Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 είναι το σημείο μηδέν του 21ου αιώνα. Η σκόνη, 25 χρόνια μετά από την κατάρρευση των Διδύμων Πύργων, δεν έχει καταλαγιάσει ακόμα. Ήταν 8:46 το πρωί στη Νέα Υόρκη, όταν το πρόγραμμα των μεγάλων αμερικανικών δικτύων διακόπηκε απότομα. Το CNN μετέδωσε απευθείας τον καπνό που έβγαινε από τον βόρειο Πύργο του Παγκόσμιου Κέντρου Εμπορίου. Αρχικά, οι δημοσιογράφοι υπέθεσαν πως επρόκειτο για κάποιο τραγικό ατύχημα με μικρό αεροσκάφος. Λίγα λεπτά αργότερα, στις 9:03, η ψευδαίσθηση αυτή διαλύθηκε με τον πιο εφιαλτικό τρόπο.
Σε ζωντανή μετάδοση, η πτήση 175 της United Airlines διαγράφει μία απότομη στροφή και καρφώνεται στον νότιο Πύργο. Η τεράστια έκρηξη που κάλυψε την οθόνη δεν άφησε κανένα περιθώριο αμφιβολίας. Η αμερικανική υπερδύναμη είχε δεχτεί μία οργανωμένη, ασύμμετρη επίθεση στην καρδιά της.
Οι ανταποκριτές παγωμένοι στις ζωντανές συνδέσεις, κοιτούν σοκαρισμένοι μαζί με εκατομμύρια τηλεθεατές τα πρώτα πλάνα των ανθρώπων που πηδούσαν από τα παράθυρα για να γλιτώσουν από τις φλόγες. Η εικόνα της κατάρρευσης των δύο επιβλητικών πύργων, ορόσημο της αμερικανικής οικονομικής ισχύος, μέσα σε ένα γιγαντιαίο σύννεφο σκόνης που κατάπιε τους δρόμους του Μανχάταν, σφράγισε το τέλος μιας εποχής. Συνολικά 2.977 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Επιβάτες, πλήρωμα, εργαζόμενοι, πυροσβέστες και αστυνομικοί.
Σύμφωνα με το WTC Health Program, στον τραγικό απολογισμό προστέθηκαν περισσότεροι από 2.000 θάνατοι, οι οποίοι αποδίδονται σε ασθένειες που σχετίζονται με τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου. Έως τις 30 Ιουνίου 2026 είχε διαγνωστεί καρκίνος σε 57.044 διασώστες και επιζώντες του World Trade Center.
Το ακαριαίο σοκ στη Wall Street
Η πρώτη αντίδραση των αγορών ήταν πανικός. Το Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης διέκοψε τη λειτουργία του για τέσσερις ημέρες. Ήταν η μεγαλύτερη περίοδος αναστολής από την ύφεση του 1933. Όταν επανέκαμψε, ο δείκτης Dow Jones κατέγραψε τη μεγαλύτερη ημερήσια πτώση στην ιστορία του μέχρι τότε, ενώ οι τομείς των αερομεταφορών, των ασφαλειών και του τουρισμού δέχθηκαν βαρύτατο πλήγμα.
Για να αποτρέψει μια καθολική χρηματοπιστωτική κατάρρευση η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ διοχέτευσε τεράστια ρευστότητα στο σύστημα και μείωσε επιθετικά τα επιτόκια. Αυτό έκανε τον δανεισμό πολύ φθηνό, γεγονός που εκμεταλλεύτηκαν οι τράπεζες τα επόμενα χρόνια για να χορηγήσουν αλόγιστα δάνεια υψηλού κινδύνου, φουσκώνοντας την αγορά ακινήτων μέχρι την τελική κατάρρευση του 2008. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, οι οικονομικές παρενέργειες εκείνου του πρωινού συνεχίζουν να επιβαρύνουν τους κρατικούς προϋπολογισμούς και να διαμορφώνουν τις διεθνείς αγορές.
«Ο φόρος της τρομοκρατίας»
Η ευκολία με την οποία οι 19 τζιχαντιστές της Αλ Κάιντα, οι περισσότεροι Σαουδάραβες, είχαν περάσει τους ελέγχους ασφαλείας των αεροδρομίων της Βοστώνης, της Ουάσινγκτον και του Νιούαρκ, με μικρά μαχαίρια και κοπίδια, τα οποία τότε ήταν απολύτως νόμιμα στην καμπίνα των αεροπλάνων, αποκάλυψε μια τραγική αλήθεια: Η ασφάλεια του δυτικού κόσμου ήταν διάτρητη. Οι θωρακισμένες πόρτες στα πιλοτήρια δεν υπήρχαν, η περιφρούρηση ήταν ανατεθειμένη σε ιδιωτικές εταιρείες και οι μυστικές υπηρεσίες δεν επικοινωνούσαν μεταξύ τους.
Η κατάρρευση αυτής της αφέλειας γέννησε μέσα σε μια νύχτα το «Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας», έναν νέο τομέα με τζίρο εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ιδρύθηκε επίσης η αμερικανική TSA η οποία αφαίρεσε την ασφάλεια από τις ιδιωτικές εταιρείες, οι έλεγχοι στα αεροδρόμια μετατράπηκαν σε «φρούρια» υψίστης ασφαλείας. Μέσα σε λίγο χρόνο η ελευθερία των μετακινήσεων έδωσε τη θέση της σε εξονυχιστικούς ελέγχους επιβατών και αποσκευών, με την καθιέρωση των συστημάτων ανίχνευσης εκρηκτικών, των body scanners και των αυστηρών περιορισμών στα υγρά. Οι θωρακισμένες, κλειδωμένες πόρτες στα πιλοτήρια των αεροσκαφών απέκλεισαν οριστικά την πρόσβαση των επιβατών στους κυβερνήτες. Αυτή η νέα πραγματικότητα όχι μόνο γέννησε τις γνώριμες πλέον ατελείωτες ουρές και την ανάγκη για προσέλευση αρκετών ωρών πριν από την πτήση, αλλά μετέτρεψε την εθνική ασφάλεια σε μόνιμο πυλώνα των διεθνών πτήσεων.
Αυτή η καθολική θωράκιση άλλαξε μόνιμα τους όρους του παγκόσμιου εμπορίου. Το λεγόμενο frictions cost στις διεθνείς μεταφορές αυξήθηκε δραματικά. Οι αυστηρότεροι τελωνειακοί έλεγχοι, οι καθυστερήσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού και τα αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου προσέθεσαν ένα μόνιμο, αόρατο κόστος σε κάθε προϊόν. Η παγκοσμιοποίηση έγινε πιο ακριβή και λιγότερο ευέλικτη.
Αντιδρώντας στο σοκ των επιθέσεων, τα κράτη - μέλη του ΝΑΤΟ αποφάσισαν για πρώτη φορά να ενεργοποιήσουν το Άρθρο 5 της Συμμαχίας. Λίγο αργότερα, οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τη στρατιωτική επιχείρηση στο Αφγανιστάν.
Γεωπολιτικό ρίσκο και χρέος
Η αποσταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής που ακολούθησε τις στρατιωτικές επεμβάσεις εισήγαγε μια μακρά περίοδο έντονης μεταβλητότητας στις τιμές του πετρελαίου. Το γεωπολιτικό ρίσκο ενσωματώθηκε μόνιμα στις τιμές της ενέργειας, αναγκάζοντας τις δυτικές οικονομίες να αναζητήσουν δρόμους ενεργειακής ανεξαρτησίας.
Την ίδια ώρα, ο «Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας» σε Αφγανιστάν και Ιράκ κόστισε, σύμφωνα με το Πανεπιστήμιο Brown, πάνω από 8 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το ποσό αυτό χρηματοδοτήθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου από νέο δανεισμό, εκτοξεύοντας το αμερικανικό δημόσιο χρέος και στερώντας πόρους από τις υποδομές και την πράσινη μετάβαση.
Αποκαλύψεις για τον τοξικό αέρα μετά από 25 χρόνια
Μόλις λίγες ημέρες πριν την μαύρη επέτειο των 25 χρόνων από την τρομοκρατική επίθεση, το CNN αποκάλυψε πως ο δήμος της Νέας Υόρκης έδωσε στη δημοσιότητα 170.000 απόρρητα έγγραφα, τα οποία αποκαλύπτουν ότι οι αρχές γνώριζαν για την ποιότητα του αέρα γύρω από το Ground Zero και σκοπίμως παραπλάνησαν τους κατοίκους. Χιλιάδες πολίτες που ζούσαν και εργάζονταν κοντά στο Σημείο Μηδέν είχαν λάβει τότε επίσημες κυβερνητικές εγγυήσεις για την ποιότητα του αέρα, καθώς για εβδομάδες, η σκόνη και η στάχτη αιωρούνταν πάνω από το Ground Zero,
Ο νυν δήμαρχος της πόλης, Ζοχράν Μαμντάνι,ήταν ξεκάθαρος στη συνέντευξη τύπου. Τόνισε, πως βρέθηκε αμίαντος «σχεδόν παντού» και πως «οι άνθρωποι αρρώστησαν επειδή τους είπαν ψέματα και τους διαβεβαίωσαν ότι ήταν ασφαλές να αναπνέουν τον τοξικό αέρα»
Μέχρι σήμερα, αποδεικνύεται ότι το πραγματικό αποτύπωμα της 11ης Σεπτεμβρίου δεν καταγράφηκε μόνο εκείνη την ημέρα, αλλά συνεχίζει να ξεδιπλώνεται μέσα από τους επιζώντες, τις κλονισμένες παγκόσμιες αγορές και έναν κόσμο που άλλαξε βίαια.
