Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα που ζητά τον περιορισμό της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών χωρίς τη συγκατάθεση των γονέων τους. Στόχος είναι η «ανάλογη με την ηλικία αλληλεπίδραση στο διαδίκτυο» και η προστασία των ανηλίκων από ακατάλληλο περιεχόμενο.

Το Κοινοβούλιο προτείνει να καθιερωθούν σε επίπεδο ΕΕ τα 16 έτη ως ελάχιστη ηλικία για αυτόνομη πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα, τις πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Για παιδιά ηλικίας 13 έως 16 ετών, η πρόσβαση θα επιτρέπεται μόνο με γονική συναίνεση.

Οι ευρωβουλευτές στηρίζουν την πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να δημιουργήσει μια ευρωπαϊκή εφαρμογή για την επαλήθευση της ηλικίας, καθώς και ένα ευρωπαϊκό πορτοφόλι ψηφιακής ταυτότητας.

Το ψήφισμα δεν έχει νομική ισχύ, αλλά λειτουργεί ως καθοδηγητικό πλαίσιο για την προστασία των παιδιών σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Ζητούν επίσης την ισχυρότερη προστασία τους από πρακτικές χειραγώγησης που μπορούν να ενισχύσουν τον εθισμό, δυσκολεύουν τη συγκέντρωση και εμποδίζουν την υγιή χρήση του διαδικτύου.

Ουδείς αμφισβητεί το γεγονός ότι χρειάζεται αποτελεσματική προστασία των παιδιών στο Διαδίκτυο. Ωστόσο πολλοί αναλυτές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου αναφέροντας ότι σε περίπτωση που το ψήφισμα αυτό οδηγήσει σε νομοθετικές ρυθμίσεις, τότε με πρόφαση την πιστοποίηση της ηλικίας, οι χρήστες του Διαδικτύου θα πρέπει να επιβεβαιώνουν την ηλικία τους με επίδειξη της ταυτότητάς τους γεγονός που θα σημάνει το τέλος της ανωνυμίας στο Διαδίκτυο. Επίσης πολλοί κάνουν λόγο για απόπειρα λογοκρισίας όσων ασκούν κριτική σε κυβερνήσεις ή πολιτικές της ΕΕ.

Ελάχιστη ηλικία πρόσβασης για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης

Εδώ ακριβώς είναι που αρχίζουν να διαμορφώνονται διάφορες γκρίζες ζώνες γιατί αν υποθέσουμε ότι η πρόσβαση στο Διαδίκτυο θα πρέπει να γίνεται με την επίδειξη ταυτότητας, τότε η ανωνυμία πάει περίπατο και μπορεί οποιαδήποτε κριτική ασκήσει κανείς να έχει απρόβλεπτες συνέπειες.

Το Κοινοβούλιο ζητά επίσης

• Να απαγορευτούν οι πλέον επιβλαβείς εθιστικές πρακτικές και να απενεργοποιούνται εξ ορισμού λειτουργίες που ενθαρρύνουν την υπερβολική χρήση από ανηλίκους.
• Να απαγορεύονται ιστότοποι που δεν συμμορφώνονται με τους κανόνες της ΕΕ
• Να απαγορευτούν για τους ανηλίκους τα συστήματα συστάσεων που βασίζονται στη συλλογή δεδομένων αλληλεπίδρασης
• Να εφαρμοστούν πλήρως τα μέτρα που προβλέπει ο κανονισμός για τις ψηφιακές υπηρεσίες στις διαδικτυακές πλατφόρμες βίντεο και να απαγορευτούν τα λεγόμενα «lootboxes» και άλλα χαρακτηριστικά που προσομοιάζουν σε τζόγο, π.χ. εικονικά νομίσματα εντός εφαρμογής, τροχοί τύχης, πραγματικές πληρωμές για πρόοδο («pay-to-progress»)
• Να προστατεύονται οι ανήλικοι από την εμπορική εκμετάλλευση, μεταξύ άλλων με το να απαγορευτεί στις πλατφόρμες να παρέχουν οικονομικά κίνητρα σε παιδιά για να γίνουν επηρεαστές γνώμης («kidfluencers»).

Απρόβλεπτες συνέπειες

Όλα αυτά ακούγονται λογικά και όλοι συμφωνούν ότι υπάρχουν κίνδυνοι για τα παιδιά στο Διαδίκτυο που πρέπει να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Όμως πολλοί επικριτές του ψηφίσματος αναφέρουν ότι με πρόφαση την προστασία των παιδιών η ΕΕ προσπαθεί να περιορίσει την ελευθερία του λόγου στο Διαδίκτυο αναγκάζοντας τους χρήστες να επιδεικνύουν ταυτότητες ώστε να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε ψηφιακές πλατφόρμες. Με αυτόν τον τρόπο όσοι ασκούν κριτική θα είναι αυτόματα ταυτοποιήσιμοι.

Σε δήλωσή της, η εισηγήτρια Christel Schaldemose (Σοσιαλιστές, Δανία) ανέφερε: «Είμαι περήφανη για αυτό το Κοινοβούλιο, στο οποίο στεκόμαστε ενωμένοι για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο. Μαζί με την ισχυρή και συνεπή εφαρμογή της νομοθεσίας για τις ψηφιακές υπηρεσίες, τα μέτρα που προτείνουμε θα αυξήσουν δραματικά το επίπεδο προστασίας των παιδιών.»

Να θυμίσουμε ότι το 97% των νέων χρησιμοποιούν το διαδίκτυο καθημερινά, ενώ το 78% των εφήβων ηλικίας 1317 ετών ελέγχουν τις συσκευές τους τουλάχιστον μία φορά την ώρα. Παράλληλα, ένας στους τέσσερις ανηλίκους παρουσιάζει ενδείξεις «προβληματικής» ή «δυσλειτουργικής» χρήσης του κινητού, δηλαδή συμπεριφορά που παραπέμπει σε εθισμό.

Σύμφωνα με το Ευρωβαρόμετρο του 2025, πάνω από το 90% των Ευρωπαίων θεωρούν επείγουσα προτεραιότητα την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, ιδίως σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις των μέσων κοινωνικής δικτύωσης στην ψυχική υγεία (93%), τον διαδικτυακό εκφοβισμό (92%) και την ανάγκη περιορισμού της πρόσβασης των παιδιών σε ακατάλληλο περιεχόμενο (92%).