Σαφές μήνυμα προς την Αγκυρα, με αιχμηρές επισημάνσεις για τις συνεχιζόμενες προκλήσεις της σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου, έστελει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσα από την ετήσια έκθεσή της για την Τουρκία, που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη (4/11), στο πλαίσιο του πακέτου διεύρυνσης της ΕΕ για το 2026.
Η Κομισιόν καταγράφει μια σειρά από ανοιχτά μέτωπα που εξακολουθούν να σκιάζουν τις ευρωτουρκικές σχέσεις, από την παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και το τουρκολιβυκό μνημόνιο μέχρι τη διατήρηση της απειλής πολέμου (casus belli) κατά της Ελλάδας.
Παρά τη βελτίωση του κλίματος στις ελληνοτουρκικές σχέσεις τα τελευταία χρόνια, η έκθεση αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στη ρητορική της προσέγγισης και τις ενέργειες της Αγκυρας, επισημαίνοντας ότι η τουρκική αμφισβήτηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, οι παραβιάσεις στο Αιγαίο και η επιμονή στη λύση δύο κρατών στην Κύπρο εξακολουθούν να αποτελούν σοβαρά εμπόδια για την περιφερειακή σταθερότητα.
Το συμπέρασμα της Κομισιόν είναι ιδιαίτερα ηχηρό: παρά την αποκλιμάκωση των εντάσεων από το 2023, η Ανατολική Μεσόγειος παραμένει σε εύθραυστη ισορροπία, χωρίς να έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση.
Great Sea Interconnector: Συνεχίζεται η παρεμπόδιση των ερευνών
Στο κεφάλαιο για τα διευρωπαϊκά δίκτυα η Κομισιόν αναφέρει ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για το Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, η οποία αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Η έκθεση επισημαίνει πως, μολονότι η Τουρκία εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην περιφερειακή ηλεκτρική διασυνδεσιμότητα, δεν έχει ακόμη ευθυγραμμιστεί πλήρως με τον αναθεωρημένο ευρωπαϊκό κανονισμό για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα.
Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Ακυρο και χωρίς έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα τη Βεγγάζη, επικύρωσε το μνημόνιο, η επικύρωση του οποίου εκκρεμούσε επί χρόνια.
Σύμφωνα με την έκθεση, η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Παράλληλα, υπενθυμίζεται η κοινή δήλωση των προέδρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, με την οποία επαναβεβαιώθηκε η θέση της ΕΕ ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη.
Η Κομισιόν σημειώνει ακόμη ότι η Τουρκία δεν έχει επικυρώσει το μνημόνιο του Οκτωβρίου 2022 με την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης για τη διμερή συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων.
Επιπλέον, καταγράφει ότι τον Φεβρουάριο του 2026 η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης χορήγησε άδεια ερευνών στην τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO.
Casus belli: Παραμένει σε ισχύ η απόφαση του 1995
Στο κεφάλαιο για τις σχέσεις καλής γειτονίας η Επιτροπή αναφέρεται στην προοπτική επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, βάσει του άρθρου 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Οπως επισημαίνει, το ζήτημα εξακολουθεί να επιβαρύνει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ενώ παραμένει σε ισχύ η δήλωση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια της Ελλάδας για την επέκταση των χωρικών της υδάτων θα θεωρούνταν αιτία πολέμου (casus belli).
Η Κομισιόν καλεί την Τουρκία να αναλάβει σαφή δέσμευση για σχέσεις καλής γειτονίας, σεβασμό των διεθνών συμφωνιών και ειρηνική επίλυση των διαφορών, με προσφυγή, εφόσον χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
Υπογραμμίζει επίσης ότι η Αγκυρα οφείλει να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που υπονομεύουν τις σχέσεις καλής γειτονίας, να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία και να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών της ΕΕ.
«Γαλάζια Πατρίδα», παραβιάσεις και θαλάσσια πάρκα
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι συνεχίστηκε ο διάλογος μεταξύ Αθήνας και Αγκυρας, με συναντήσεις για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και επαφές μεταξύ των λιμενικών αρχών των δύο χωρών.
Ωστόσο, σημειώνει ότι οι εκκρεμείς διαφορές για την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Τουρκία συνεχίζει να εκδίδει συστηματικά μη εγκεκριμένες ναυτιλιακές προειδοποιήσεις και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης νησιών του ανατολικού Αιγαίου που έχουν αποδοθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών, αμφισβητώντας εμμέσως την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία της.
Η ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan) στα τουρκικά σχολικά βιβλία χαρακτηρίζεται αιτία ανησυχίας, καθώς ενδέχεται να επηρεάσει τον συνεχιζόμενο διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία.
Η Κομισιόν καταγράφει επίσης περισσότερες πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καθώς και αξιοσημείωτη αύξηση των περιστατικών παραβίασης των ελληνικών χωρικών υδάτων σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.
Ακόμη, αναφέρεται στην ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία τον Αύγουστο του 2026 στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται κυρίως πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, στην ανοιχτή θάλασσα.
Κυπριακό: Επιμένει στη λύση δύο κρατών η Αγκυρα
Για το Κυπριακό, η έκθεση σημειώνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να υποστηρίζει επανειλημμένως λύση δύο κρατών, αντίθετα προς τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Aγκυρα οφείλει να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία, στο πλαίσιο των υποχρεώσεών της για σχέσεις καλής γειτονίας.
«Δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση»
Στην αποτίμησή της για την περιφερειακή συνεργασία η Κομισιόν επισημαίνει ότι οι σχέσεις καλής γειτονίας αποτελούν ουσιώδες στοιχείο της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας.
Παρότι αναγνωρίζει ότι οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν μειωθεί σημαντικά μετά τους σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023, εκτιμά ότι η κατάσταση παραμένει ευμετάβλητη, με την επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου τον Οκτώβριο του 2026 να καταδεικνύει ότι δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση.
Η Επιτροπή καλεί την Τουρκία να αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την περιφερειακή σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, την οποία χαρακτηρίζει περιοχή στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της ΕΕ.
Τέλος, επαναβεβαιώνει τη δέσμευση της ΕΕ να υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και εκείνα των κρατών-μελών της, καθώς και να διαφυλάσσει την περιφερειακή σταθερότητα.
