Σε τριήμερο εθνικό πένθος η Ισπανία μετά το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα της Τετάρτης 28 Οκτωβρίου, που στοίχισε τη ζωή σε 68 ανθρώπους. Η σύγκρουση δύο τρένων υψηλής ταχύτητας νότια της Μαδρίτης έχει προκαλέσει σοκ στη χώρα, ενώ οι συνθήκες υπό τις οποίες συνέβη η τραγωδία βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης.
Πρόκειται για το δεύτερο θανατηφόρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ισπανία μέσα στο 2026 και, σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές, το πιο πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην Ευρώπη από το 2013.
Την ώρα που οι αρμόδιες αρχές συνεχίζουν τη διερεύνηση των αιτιών, η δημοσιοποίηση ηχητικών καταγραφών από τα ισπανικά μέσα ενημέρωσης έχει εντείνει τα ερωτήματα για τους χειρισμούς του κέντρου ελέγχου της κυκλοφορίας στον σταθμό Atocha της Μαδρίτης.
Τα αποσπάσματα φέρονται να καταγράφουν τις επικοινωνίες μεταξύ του ελεγκτή και των μηχανοδηγών πριν από τη σύγκρουση, χωρίς ωστόσο να έχει ολοκληρωθεί η επίσημη διερεύνηση ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για τις ευθύνες.
Η Ανεξάρτητη Διοικητική Αρχή για την Τεχνική Διερεύνηση Ατυχημάτων (AITAT), που έχει αναλάβει την έρευνα, έχει επισημάνει ότι είναι ακόμη πρόωρο να διατυπωθούν εκτιμήσεις για τα αίτια του δυστυχήματος.
Τα ηχητικά ντοκουμέντα και τα ερωτήματα για το κέντρο ελέγχου
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας El País, τρεις ηχητικές καταγραφές αποτυπώνουν τις επικοινωνίες που πραγματοποιήθηκαν πριν από τη σύγκρουση. Όπως αναφέρει το δημοσίευμα, ο μηχανοδηγός του συρμού Iryo είχε ενημερώσει ότι το τρένο είχε ακινητοποιηθεί και δεν μπορούσε να συνεχίσει την πορεία του.
Στις καταγραφές φέρεται να ακούγεται ο ελεγκτής να δίνει στον μηχανοδηγό του άλλου τρένου, του AVE, οδηγία να συνεχίσει με κανονική ταχύτητα. Το περιεχόμενο των συνομιλιών έχει προκαλέσει ερωτήματα σχετικά με το εάν υπήρχε επαρκής ενημέρωση για την ακινητοποίηση του Iryo και εάν θα μπορούσαν να είχαν ληφθεί μέτρα για να αποτραπεί η σύγκρουση.
Με βάση το χρονολόγιο που παρουσιάζεται στα δημοσιεύματα, το AVE φέρεται να έλαβε οδηγία συνέχισης της πορείας του στις 08:36. Ακολούθησε νέα ενημέρωση για την ακινητοποίηση του Iryo στις 08:48, ενώ η σύγκρουση σημειώθηκε λίγα λεπτά αργότερα, περίπου στις 08:53-08:54.
Οι καταγραφές εξετάζονται στο πλαίσιο της έρευνας, καθώς το κρίσιμο ζήτημα είναι τι γνώριζε το κέντρο ελέγχου σε κάθε στάδιο και ποιες ενέργειες προβλέπονταν από τα πρωτόκολλα ασφαλείας. Μέχρι να ολοκληρωθεί η τεχνική διερεύνηση, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι οι συγκεκριμένοι χειρισμοί αποτέλεσαν την αιτία του δυστυχήματος.
Ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας, Όσκαρ Πουέντε, έχει χαρακτηρίσει δύσκολα εξηγήσιμη την απόφαση να συνεχιστεί κανονικά η πορεία του AVE, ενώ το περιεχόμενο των συνομιλιών έχει τροφοδοτήσει την πολιτική αντιπαράθεση για τη διαχείριση της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας.
Η βλάβη στο σύστημα ελέγχου και η αλληλουχία των γεγονότων
Σύμφωνα με την προκαταρκτική ενημέρωση του υπουργείου Μεταφορών, περίπου στις 08:30 έξι τρένα ακινητοποιήθηκαν έπειτα από πρόβλημα στο σύστημα ελέγχου LZB, το οποίο παρακολουθεί την κίνηση και την ταχύτητα των συρμών.
Μετά την εμφάνιση της βλάβης, τη διαχείριση της κυκλοφορίας στην περιοχή ανέλαβε το κέντρο ελέγχου της Adif, του δημόσιου φορέα που διαχειρίζεται τις ισπανικές σιδηροδρομικές υποδομές.
Σε μία από τις ηχητικές καταγραφές, ο μηχανοδηγός του Iryo φέρεται να ενημερώνει ότι δεν μπορεί να ξεκινήσει ξανά, καθώς δεν είναι σε θέση να ελέγξει το σύστημα LZB. Το εάν και με ποιον τρόπο η συγκεκριμένη ενημέρωση αξιολογήθηκε από το κέντρο ελέγχου αποτελεί ένα από τα βασικά ερωτήματα που καλούνται να απαντήσουν οι ερευνητές.
Η έρευνα αναμένεται να εξετάσει τόσο τη λειτουργία των συστημάτων ασφαλείας όσο και τις επικοινωνίες μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών, προκειμένου να αποσαφηνιστεί η αλληλουχία των γεγονότων που οδήγησαν στη σύγκρουση.
Σε εξέλιξη οι επιχειρήσεις στο σημείο – 117 τραυματίες
Οι προσπάθειες διαχείρισης των συνεπειών του δυστυχήματος συνεχίζονται, με βαριά μηχανήματα και γερανούς να χρησιμοποιούνται για την ανύψωση και την απομάκρυνση των κατεστραμμένων βαγονιών του Iryo.
Ο απολογισμός που αναφέρεται στα δημοσιεύματα κάνει λόγο για 68 νεκρούς και 117 τραυματίες, εκ των οποίων τουλάχιστον δέκα νοσηλεύονται σε κρίσιμη κατάσταση. Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές για επτά αγνοουμένους, πληροφορία που χρειάζεται επιβεβαίωση από τις αρμόδιες αρχές.
Σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, στο AVE επέβαιναν σχεδόν 400 άνθρωποι, ενώ ο συρμός Iryo μετέφερε περίπου 146 επιβάτες. Η έκταση της καταστροφής και οι μαρτυρίες των επιζώντων έχουν συγκλονίσει την ισπανική κοινή γνώμη.
Αντιδράσεις για τις ευθύνες και την ασφάλεια των σιδηροδρόμων
Το δυστύχημα έχει πυροδοτήσει αντιδράσεις από συνδικαλιστικούς φορείς, οι οποίοι ζητούν να διερευνηθούν όχι μόνο οι αποφάσεις που ελήφθησαν τις κρίσιμες στιγμές, αλλά και η κατάσταση των υποδομών και των συστημάτων ασφαλείας.
Το συνδικάτο δημοσίων υπαλλήλων CSIF ζήτησε την παραίτηση του υπουργού Μεταφορών Όσκαρ Πουέντε, κατηγορώντας τον ότι επιχειρεί να μεταθέσει την ευθύνη σε εργαζόμενο αντί να αναλάβει την πολιτική ευθύνη για τη λειτουργία του συστήματος.
Σε ανακοίνωσή του, το συνδικάτο υπογράμμισε ότι είχε ζητήσει ενίσχυση των επενδύσεων στη συντήρηση του σιδηροδρομικού δικτύου, καθώς και αναθεώρηση και επικαιροποίηση των πρωτοκόλλων ασφαλείας.
Η υπόθεση έχει επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για την ανθεκτικότητα των σιδηροδρομικών υποδομών και την επάρκεια των μηχανισμών πρόληψης ατυχημάτων. Τα κρίσιμα ερωτήματα αφορούν τόσο την πιθανή ανθρώπινη αστοχία όσο και τη λειτουργία των τεχνικών συστημάτων και τις διαδικασίες που εφαρμόζονται σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης.
Τριήμερο πένθος σε περίοδο πολιτικής έντασης
Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, εξέφρασε τη θλίψη του για την τραγωδία και δεσμεύτηκε ότι η διερεύνηση θα προχωρήσει μέχρι τέλους. Όπως δήλωσε, εάν διαπιστωθεί αμέλεια, αυτή θα αποκαλυφθεί.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος (PP), Αλμπέρτο Νούνιες Φεϊχόο, υποστήριξε ότι οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν σε ποια κατάσταση βρίσκονται οι σιδηροδρομικές υποδομές της χώρας. Ο ίδιος και άλλοι πολιτικοί παράγοντες έχουν ζητήσει πλήρη ενημέρωση για τα αίτια του δυστυχήματος.
Το τριήμερο εθνικό πένθος ξεκίνησε τα μεσάνυχτα της Πέμπτης 29 Οκτωβρίου και θα ολοκληρωθεί τα μεσάνυχτα του Σαββάτου 31 Οκτωβρίου. Σε όλη τη διάρκειά του, οι σημαίες στα δημόσια κτίρια και στα πλοία του ισπανικού Πολεμικού Ναυτικού θα κυματίζουν μεσίστιες.
Ποινική προσφυγή από το VOX και ακύρωση πολιτικών εκδηλώσεων
Στο πολιτικό πεδίο, ο επικεφαλής του ακροδεξιού κόμματος VOX, Σαντιάγο Αμπασκάλ, ανακοίνωσε την κατάθεση ποινικής μήνυσης κατά υπευθύνων της Adif και του φορέα που διαχειρίζεται το κέντρο ελέγχου της κυκλοφορίας στον σταθμό Atocha. Η κίνηση αυτή προσθέτει μία ακόμη διάσταση στην υπόθεση, καθώς οι αρμόδιες αρχές καλούνται να εξετάσουν τα πραγματικά περιστατικά και τυχόν ευθύνες.
Την ίδια στιγμή, το κυβερνών Ισπανικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα (PSOE) ζήτησε από τους εργαζομένους στα κεντρικά γραφεία του στη Μαδρίτη να αποχωρήσουν από το κτίριο, επικαλούμενο πληροφορίες για κινητοποιήσεις ακροδεξιών ομάδων που οργανώνονταν μέσω των κοινωνικών δικτύων.
Το κόμμα Podemos ανακοίνωσε επίσης την αναστολή των προεκλογικών εκδηλώσεών του για τις εκλογές της 29ης Νοεμβρίου κατά τη διάρκεια του εθνικού πένθους.
Καθώς η χώρα θρηνεί τα θύματα, η προσοχή στρέφεται πλέον στην επίσημη διερεύνηση, η οποία θα πρέπει να αποσαφηνίσει τον ρόλο της τεχνικής βλάβης, τις αποφάσεις του κέντρου ελέγχου και το κατά πόσο τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες διαδικασίες ασφαλείας.
