Πραγματοποιήθηκε στην κατάμεστη αίθουσα της Γερουσίας του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (Μέγαρο Παλαιάς Βουλής), η εκδήλωση παρουσίασης του νέου βιβλίου των Kevin Featherstone και Δημήτρη Παπαδημητρίου, με τίτλο «Στο μάτι του κυκλώνα. Έλληνες πρωθυπουργοί και η διαχείριση της οικονομικής κρίσης (2009–2019)», το οποίο κυκλοφορεί από το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ).
Την εκδήλωση άνοιξε ο Πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας και του ΜΙΕΤ, Γκίκας Χαρδούβελης, ο οποίος υπογράμμισε τον ρόλο του Ιδρύματος στον δημόσιο διάλογο, το οποίο δεν υπηρετεί μόνο την ιστορική μνήμη. Επιδιώκει να συμβάλλει και στο σοβαρό, τεκμηριωμένο δημόσιο διάλογο γύρω από ζητήματα που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη Ελλάδα. Και δύσκολα θα μπορούσε κανείς να βρει περίοδο που να έχει επηρεάσει περισσότερο την πρόσφατη ιστορία της χώρας μας από την οικονομική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας που όλοι ζήσαμε.
Ο κ. Χαρδούβελης αναφέρθηκε επίσης στην επιστημονική δομή του βιβλίου και στα συμπεράσματα για τον κυβερνητικό πυρήνα σημειώνοντας πως η μεγάλη πίεση των προγραμμάτων προσαρμογής δεν φαίνεται να οδήγησε στο να αποκτήσει ο συντονισμός της κυβέρνησης θεσμικά και μόνιμα χαρακτηριστικά. Η εικόνα όμως άλλαξε αρκετά χρόνια αργότερα, από το 2019 και μετά, με τη θεσμοθέτηση του επιτελικού κράτους.
Για το περιεχόμενο και τους προβληματισμούς της μελέτης τοποθετήθηκαν οι Ευάγγελος Βενιζέλος, Άννα Διαμαντοπούλου, Θανάσης Κοντογεώργης και Ευκλείδης Τσακαλώτος, ενώ τη συζήτηση συντόνισε ο δημοσιογράφος Αλέξης Παπαχελάς.
Στο επίκεντρο της έκδοσης βρίσκεται ο τρόπος με τον οποίο οι τέσσερις πρωθυπουργοί της περιόδου 2009–2019 -οι κ.κ Γιώργος Παπανδρέου, Λουκάς Παπαδήμος, Αντώνης Σαμαράς και Αλέξης Τσίπρας- διαχειρίστηκαν την οικονομική κρίση. Η μελέτη εστιάζει στις θεσμικές προκλήσεις, στον κυβερνητικό συντονισμό και τις διαρθρωτικές αδυναμίες της κρατικής μηχανής, καταλήγοντας στη διαπίστωση ότι «για μία ακόμη φορά, ο τρόπος διακυβέρνησης στην Ελλάδα απέδειξε ότι η παράδοση επικράτησε του εκσυγχρονισμού».
Αναφερόμενος στη στόχευση του βιβλίου, ο εκ των συγγραφέων Kevin Featherstone (Ομότιμος Καθηγητής LSE) υπογράμμισε ότι οι κρίσεις απαιτούν διαχείριση, στην οποία καθοριστικό ρόλο παίζει ο τρόπος με τον οποίο ο πρωθυπουργός ορίζει την κρίση, χαράσσει τη στρατηγική, αξιοποιεί τις πληροφορίες, διασφαλίζει την ενότητα και συντονίζει την κυβέρνηση. Όπως σημείωσε, ενώ στο προηγούμενο βιβλίο τους (2015) είχαν αναδείξει τις σοβαρές αδυναμίες συντονισμού του κέντρου διακυβέρνησης, στο παρόν έργο εξετάζεται κατά πόσο οι πρωθυπουργοί της κρίσης κατάφεραν να υπερβούν αυτές τις χρόνιες αδυναμίες, μελετώντας ουσιαστικά «τόσο τον οδηγό όσο και το αυτοκίνητο».
Από την πλευρά του, ο συγγραφέας Δημήτρης Παπαδημητρίου (Καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ) τόνισε ότι η προβολή της πολιτικής ηγεσίας δεν είναι ποτέ ομοούσια και αδιαίρετη, αλλά συναποτελείται από αντιφατικά υλικά τα οποία οι κρίσεις μεγεθύνουν. Επισήμανε ακόμη πως η μελέτη δεν αφορά μόνο πρόσωπα, αλλά αγγίζει τους θεσμούς, τις αντιλήψεις διακυβέρνησης και βασικά χαρακτηριστικά της πολιτικής μας κουλτούρας.
Εκ μέρους των ομιλητών, ο Υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Θανάσης Κοντογεώργης χαρακτήρισε το βιβλίο ως μια σημαντική συμβολή με επιστημονική τεκμηρίωση και ιστορική νηφαλιότητα, που αναδεικνύει την αξία της θεσμικής μνήμης. Σημείωσε ότι η κρίση δοκίμασε την ικανότητα του κράτους να σχεδιάζει και να υλοποιεί δημόσιες πολιτικές, υπογραμμίζοντας πως κύριο μέλημα της κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη ήταν να μετατραπεί η εμπειρία της κρίσης σε υπεύθυνη ικανότητα διακυβέρνησης, μέσα από ένα κράτος ισχυρό, επιτελικό, με θεσμική συνέχεια και δημοκρατική λογοδοσία.
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος αναφερόμενος στις πρωτοφανείς πιέσεις της περιόδου, τόνισε χαρακτηριστικά πως η διαχείριση μιας τέτοιας κρίσης σε καθεστώς ασφυκτικών χρονικών περιορισμών και εξωτερικής πίεσης ανέδειξε ανάγλυφα τις χρόνιες θεσμικές παθογένειες του ελληνικού κράτους και την έλλειψη σταθερών μηχανισμών κεντρικού συντονισμού.
Η Άννα Διαμαντοπούλου επεσήμανε μεταξύ άλλων ότι η εμπειρία των τεσσάρων πρωθυπουργών της κρίσης ανέδειξε τα όρια της πολιτικής ηγεσίας αλλά και την ανθεκτικότητα του παραδοσιακού μοντέλου διακυβέρνησης, όπου η παράδοση επικράτησε τελικά του εκσυγχρονισμού. Υπογράμμισε δε, πως η στρατηγική παραμονής στο ευρώ που χάραξε ο Γιώργος Παπανδρέου ακολουθήθηκε και από τους διαδόχους του, παρά την ανατροπή του αντιπολιτευτικού τους αφηγήματος, ενώ το βάρος της κρίσης έπληξε καίρια το ΠΑΣΟΚ. Παράλληλα, επισήμανε ότι η μεταγενέστερη προσπάθεια οικοδόμησης του επιτελικού κράτους οδήγησε σε υπερσυγκέντρωση εξουσίας, αναδεικνύοντας σοβαρά ζητήματα λογοδοσίας και διαφάνειας.
Τέλος, ο Ευκλείδης Τσακαλώτος μιλώντας για το πλαίσιο των διαπραγματεύσεων και τις πολιτικές αποφάσεις, υπογράμμισε πως οι πολιτικοί και οι υπουργεία βρέθηκαν αντιμέτωποι με έναν αμείλικτο διεθνή συσχετισμό δυνάμεων. Η καθημερινότητα της διαπραγμάτευσης δεν ήταν απλώς μια τεχνοκρατική άσκηση, αλλά μια διαρκής δοκιμασία πολιτικών και κοινωνικών ισορροπιών υπό καθεστώς περιορισμένης εθνικής κυριαρχίας.
