Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε επίσημα δύο θεσμικές προτάσεις-σταθμούς, με κεντρικό στρατηγικό στόχο να καταστεί η Ευρώπη αυτόνομη από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και οικονομικά πιο ανταγωνιστική σε παγκόσμιο επίπεδο. Το νέο αυτό νομοθετικό πακέτο συνδυάζει ένα ολιστικό Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό με μια ριζική αναθεώρηση του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το πρώτο σκέλος επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών μέσω των λογαριασμών ρεύματος, της θέρμανσης και των μεταφορών, ενώ το δεύτερο καθορίζει το αυστηρό τεχνικό και οικονομικό πλαίσιο για τη χρηματοδότηση της μετάβασης από τη βαριά βιομηχανία. Το πολιτικό πλαίσιο της πρωτοβουλίας έδωσε η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος για μια Καθαρή, Δίκαιη και Ανταγωνιστική Μετάβαση, Τερέζα Ριμπέρα, εντάσσοντας το πακέτο στη λογική της «Καθαρής Βιομηχανικής Συμφωνίας». Η κ. Ριμπέρα υπογράμμισε ότι η απανθρακοποίηση αποτελεί την κορυφαία οικονομική στρατηγική ασφάλειας για την Ευρώπη, σημειώνοντας ότι με τιμές που αποτυπώνουν την πραγματικότητα, η πράσινη ενέργεια αποδεικνύεται φθηνότερη, ενώ η εξάρτηση παραμένει εξαιρετικά κοστοβόρα.
Το σχέδιο εξηλεκτρισμού, η ενεργειακή ασφάλεια και τα νοικοκυριά
Το σχέδιο εξηλεκτρισμού, το οποίο παρουσίασε ο Επίτροπος Ενέργειας και Στέγασης, Νταν Γιόργκενσεν, βασίζεται σε μια κρίσιμη μακροοικονομική διαπίστωση: αν και το 70% του ηλεκτρικού ρεύματος στην ΕΕ παράγεται πλέον από καθαρές, εγχώριες πηγές, το μερίδιο του ηλεκτρισμού στη συνολική κατανάλωση ενέργειας παραμένει στάσιμο στο 23% εδώ και μια δεκαετία.
Για την ανατροπή αυτής της κατάστασης, η Κομισιόν θεσπίζει τους εξής άξονες:
-
Στόχος 2040: Θέτεται ως ενδεικτικό ορόσημο ο διπλασιασμός του μεριδίου κατανάλωσης στο 46% έως το 2040, γεγονός που εκτιμάται ότι θα μειώσει το κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων κατά 260 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως.
-
Γεωπολιτικό κόστος: Η ανάγκη απεξάρτησης αναδείχθηκε από το πρόσφατο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, το οποίο ανάγκασε την Ευρώπη να καταβάλει πάνω από 50 δισεκατομμύρια ευρώ επιπλέον για ενέργεια, χωρίς να λάβει επιπλέον ποσότητες καυσίμων.
-
Φορολογική εναρμόνιση: Καθώς το ρεύμα κοστίζει σήμερα έως και τρεις φορές περισσότερο από το φυσικό αέριο, η νομοθετική πρόταση επιτρέπει στα κράτη-μέλη να μειώσουν τα τέλη δικτύου και τη φορολογία, διασφαλίζοντας ότι η ηλεκτρική ενέργεια δεν θα φορολογείται βαρύτερα από το αέριο.
-
Κατάργηση επιδοτήσεων και υποδομές: Ανακοινώθηκε η σταδιακή κατάργηση 100 δισεκατομμυρίων ευρώ σε επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων, η επιτάχυνση εγκατάστασης έξυπνων μετρητών στο 50% των καταναλωτών έως το 2030 (και 75% έως το 2033), καθώς και ο δεσμευτικός στόχος για 200 GW αποθήκευσης ενέργειας έως το 2030.
Για τα νοικοκυριά, η Κομισιόν υπολογίζει ότι η χρήση ηλεκτρικού αυτοκινήτου είναι έως και 78% οικονομικότερη από ένα βενζινοκίνητο, ενώ η μετάβαση σε αντλία θερμότητας μειώνει τα έξοδα θέρμανσης έως και 60%, με παράλληλη πρόβλεψη κρατικών προγραμμάτων κοινωνικής μίσθωσης για χαμηλά εισοδήματα.
Η ριζική αναθεώρηση της αγοράς άνθρακα (ETS) και ο ρυθμός μείωσης
Το δεύτερο σκέλος, το οποίο ανέλυσε ο Επίτροπος για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, αναδιαμορφώνει το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS). Το σύστημα, το οποίο επέφερε μείωση εκπομπών κατά 50% από το 2005 στους καλυπτόμενους τομείς και απέφερε 270 δισεκατομμύρια ευρώ από το 2013, μετατρέπεται πλέον σε καθαρά επενδυτικό εργαλείο μέσω της ίδρυσης Τράπεζας Βιομηχανικής Απανθρακοποίησης ύψους 100 δισεκατομμυρίων ευρώ, με αρχικό «ενισχυτή επενδύσεων30 δισεκατομμυρίων ευρώ πριν από το 2030.
Νομικός Όρος Επανεπένδυσης: Μετά το 2030, η παραχώρηση δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών συνδέεται αυστηρά με την υποχρέωση επένδυσης του 100% της αξίας τους σε τεχνολογίες απανθρακοποίησης αποκλειστικά εντός Ευρώπης. Επιπλέον, τα κράτη-μέλη υποχρεούνται πλέον νομικά να δαπανούν το 50% των εθνικών τους εσόδων από το ETS στη βιομηχανική μετάβαση, από λιγότερο του 10% που ίσχυε μέχρι σήμερα.
Σχετικά με τον ευρωπαϊκό κλιματικό νόμο που ορίζει μείωση εκπομπών κατά 90% έως το 2040, η Επιτροπή προτείνει τον καθορισμό του Συντελεστή Γραμμικής Μείωσης (LRF) στο 3,7% για την περίοδο 2031-2035 και στο 1,7% για το 2036-2040, παρά τις διαφωνίες κρατών όπως η Γερμανία, που ζητά διατήρηση του συντελεστή στο 4,4% έως το 2035.
Διεύρυνση τομέων, αεροπορία και διαχείριση απορριμμάτων
Η επέκταση του ETS επηρεάζει άμεσα στρατηγικούς κλάδους της οικονομίας:
-
Αεροπορία & Ιδιωτικά Τζετ: Από το 2029, η τιμολόηση άνθρακα εφαρμόζεται σε κάθε πτήση που προσγειώνεται εντός 5.000 χιλιομέτρων από το γεωγραφικό κέντρο της Ευρώπης, ενώ εντάσσονται υποχρεωτικά όλα τα ιδιωτικά τζετ.
-
Διαχείριση Απορριμμάτων: Η αποτέφρωση αστικών απορριμμάτων εντάσκεται σταδιακά στο ETS (από 25% το 2031 σε 100% το 2034) και θα επιτρέπεται μόνο με παράλληλη δέσμευση άνθρακα. Τέλος, προστίθενται 250 εκατομμύρια τόνοι μόνιμων εγχώριων απορροφήσεων άνθρακα.
-
Ναυτιλιακός Τομέας: Το σύστημα επεκτείνεται προσεκτικά και στη ναυτιλία, εντάσσοντας σταδιακά μικρότερα πλοία, ενώ προβλέπεται η επιστροφή 15 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως στον κλάδο για τη χρηματοδότηση και ανάπτυξη βιώσιμων ναυτιλιακών καυσίμων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στοχεύει στην επίτευξη τελικής θεσμικής συμφωνίας επί του πακέτου έως το πρώτο τρίμηνο του 2027, προκειμένου να διασφαλίσει τη μέγιστη προβλεψιμότητα για τις βιομηχανικές επενδύσεις.
