ως «πολιτική συνοχής» και «δεύτερης ευκαιρίας». Όπως επισήμανε πρόσφατα, πίσω από κάθε οφειλή υπάρχουν άνθρωποι, επιχειρήσεις και οικογένειες που προσπαθούν να σταθούν όρθιοι. Με το νέο νομοσχέδιο, ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός παύει να είναι ένα σχετικά τεχνικό εργαλείο και μετατρέπεται σε βασικό, κλιμακωτό πλαίσιο για τη ρύθμιση του ιδιωτικού χρέους, με έμφαση στην προστασία της κύριας κατοικίας, τη διεύρυνση της πρόσβασης και έναν πιο ρεαλιστικό συνδυασμό «κουρεμάτων» και δόσεων που ανταποκρίνονται στις πραγματικές δυνατότητες των οφειλετών.
