Ανοδική τάση καταγράφουν οι εμπορικές σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας στον ευρύτερο κλάδο της ναυπηγοεπισκευαστικής βιομηχανίας, με αύξηση τόσο των εισαγωγών όσο και των εξαγωγών, ενώ ιδιαίτερη δυναμική εμφανίζουν τα ρυμουλκά και τα προωθητικά πλοία. Την ίδια στιγμή, τα τουρκικά ναυπηγεία ενισχύουν τη θέση τους στη διεθνή αγορά, επεκτείνοντας δραστηριότητες από τη ναυπήγηση σε επισκευές, μετατροπές, «πράσινα» σκάφη και ανακύκλωση πλοίων.
Σύμφωνα με στοιχεία έρευνας αγοράς του Γραφείου Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων του Γενικού Προξενείου της Ελλάδος στην Κωνσταντινούπολη, το 2023 οι εισαγωγές της Ελλάδας από την Τουρκία σε προϊόντα/κατηγορίες που συνδέονται με τη ναυπηγική βιομηχανία ανήλθαν σε 38,34 εκατ. ευρώ, ενώ οι εξαγωγές προς την Τουρκία διαμορφώθηκαν σε 23,86 εκατ. ευρώ. Το 2024 καταγράφεται περαιτέρω ενίσχυση: έως και τον Οκτώβριο οι εισαγωγές έφτασαν τα 44,25 εκατ. ευρώ και οι εξαγωγές τα 32,30 εκατ. ευρώ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εκτίναξη των εισαγωγών στην κατηγορία ρυμουλκών και προωθητικών πλοίων, οι οποίες -με βάση τα στοιχεία έως τον Οκτώβριο- αυξήθηκαν από 11,2 εκατ. ευρώ το 2023 σε 42,63 εκατ. ευρώ το 2024. Αύξηση σημειώνεται επίσης στις εισαγωγές πλωτών κατασκευών, από 40 χιλ. ευρώ σε 175,5 χιλ. ευρώ στο ίδιο διάστημα.
Στο πεδίο των ελληνικών εξαγωγών, ξεχωρίζει η άνοδος στον κωδικό HS8901, από 5,45 εκατ. ευρώ σε 18,45 εκατ. ευρώ, ενώ καταγράφεται υποχώρηση στις θαλαμηγούς, από 17,78 εκατ. ευρώ σε 12,98 εκατ. ευρώ.
Παράλληλα, αποτυπώνονται και συγκεκριμένες εταιρικές συμφωνίες: το 2024 η Med Marine (ναυπηγείο στο Eregli) υπέγραψε σύμβαση με την Igmar (μέλος του Ομίλου Σπανόπουλου) για την κατασκευή ρυμουλκού πολλαπλών χρήσεων. Επίσης, συμφώνησε με τη Vernicos Scafi Tugs και τον Salvage Maritime Co. για νεότευκτο ρυμουλκό, με παράδοση εντός Μαρτίου 2025 υπό ελληνική σημαία, όπως αναφέρεται.
Σημειώνεται, ακόμη, ότι τον Μάρτιο 2023 η Ελλάδα καταλάμβανε την 3η θέση στο βιβλίο παραγγελιών της Τουρκίας για νέα πλοία (μετά την Κίνα και την Ιαπωνία), στοιχείο που ενισχύει την εικόνα των διασυνδέσεων των δύο αγορών.
Τουρκικά ναυπηγεία: δίκτυο, δυναμικότητα και «πράσινη» κατεύθυνση
Στην Τουρκία δραστηριοποιείται ένα ευρύ πλέγμα ναυπηγείων, με τα μεγαλύτερα στη ναυπήγηση νέων πλοίων να περιλαμβάνουν -μεταξύ άλλων- τα SEDEF, GEMAK, HAT-SAN, ALTINOVA, ICDAS, NUR και TERSAN, με μέση ετήσια δυναμικότητα περίπου 250 χιλ. DWT έκαστο. Στον τομέα επισκευών και συντήρησης, ξεχωρίζει το ναυπηγείο Besiktas, το οποίο επισκευάζει περίπου 200 πλοία ετησίως σε τρεις αποβάθρες.
Κατά την τελευταία δεκαετία, τα τουρκικά ναυπηγεία κατασκεύαζαν κατά μέσο όρο 65 ποντοπόρα πλοία ετησίως (άνω των 100 GT). Ωστόσο, μετά το 2014 η παραγωγή ποντοπόρων μειώθηκε και τα ναυπηγεία στράφηκαν σταδιακά σε μικρότερα και πιο εξειδικευμένα σκάφη, με αιχμή τα ρυμουλκά και ειδικές κατηγορίες πλοίων, ανάλογα με τη διεθνή συγκυρία των παραγγελιών.
Στο βιβλίο παραγγελιών του 2020 καταγράφονται 151 παραγγελίες νέων πλοίων, με περίπου 70% να αφορά ρυμουλκά. Σημειώνεται ότι η τουρκική βιομηχανία επενδύει σε τεχνολογίες συμμόρφωσης με τους περιβαλλοντικούς κανόνες του ΙΜΟ (Tier III), με χρήση καθαρού ντίζελ, κινητήρων διπλού καυσίμου (LNG/ντίζελ) και ανάπτυξη λύσεων πρόωσης με μεθανόλη. Επιπλέον, αναφέρεται ότι στην περιοχή της Τούζλα κατασκευάστηκαν ηλεκτρικό ρυμουλκό και ρυμουλκό με μπαταρίες που φορτίζονται στην ξηρά.
Επισκευές, μετατροπές και ανακύκλωση: το «δεύτερο πόδι» της ανάπτυξης
Η πανδημία Covid-19 προκάλεσε πιέσεις στην αλυσίδα εφοδιασμού και στις παραδόσεις, οδηγώντας αρκετά ναυπηγεία σε αναβολές επενδύσεων. Ωστόσο, η προσαρμογή της βιομηχανίας αποτυπώνεται και στη μετατόπιση σε λιγότερο ευμετάβλητες αγορές, καθώς και στην ενίσχυση των εργασιών επισκευής/συντήρησης που διατηρούν τις εγκαταστάσεις ενεργές όταν οι παραγγελίες νεότευκτων μειώνονται.
Ενδεικτικά, ο όγκος εργασιών επισκευών και συντηρήσεων από τουρκικά ναυπηγεία καταγράφεται αυξημένος: από 15,76 εκατ. DWT (2013) σε 20 εκατ. DWT (2014), 21 εκατ. DWT (2020), 29,8 εκατ. DWT (2021) και 35,2 εκατ. DWT (2022).
Παράλληλα, αναδεικνύεται και ο κλάδος ανακύκλωσης πλοίων, με την Τουρκία να κατατάσσεται 3η παγκοσμίως το 2022 ως προς την ποσότητα ανακυκλωμένων πλοίων, αξιοποιώντας τη γεωγραφική εγγύτητα προς την Ευρώπη και την έλλειψη αντίστοιχης βιομηχανίας στη Μεσόγειο.
Προοπτικές και ζήτηση: ηλεκτρικά/υβριδικά και «Industry 4.0»
Οι προοπτικές της τουρκικής αγοράς εμφανίζονται βραχυπρόθεσμα θετικές, με αυξημένο ενδιαφέρον για νέες ναυπηγήσεις και κάλυψη βιβλίου παραγγελιών σε αρκετά ναυπηγεία. Η μετάβαση σε «πράσινα» καύσιμα και αυστηρότερο κανονιστικό πλαίσιο εκτιμάται ότι θα οδηγήσουν μακροπρόθεσμα σε ανανέωση στόλων, άρα και σε πρόσθετη ζήτηση για νέες κατασκευές και μετατροπές. Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρονται ερευνητικές κατευθύνσεις προς αυτόνομα πλοία και μη επανδρωμένα ναυτικά οχήματα.
Σύμφωνα με την έκθεση «Turkish Shipping Sector Outlook Report & Facts and Figures 2024/2025» της Ένωσης Τούρκων Εφοπλιστών, τον Ιανουάριο του 2025 ο εμπορικός στόλος τουρκικής ιδιοκτησίας αριθμούσε 2.092 πλοία άνω των 1.000 GT, με συνολική χωρητικότητα 51,9 εκατ. DWT, γεγονός που ενισχύει τη ζήτηση για ναυπηγήσεις, επισκευές και τεχνολογικές αναβαθμίσεις.
Η ενίσχυση των εμπορικών δεσμών με την Ελλάδα και η παράλληλη αναβάθμιση των τουρκικών δυνατοτήτων στη ναυπηγοεπισκευή συνθέτουν ένα πεδίο με αυξανόμενο ενδιαφέρον για επιχειρήσεις και φορείς των δύο χωρών, σε μια αγορά που αναδιαμορφώνεται υπό την πίεση της «πράσινης» μετάβασης και των νέων διεθνών προδιαγραφών.
