Οι τελευταίες βροχοπτώσεις επαναφέρουν με τον πιο εμφατικό τρόπο την ανάγκη προστασίας της Αττικής από τα πλημμυρικά φαινόμενα. Η κλιματική αλλαγή καθιστά επιτακτική την ανάγκη άμεσων και αποτελεσματικών παρεμβάσεων, με τα ρέματα να αποτελούν κρίσιμο κρίκο στην αντιπλημμυρική θωράκιση του Λεκανοπεδίου.
Η Περιφέρεια Αττικής καλείται να καλύψει το χαμένο έδαφος. Με περίπου 30 αντιπλημμυρικά έργα, συνολικού προϋπολογισμού 250 εκατ. ευρώ, να βρίσκονται σε εξέλιξη, ο περιφερειάρχης Νίκος Χαρδαλιάς προτάσσει μια συνολική στρατηγική που συνδυάζει την ιεράρχηση των αναγκών, την αποκατάσταση των προβληματικών σημείων και τη συστηματική συντήρηση του δικτύου των ρεμάτων.
Ωστόσο σε μια Αττική που διαθέτει εκατοντάδες ρέματα, συνολικού μήκους εκατοντάδων χιλιομέτρων, η αντιπλημμυρική προστασία δεν μπορεί να αποτελεί αποσπασματική προσπάθεια.
Τα ρέματα αναδεικνύουν στην πράξη τι σημαίνει μητροπολιτική διακυβέρνηση, την οποία επικαλείται ο Νίκος Χαρδαλιάς: συνεργασία Περιφέρειας, δήμων και κεντρικού κράτους, ξεκάθαρες αρμοδιότητες, κοινός σχεδιασμός και συντονισμός χωρίς μετακύλιση ευθυνών. Γιατί η αντιπλημμυρική προστασία δεν σταματά στα διοικητικά όρια ενός δήμου ούτε μπορεί να αντιμετωπίζεται αποσπασματικά. Ο ίδιος, αντιμετωπίζει την αντιπλημμυρική προστασία ως «διαρκή μάχη», τονίζοντας ότι «χρειάζεται κοινή προσπάθεια» καθώς «δεν υπάρχουν μαγικά ραβδιά».
Στο πλαίσιο αυτό, η Περιφέρεια έχει επιδοθεί σε έναν διαρκή αγώνα δρόμου κλείνοντας εκκρεμότητες δεκαετιών και επιταχύνοντας έργα εγκλωβισμένα σε γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και πολύπλοκες διαδικασίες.
Αυτή τη στιγμή τα 30 αντιπλημμυρικά έργα, που βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια συμβασιοποίησης και δημοπράτησης αποτυπώνουν τη σταδιακή μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πράξη και αφορούν σε: Υπογεγραμμένες συμβάσεις για επτά έργα, προϋπολογισμού 28,87 εκατ. ευρώ ενω προσεχώς θα υπογραφούν ακόμη δύο (κατασκευή δικτύου ομβρίων στην περιοχή Κρητικά Γαλατσίου και στην οδό Ιπποκράτους, κοντά στο Παίδων Πεντέλης, συνολικού ύψους 4,5 εκατ. ευρώ). Έχουν δημοπρατηθεί εννέα έργα, συνολικού προϋπολογισμού 87,73 εκατ. ευρώ και θα δημοπρατηθούν 12 ακόμη έως το τέλος του έτους, ύψους 127,66 εκατ. ευρώ.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται: Η διευθέτηση του ρέματος Πικροδάφνης. Παρεμβάσεις στο ρέμα Ξερέα στο Κορωπί. Κατασκευή φραγμάτων για τη συγκράτηση των πλημμυρικών υδάτων στα Βίλια. Αντιπλημμυρικά στο Ποικίλο Όρος, στην Πετρούπολη και η κατασκευή μεγάλου αγωγού ομβρίων και υπόγειας δεξαμενής για τη συγκράτηση των όμβριων στην περιοχή Μάσχα Περιστερίου.
Πίσω από τους αριθμούς, ωστόσο, βρίσκονται πραγματικές ιστορίες: γειτονιές που πλημμυρίζουν επανειλημμένα, υποδομές που παρουσιάζουν σοβαρές φθορές και πάμπολλες περιπτώσεις που αναδεικνύουν τόσο το μέγεθος του προβλήματος όσο και την ανάγκη να επιταχυνθούν οι παρεμβάσεις.
Από την οκταετή εκκρεμότητα του Ιλισού στις πληγείσες γειτονιές της Γλυφάδας
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αποκατάσταση της καθίζησης στην υπόγεια κοίτη του Ιλισού, στην Καλλιθέα, που εμφανίστηκε τον Μάιο του 2018, όταν υποχώρησε το έδαφος στον υπαίθριο χώρο στάθμευσης δίπλα στον σταθμό ΗΣΑΠ «Ταύρος», αποκαλύπτοντας εκτεταμένες φθορές στην υπόγεια υποδομή. Επί οκτώ χρόνια, η εκκρεμότητα παρέμενε ανοιχτή. Τον προηγούμενο μήνα, με την υπογραφή της σύμβασης αποκατάστασης, δρομολογήθηκε και η αποκατάσταση σε δύο σημεία της υπόγειας κοίτης, συνολικού μήκους 120 μ. όπως και του χώρου στάθμευσης.
Ακόμη πιο έντονη είναι η κοινωνική διάσταση των παρεμβάσεων στην 'Ανω Γλυφάδα, όπου οι πλημμύρες του περασμένου Ιανουαρίου είχαν τραγική κατάληξη, με μία γυναίκα να χάνει τη ζωή της. Σε μια περιοχή που έχει δοκιμαστεί επανειλημμένα από έντονες βροχοπτώσεις, η Περιφέρεια προχώρησε τον Ιούλιο στην υπογραφή της σύμβασης για την κατασκευή δικτύου αγωγών ομβρίων μήκους 3,8 χιλιομέτρων, προϋπολογισμού 2,81 εκατ.
Το έργο αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου σχεδιασμού για τη Γλυφάδα, που περιλαμβάνει επίσης παρεμβάσεις στα ρέματα Λυκορέματος και Ευρυάλης, καθώς και στην οδό Δερβανακίων. Έργο που συνδέεται με τη δέσμευση που είχε αναλάβει ο περιφερειάρχης κατά την επίσκεψή του στην περιοχή, πριν από περίπου ενάμιση χρόνο .
Αντίστοιχη είναι η εικόνα στον 'Αγιο Δημήτριο, όπου οι έντονες βροχοπτώσεις της παραμονής των Χριστουγέννων του 2025 είχαν προκαλέσει σημαντικά προβλήματα. Μετά τις άμεσες παρεμβάσεις αποκατάστασης της παροχετευτικότητας και σταθεροποίησης των πρανών της Πικροδάφνης, η Περιφέρεια προχώρησε τον Ιούλιο στην υπογραφή συμβάσεων για δύο μόνιμα αντιπλημμυρικά έργα, συνολικού ύψους 2,97 εκατ. ευρώ. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η κατασκευή αγωγών και φρεατίων ομβρίων σε διαφορετικά σημεία του Παλαιού Φαλήρου, προϋπολογισμού 1,19 εκατ. ευρώ, για την οποία έχει επίσης υπογραφεί σύμβαση.
Το ρέμα Σαπφούς και τα μεγάλα έργα που αλλάζουν τα δεδομένα
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διευθέτηση του ρέματος Σαπφούς, στο Μαρούσι, ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα χρόνιων εκκρεμοτήτων, από το 2016, όταν ο Δήμος υπέβαλε την αρχική τεχνική μελέτη. Δύο χρόνια αργότερα, οι έντονες βροχοπτώσεις προκάλεσαν σοβαρές ζημιές στην περιοχή. Ακολούθησε μια περίοδος καθυστερήσεων, τεχνικών προβλημάτων και διοικητικών εμπλοκών, μέχρι την εξασφάλιση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης το 2024 από την παρούσα περιφερειακή αρχή. Την Πέμπτη υπογράφηκε η σύμβαση για την κατασκευή του, με προϋπολογισμό 18,52 εκατ. ευρώ. Προβλέπεται διευθέτηση 4,16 χλμ. του ρέματος, από τα όρια των Δήμων Αμαρουσίου και Κηφισιάς έως την Αττική Οδό και πρόκειται για μια εξέλιξη στον Βόρειο Τομέα, που σηματοδοτεί τη μετάβαση από τις πολυετείς εξαγγελίες στην κατασκευή ενός έργου το οποίο οι τοπικές κοινωνίες περιμένουν εδώ και χρόνια.
Στην Ανατολική Αττική, βρίσκεται στην τελική ευθεία: η διευθέτηση του ρέματος Κόρμπι, από τη Λεωφόρο Βάρης - Κορωπίου έως την εκβολή του, σε μια περιοχή που αναπτύχθηκε ταχύτατα χωρίς τις απαιτούμενες υποδομές. Το έργο αποτέλεσε εξαρχής μία από τις προτεραιότητες της διοίκησης Χαρδαλιά και σύμφωνα με τον προγραμματισμό θα παραδοθεί στα μέσα του 2027.
Την ίδια στιγμή, στον Πειραιά προχωρά η ολοκλήρωση των αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων στην περιοχή των οδών Χαλκίδος και Βαλαωρίτου, ύψους 15 εκατ. ευρώ, ενώ στην Ηλιούπολη και στον Βύρωνα έχει δημοπρατηθεί έργο 10 εκατ. ευρώ για την περιοχή Καρέα - Αναστάσεως. Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για έργα με πολυετή διαδρομή, που χρειάστηκε να ξεπεράσουν διαδοχικές εκκρεμότητες.
Ταυτόχρονα, στη Δυτική Αθήνα προωθούνται σημαντικές υποδομές, όπως οι κεντρικοί συλλεκτήρες Αιγάλεω και Χαϊδαρίου, συνολικού προϋπολογισμού 21,8 εκατ. ευρώ, αλλά και παρεμβάσεις ύψους 52,8 εκατ. ευρώ στο Περιστέρι, στην Πετρούπολη και στο Ίλιον, που περιλαμβάνουν συλλεκτήριους αγωγούς και δεξαμενές ανάσχεσης.
Ο απολογισμός στα μισά της θητείας και η επόμενη ημέρα - Σχεδιασμός με μητροπολιτική λογική
Η επιτάχυνση των έργων αποτελεί συνέχεια του συνολικού σχεδιασμού που παρουσίασε ο Νίκος Χαρδαλιάς στις 14 Ιουλίου 2026, ακριβώς στα μισά της θητείας του, κατά τον απολογισμό των πρώτων 30 μηνών της διοίκησής του.
Τότε είχε παρουσιαστεί ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα 64 έργων και παρεμβάσεων αντιπλημμυρικής και αντιπυρικής θωράκισης, συνολικού προϋπολογισμού 508 εκατ. ευρώ, με το 67,19% να έχει ήδη δρομολογηθεί. Συγκεκριμένα, τρία έργα είχαν ολοκληρωθεί, 19 εκτελούνταν, 15 είχαν δημοπρατηθεί και έξι βρίσκονταν σε διαδικασία δημοπράτησης. Τα υπόλοιπα 21 προχωρούσαν σε διαφορετικά στάδια μελετητικής και αδειοδοτικής ωρίμανσης, με στόχο να δημοπρατηθούν, όπως είχε επισημανθεί, έως το τέλος του 2027.
Όπως σημειώνουν πηγές της Περιφέρειας, η φιλοσοφία του σχεδιασμού δεν εξαντλείται στην κατασκευή περισσότερων έργων. Βασική επιδίωξη είναι η μετάβαση από την αποσπασματική αντιμετώπιση των προβλημάτων σε μια συνολική στρατηγική πρόληψης, με σαφή προτεραιοποίηση των αναγκών, έγκαιρη εξασφάλιση χρηματοδοτήσεων και διαρκή συντήρηση των υποδομών.
«Δεν αρκεί να αντιμετωπίζουμε το πρόβλημα όταν έχει ήδη εκδηλωθεί. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πού βρίσκεται ο κίνδυνος, να προετοιμάζουμε εγκαίρως τις αναγκαίες παρεμβάσεις και να εξασφαλίζουμε ότι τα έργα που κατασκευάζονται θα παραμένουν λειτουργικά και στο μέλλον», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η συστηματική συντήρηση των 448 ρεμάτων αρμοδιότητας της Περιφέρειας, συνολικού μήκους περίπου 880 χιλιομέτρων, όσο περίπου η απόσταση από την Αθήνα ως τη Σόφια, για τους καθαρισμούς και τις αναγκαίες αντιστηρίξεις των οποίων διατίθενται 30,5 εκατ. ευρώ ετησίως. Σημαντικό μέρος της προσπάθειας αφορά επίσης τον Κηφισό, όπου πραγματοποιήθηκαν καθαρισμοί στα πλακοσκεπή τμήματά του για πρώτη φορά έπειτα από περισσότερα από 20 χρόνια, καθώς και τις παρεμβάσεις ανάσχεσης πλημμυρών και συγκράτησης φερτών υλικών στην Πάρνηθα, στη Βαρυμπόμπη και στα Βίλια.
Σε κάθε περίπτωση, το επόμενο διάστημα αναμένεται κρίσιμο για την ολοκλήρωση των διαγωνιστικών διαδικασιών και την υπογραφή νέων συμβάσεων. Για την Περιφέρεια Αττικής, το στοίχημα είναι διπλό: αφενός να αντιμετωπίσει τις συσσωρευμένες εκκρεμότητες του παρελθόντος και αφετέρου να δημιουργήσει υποδομές ικανές να ανταποκριθούν στις ανάγκες και στους κινδύνους των επόμενων δεκαετιών.
Νίκος Χαρδαλιάς: «Δεν υπάρχουν μαγικά ραβδιά - Χρειάζεται κοινή προσπάθεια και ξεκάθαρος σχεδιασμός»
Το εύρος της πρόκλησης, αλλά και την ανάγκη ουσιαστικής συνεργασίας όλων των εμπλεκόμενων φορέων, αναδεικνύει σε δήλωσή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς:
«Η αντιπλημμυρική θωράκιση της Αττικής είναι μια διαρκής μάχη. Δεν υπάρχουν μαγικά ραβδιά ούτε λύσεις από τη μια μέρα στην άλλη για προβλήματα που συσσωρεύτηκαν επί δεκαετίες. Και πολύ περισσότερο όταν η κλιματική κρίση έχει αλλάξει τα δεδομένα και μας υποχρεώνει να επανεξετάζουμε συνεχώς τις αντοχές των υποδομών μας.
Εμείς έχουμε αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις και τις κάνουμε πράξη. Ξεμπλοκάρουμε έργα, επιταχύνουμε διαδικασίες, εξασφαλίζουμε χρηματοδοτήσεις και προχωρούμε με σχέδιο, στο μέτρο των αρμοδιοτήτων μας. Δεν ισχυριζόμαστε ότι μπορούμε να λύσουμε μόνοι μας ένα τόσο σύνθετο πρόβλημα. Χρειάζονται πρόσθετοι πόροι, ουσιαστικές παρεμβάσεις από την κεντρική Πολιτεία και ξεκάθαρος συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Εδώ ακριβώς, βρίσκεται και η ουσία της μητροπολιτικότητας. Το ζητούμενο είναι να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε κάθε πρόβλημα αποσπασματικά. Τα νερά δεν γνωρίζουν διοικητικά όρια και η αντιπλημμυρική προστασία δεν μπορεί να σχεδιάζεται με βάση τα όρια ενός Δήμου. Χρειαζόμαστε ενιαίο σχεδιασμό, ουσιαστική συνεργασία και ξεκάθαρες αρμοδιότητες. Χωρίς αντιπαραθέσεις και μετακύλιση ευθυνών. Με κοινό στόχο την προστασία της ανθρώπινης ζωής, της περιουσίας των συμπολιτών μας και των υποδομών μας».
