Το 2026 ξεκίνησε με ισχυρές πιέσεις υπέρ των λεγόμενων «ασφαλών καταφυγίων», καθώς η παγκόσμια αβεβαιότητα ενίσχυσε τον χρυσό και το ασήμι σε ιστορικά υψηλά, ενώ το ελβετικό φράγκο σκαρφάλωσε σε επίπεδα που είχε να δει εδώ και μια δεκαετία. Όμως, στην Ελβετία η ανατίμηση του νομίσματος μόνο καθησυχαστική δεν είναι για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής.
Όπως επισημαίνει το CNBC, το ελβετικό φράγκο έχει ήδη ενισχυθεί κατά 3,5% έναντι του δολαρίου από τις αρχές του έτους, μετά από συνολικά κέρδη 12,7% το 2025. Η άνοδος τροφοδοτείται από ένα εκρηκτικό μείγμα παραγόντων: την απρόβλεπτη εμπορική πολιτική των ΗΠΑ, τις αμφιβολίες για την ανεξαρτησία της Federal Reserve, αλλά και τις γεωπολιτικές εντάσεις, με φόντο ακόμη και το ενδεχόμενο αμερικανικών στρατιωτικών παρεμβάσεων σε περιοχές όπως η Γροιλανδία, η Λατινική Αμερική και η Μέση Ανατολή.
Την Τρίτη, το φράγκο άγγιξε το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 11 ετών έναντι του δολαρίου, παραμένοντας κοντά σε αυτά τα επίπεδα και την Τετάρτη.
«Κάθε περαιτέρω γεωπολιτική κλιμάκωση σημαίνει περισσότερη αβεβαιότητα», δήλωσε στο CNBC ο πρόεδρος της Ελβετικής Εθνικής Τράπεζας (SNB), Martin Schlegel, στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός. Όπως τόνισε, αυτή η αβεβαιότητα λειτουργεί αυτομάτως υπέρ του φράγκου, καθώς πρόκειται για νόμισμα-ασφαλές καταφύγιο, εξέλιξη που περιπλέκει σημαντικά τη χάραξη νομισματικής πολιτικής.
Σε αντίθεση με άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες, η Ελβετία αντιμετωπίζει εξαιρετικά υποτονικές πληθωριστικές πιέσεις. Η περαιτέρω ενίσχυση του φράγκου ενδέχεται να εντείνει τις αποπληθωριστικές τάσεις σε μια οικονομία που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές.
Όπως εξηγεί ο Giuliano Bianchi, συνιδρυτής του Quantitas Institute στο EHL Hospitality Business School, η ισχύς του φράγκου οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι η ζήτηση για βασικά ελβετικά εξαγώγιμα προϊόντα είναι σχετικά ανελαστική ως προς τις τιμές. Τομείς όπως τα φαρμακευτικά προϊόντα, η κατασκευή υψηλής ακρίβειας και οι υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας δεν επηρεάζονται έντονα από τις συναλλαγματικές διακυμάνσεις, περιορίζοντας έτσι τον μηχανισμό αυτοδιόρθωσης της ισοτιμίας.
Αυτό, όπως σημειώνει, δυσχεραίνει περαιτέρω το έργο της SNB, καθώς ένα ισχυρό φράγκο μειώνει τον εισαγόμενο πληθωρισμό, συμπιέζει τα περιθώρια κέρδους των εξαγωγικών επιχειρήσεων και επιβαρύνει μισθούς και επενδύσεις, σε μια περίοδο όπου ο πληθωρισμός βρίσκεται ήδη σε οριακά επίπεδα.
Με τον ετήσιο πληθωρισμό στο 0,1% και το βασικό επιτόκιο της SNB στο 0%, η ελβετική οικονομία βρίσκεται επικίνδυνα κοντά στο σενάριο του αποπληθωρισμού και της επιστροφής στα αρνητικά επιτόκια. Υπενθυμίζεται ότι η κεντρική τράπεζα έβαλε τέλος το 2022 σε μια επταετή περίοδο αρνητικών επιτοκίων, τα οποία είχαν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς εξανέμιζαν τις αποδόσεις των καταθέσεων και πίεζαν την κερδοφορία των τραπεζών.
«Το όριο για την επιστροφή στα αρνητικά επιτόκια είναι υψηλότερο απ’ ό,τι στο παρελθόν, όμως αν χρειαστεί, θα το πράξουμε», ξεκαθάρισε ο Schlegel.
Ένα ακόμη εργαλείο που έχει χρησιμοποιήσει στο παρελθόν η SNB είναι οι παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος, μέσω πώλησης φράγκων και αγοράς ξένων νομισμάτων. Ωστόσο, αυτή η επιλογή ενέχει πλέον αυξημένους πολιτικούς και εμπορικούς κινδύνους, ιδίως μετά την πρόσφατη εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ, που μείωσε τους δασμούς στα ελβετικά προϊόντα από το 39% στο 15%.
Οι δασμοί είχαν επιβληθεί στο πλαίσιο της λεγόμενης «Ημέρας της Απελευθέρωσης» της κυβέρνησης Τραμπ, με τον Λευκό Οίκο να επικαλείται μεταξύ άλλων «νομισματική χειραγώγηση». Τον Ιούνιο, η Ελβετία προστέθηκε μάλιστα σε «λίστα παρακολούθησης» χωρών των οποίων οι νομισματικές πρακτικές θεωρούνται προβληματικές από τις ΗΠΑ.
Από το Νταβός, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει ότι η αύξηση των δασμών κατά της Ελβετίας οφειλόταν εν μέρει σε προσωπική ενόχληση από την τότε πρόεδρο της χώρας, Karin Keller-Sutter, γεγονός που καθιστά τη Βέρνη ιδιαίτερα προσεκτική ώστε να μην προκαλέσει νέες εντάσεις με την Ουάσιγκτον.
Παρά τα παραπάνω, αναλυτές εκτιμούν ότι η ανοδική δυναμική του φράγκου δύσκολα θα ανακοπεί. Ο Lloyd Harris της Premier Miton Investors υποστηρίζει ότι η ιδιότητα του ελβετικού νομίσματος ως σταθερού περιουσιακού στοιχείου θα συνεχίσει να το στηρίζει, ανεξάρτητα από τις αποφάσεις της SNB.
Όπως σημειώνει, παράγοντες όπως η άνοδος του χρυσού, ο ρόλος της Ελβετίας ως ασφαλούς καταφυγίου και το διαχρονικό πλεόνασμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ενισχύουν το φράγκο, μεσοπρόθεσμα τουλάχιστον, έναντι του δολαρίου.
Την ίδια στιγμή, ο Claudio Sfreddo του EHL Hospitality Business School επισημαίνει ότι η πρόσφατη εμπειρία δείχνει πως η στροφή των επενδυτών στα ασφαλή καταφύγια μπορεί να ενισχύσει το φράγκο ακόμη και αν η SNB προχωρήσει σε παρεμβάσεις, ενώ η αυξημένη πολιτική ευαισθησία περιορίζει το περιθώριο ελιγμών της κεντρικής τράπεζας, οξύνοντας το δίλημμα μεταξύ σταθερότητας τιμών και ανάπτυξης.
Παρά τις δυσκολίες, ο Schlegel ξεκαθάρισε από το Νταβός ότι η SNB θα πράξει ό,τι απαιτείται για να εκπληρώσει την αποστολή της, ακόμη και αν αυτό συνεπάγεται νέες τριβές με την Ουάσιγκτον. «Είμαστε έτοιμοι να παρέμβουμε στην αγορά συναλλάγματος, εφόσον χρειαστεί», τόνισε.
