Έξι μόλις μήνες από την εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ, η οποία χρειάστηκε δύσκολες διαπραγματεύσεις για να επιτευχθεί, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μία νέα αβεβαιότητα σχετικά με τους αμερικανικούς δασμούς Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ να ακυρώσει όλους τους ανταποδοτικούς δασμούς που επέβαλε με διατάγματα ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, επικαλούμενος τον νόμο του 1977 για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (International Emergency Economic Powers Act, IEEPA), άνοιξε τους ασκούς του Αιόλου.
Η αμερικανική κυβέρνηση έσπευσε να ανακοινώσει αμέσως μετά την απόφαση ότι θα χρησιμοποιήσει άλλες νομικές οδούς για να εφαρμόσει τη δασμολογική πολιτική της. Σε ανάρτησή της στην ιστοσελίδα του Λευκού Οίκου τόνισε επίσης ότι θα συνεχίσουν να ισχύουν οι εμπορικές συμφωνίες που έχει συνάψει με την ΕΕ και με άλλες χώρες - όπως τη Βρετανία, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα - ζητώντας και από τις αντισυμβαλλόμενες χώρες να τις σεβαστούν. Ωστόσο, με δεδομένη την αλλαγή του νομικού πλαισίου, οι συμφωνίες αυτές «είναι στον αέρα» και για τον λόγο αυτό το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε την αναστολή της διαδικασίας επικύρωσης της συμφωνίας μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο.
Οι εναλλακτικές δυνατότητες για επιβολή δασμών που έχει στη διάθεσή της η αμερικανική κυβέρνηση αποτελούν ένα παζλ για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία θέλει να εξασφαλίσει ότι δεν θα υπάρξει μία αλλαγή επί το δυσμενέστερο των όρων της συμφωνίας του περασμένου Αυγούστου (γνωστής και ως συμφωνίας του Τέρνμπερι), στην οποία έχουν προσαρμοστεί οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις,
Ήδη από την περασμένη Τρίτη, στις ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ δεν ισχύουν οι δασμοί 15%, που προβλέπονταν για τα περισσότερα προϊόντα με βάση τη συμφωνία του Τέρνμπερι. Εφαρμόζεται πλέον ένας νέος οριζόντιος δασμός 10%, με βάση τον νόμο για το εμπόριο των ΗΠΑ του 1974 που δίνει (άρθρο 122) τη δυνατότητα εφαρμογής για 150 ημέρες ενός τέτοιου μέτρου, εφόσον υπάρχουν σοβαρά προβλήματα στο ισοζύγιο πληρωμών. Μία παράταση πέραν του πενταμήνου θα είναι δυνατή μόνο με την έγκριση του Κογκρέσου.
Στον συντελεστή 10% προστίθενται, όμως και οι δασμοί που τυχόν υπήρχαν πριν την εμπορική συμφωνία, οι οποίοι διαφέρουν ανάλογα με το προϊόν και ανέρχονται κατά μέσο όρο σε 3%-4%. Αυτό σημαίνει ότι για κάποια προϊόντα η συνολική επιβάρυνση θα είναι λίγο χαμηλότερη σε σχέση με το τελευταίο εξάμηνο και για κάποια άλλα λίγο υψηλότερη. Μία αβεβαιότητα που υπάρχει είναι αν η πρόθεση του Τραμπ να αυξήσει τον ενιαίο συντελεστή στο 15% - το ανώτατο επιτρεπόμενο ποσοστό με βάση το άρθρο 122 - ισχύσει και για τα ευρωπαϊκά προϊόντα καθώς σε μία τέτοια περίπτωση, η συντριπτική πλειονότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων θα αντιμετώπιζε μία δυσμενέστερη κατάσταση Ο εκπρόσωπος των ΗΠΑ για το εμπόριο, Τζέιμσον Γκριρ, δήλωσε πάντως την Τετάρτη ότι ο συντελεστής 15% θα αφορά μόνο ορισμένες χώρες, υπονοώντας ότι δεν θα εφαρμοστεί για τις χώρες με τις οποίες υπάρχει εμπορική συμφωνία.
Ωστόσο, παραδέχθηκε και ο ίδιος ότι υπάρχουν νομικές δυσκολίες στη διατύπωση του σχετικού διατάγματος, το οποίο, όπως είπε, θα πρέπει να διαμορφωθεί με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην προσβληθεί νομικά, Συνεπώς, μένει να φανεί αν θα υπάρξει μία τέτοια φόρμουλα, η οποία θα επανάφερε ως έναν βαθμό και το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έναντι των επιχειρήσεων άλλων χωρών που δεν έχουν εμπορικές συμφωνίες με τις ΗΠΑ.
Η αβεβαιότητα, όμως, δεν τελειώνει εδώ καθώς το καθεστώς που ισχύει από την περασμένη Τρίτη αναμένεται να είναι προσωρινό. Θεωρείται απίθανο το Κογκρέσο να συμφωνήσει στην παράτασή του, με δεδομένη την αρνητική στάση όχι μόνο Δημοκρατικών αλλά και πολλών Ρεπουμπλικάνων στελεχών στους δασμούς. Γι' αυτό και ο Τραμπ είπε στην ομιλία του στο Κογκρέσο ότι δεν θα ζητήσει μία τέτοια έγκριση. Αυτό που θα κάνει είναι να χρησιμοποιήσει άλλες διατάξεις νόμων για την επιβολή σε πιο μακροχρόνια βάση δασμών, οι οποίοι θα έχουν πάντως διαφορετική αιτιολογική βάση.
Οι δυνατότητες που έχει είναι κατά βάση δύο: Πρώτον, να επιδιώξει την επιβολή και άλλων κλαδικών δασμών - όπως έχει κάνει με τον χάλυβα, το αλουμίνιο και τα αυτοκίνητα - με βάση το άρθρο 232 του Νόμου για την Επέκταση του Εμπορίου από το 1962 που αφορά σε λόγους εθνικής ασφάλειας. Στην κατηγορία αυτή πιθανόν να περιληφθούν σημαντικά για την ΕΕ προϊόντα, όπως είναι τα μηχανήματα. Οι Βρυξέλλες, συνεπώς, πρέπει να διασφαλίσουν ότι θα τηρηθεί το πνεύμα της διμερούς συμφωνίας για μη επιβολή πρόσθετων δασμών αλλά και την επιδίωξη μείωσης ή κατάργησης των υφιστάμενων σήμερα κλαδικών δασμών. Αναφορικά με τους δασμούς 50% που ισχύουν για τις εξαγωγές χάλυβα και αλουμινίου, πρέπει να σημειωθεί ότι δημοσιεύματα έφεραν την αμερικανική κυβέρνηση να σκοπεύει να προχωρήσει σε μείωσή τους, επειδή έχουν οδηγήσει σε αύξηση του κόστους στη χώρα.
Δεύτερον, η αμερικανική κυβέρνηση μπορεί να προχωρήσει σε έρευνες, με βάση το άρθρο 301 του νόμου του 1974 για το εμπόριο, που θα οδηγούσαν σε επιβολή δασμών ή άλλων εμπορικών περιορισμών σε περιπτώσεις «αδικαιολόγητων, διακριτικών και επιβαρυντικών πολιτικών ή πρακτικών» από εμπορικούς εταίρους. Τέτοιους δασμούς έχουν επιβάλει τα τελευταία χρόνια οι ΗΠΑ στην Κίνα. Ο Γκριρ δήλωσε ότι αυτό το άρθρο θα εφαρμοστεί για τους περισσότερους μεγάλους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ και ειδικότερα για τομείς, όπως της τιμολόγησης φαρμάκων ή της διακριτικής μεταχείρισης εις βάρος αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών και της φορολογίας ψηφιακών υπηρεσιών. Η Κομισιόν είναι σε ετοιμότητα για να αποκρούσει και ενδεχόμενους τέτοιους δασμούς.
