Ο αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ο θάνατος του οποίου επιβεβαιώθηκε σήμερα από την Τεχεράνη, ενσάρκωνε επί δεκαετίες την Ισλαμική Δημοκρατία και την ιδεολογική της αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Δακρυσμένος, ένας παρουσιαστής της ιρανικής κρατικής τηλεόρασης ανακοίνωσε νωρίς σήμερα το πρωί τον θάνατο του 86χρονου, του γηραιότερου αρχηγού κράτους στη Μέση Ανατολή, χωρίς να αναφερθεί στα ισραηλινά και αμερικανικά αεροπορικά πλήγματα που εξαπολύθηκαν χθες Σάββατο εναντίον της κατοικίας του στην Τεχεράνη.
Οι Φρουροί της Επανάστασης λίγο αργότερα υποσχέθηκαν «να τιμωρήσουν σκληρά» τους «δολοφόνους» του, αναφέροντας συγκεκριμένα το Ισραήλ και τις ΗΠΑ.
Με το μαύρο τουρμπάνι των «σαγιγίδων», των απογόνων του προφήτη Μωάμεθ, την πυκνή λευκή γενειάδα και τα γυαλιά, ο Αλί Χαμενεΐ ήταν ο επικεφαλής του θεοκρατικού συστήματος του Ιράν. Ως εκ τούτου, ασκούσε σχεδόν απόλυτη εξουσία σε θρησκευτικά, πολιτικά και στρατιωτικά ζητήματα. Τα πορτρέτα του είναι πανταχού παρόντα σε δημόσιους χώρους και το ζήτημα της διαδοχής του δεν είχε τεθεί ποτέ δημόσια.
Άνοδος και προκλήσεις
Τον Ιούνιο του 1989, λίγο πριν γίνει 50 ετών, ο Αλί Χαμενεΐ διορίστηκε ανώτατος ηγέτης του Ιράν μετά τον θάνατο του αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, ιδρυτή της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Η άνοδός του στην εξουσία ήταν ομαλή, καθώς ο Χαμενεΐ είχε εδραιώσει τη θέση του ως πρόεδρος του Ιράν επί οκτώ χρόνια, μια περίοδος που χαρακτηρίστηκε από έναν καταστροφικό πόλεμο με το Ιράκ (1980-1988).
Οι συχνές επισκέψεις του στην πρώτη γραμμή με στρατιωτική στολή είχαν συμβάλει σε μεγάλο βαθμό στη διαμόρφωση της εικόνας του.
Οι τρεις δεκαετίες στη διάρκεια των οποίων αποτέλεσε τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν σημαδεύτηκαν από σειρά κρίσεων και διαμαρτυριών.
Το 2009 ξέσπασε το «Πράσινο Κίνημα» μετά την αμφισβητούμενη επανεκλογή του υπερσυντηρητικού προέδρου Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ.
Το 2022 το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» αναδύθηκε μετά τον θάνατο υπό κράτηση της νεαρής Μαχσά Αμινί η οποία συνελήφθη επειδή παραβίασε τον αυστηρό ενδυματολογικό κώδικα της χώρας.
Πιο πρόσφατα, τον Ιανουάριο, ξέσπασαν αντικυβερνητικές διαδηλώσεις με αφορμή την οικονομική κρίση, τις οποίες ο αγιατολάχ χαρακτήρισε «πραξικόπημα».
Φειδωλή ζωή
Γιος ιμάμη, ο Χαμενεΐ γεννήθηκε, σύμφωνα με την επίσημη ιστοσελίδα του, στις 19 Απριλίου 1939 σε μια φτωχή οικογένεια από το Αζερμπαϊτζάν στη Μασχάντ (βορειοανατολικά), τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Ιράν.
Σπούδασε στα κύρια κέντρα του σιιτικού Ισλάμ: τη Νατζάφ στο Ιράκ και την Κομ στο Ιράν.
Λόγω του πολιτικού του ακτιβισμού κατά του σάχη του Ιράν πέρασε μεγάλο μέρος των δεκαετιών του 1960 και του 1970 στη φυλακή.
Η πίστη του στον Χομεϊνί, του οποίου τις διδασκαλίες ακολουθούσε από το 1958, ανταμείφθηκε το 1980 όταν του ανατέθηκε ο βασικός ρόλος των προσευχών της Παρασκευής στην Τεχεράνη.
Την επόμενη χρονιά εξελέγη πρόεδρος του Ιράν. Λίγους μήνες νωρίτερα επέζησε απόπειρας δολοφονίας, εξαιτίας της οποίας παρέλυσε το δεξί του χέρι.
Μεγάλος ρήτορας, γνωστός για τη φειδωλή ζωή του, ο Χαμενεΐ σπάνια ταξίδευε εκτός Ιράν. Ως πρόεδρος επισκέφθηκε τις ΗΠΑ για να εκφωνήσει ομιλία στον ΟΗΕ το 1987.
Ζούσε σε μια σχετικά απλή κατοικία στο κέντρο της Τεχεράνης, ενώ οι δημόσιες εμφανίσεις του δεν είχαν μεταδοθεί ζωντανά μετά τον 12ήμερο πόλεμο που ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2025 το Ισραήλ εναντίον του Ιράν.
Πολεμική ρητορική
Επέβλεψε έξι προέδρους με διαφορετικούς πολιτικούς προσανατολισμούς, όπως οι μετριοπαθείς Μοχαμάντ Χαταμί και Χασάν Ροχανί ή οι συντηρητικοί Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ και Εμπραχίμ Ραϊσί.
Υπό τη ηγεσία του οι Φρουροί της Επανάστασης επέκτειναν την επιρροή τους σε όλη τη χώρα, αλλά και πέρα από τα σύνορά της στον Λίβανο, το Ιράκ και τη Συρία.
Το 2018, ο Χαμενεΐ αποκάλεσε το Ισραήλ «κακοήθη όγκο» στη Μέση Ανατολή που έπρεπε να «αφαιρεθεί». Λίγα χρόνια νωρίτερα είχε χαρακτηρίσει «μύθο» την εξόντωση των Εβραίων στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.
Γνωστός για την πολεμοχαρή ρητορική του, απείλησε στα μέσα Φεβρουαρίου να βυθίσει το αμερικανικό αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln, που είχε αναπτυχθεί στον Κόλπο, υποστηρίζοντας ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δεν θα κατάφερνε να καταστρέψει την Ισλαμική Δημοκρατία.
Είχε έξι παιδιά, από τα οποία μόνο ο 56χρονος Μοζτάμπα έχει δημόσιο αξίωμα. Ο ιερωμένος αυτός θεωρείται από κάποιους ειδικούς πιθανός διάδοχος του πατέρα του, αν και ο ίδιος έχει διαψεύσει το σενάριο αυτό.
