Μια εξέλιξη που μπορεί να ανοίξει νέο κεφάλαιο στην ανοσοθεραπεία του καρκίνου ανακοίνωσαν η Moderna και η Merck. Πειραματική θεραπεία που αξιοποιεί την τεχνολογία αγγελιαφόρου RNA (mRNA) για τη δημιουργία ενός εξατομικευμένου εμβολίου, προσαρμοσμένου στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του όγκου κάθε ασθενούς, κατάφερε να αποτρέψει την επανεμφάνιση του μελανώματος σε μεγάλη κλινική δοκιμή Φάσης 3.
Σύμφωνα με τις δύο φαρμακευτικές εταιρείες, πρόκειται για την πρώτη αντικαρκινική θεραπεία που βασίζεται στην τεχνολογία mRNA και ολοκληρώνει επιτυχώς κλινική δοκιμή Φάσης 3. Η ίδια τεχνολογική πλατφόρμα έγινε ευρέως γνωστή μέσα από τα εμβόλια κατά της Covid-19, ωστόσο η έρευνα για την αξιοποίησή της στην αντιμετώπιση του καρκίνου είχε αρχίσει αρκετά χρόνια πριν από την πανδημία.
Η επιτυχία της μελέτης δημιουργεί πλέον τις προϋποθέσεις ώστε η αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) να εξετάσει στο μέλλον την έγκριση της πρώτης αντικαρκινικής θεραπείας με βάση το mRNA. Εφόσον αυτό συμβεί, θα πρόκειται για ορόσημο σε έναν από τους πλέον δυναμικά αναπτυσσόμενους τομείς της σύγχρονης ογκολογίας.
«Πριν από δέκα χρόνια ήταν μια ιδέα, πριν από τρία ή τέσσερα χρόνια εξακολουθούσε να μοιάζει με όνειρο και τώρα πλέον φαίνεται πολύ κοντά στην πραγματικότητα», δήλωσε στην Washington Post ο πρόεδρος της Moderna, Στίβεν Χογκ.
Στο στόχαστρο το μελάνωμα
Η πειραματική θεραπεία ονομάζεται intismeran autogene και αναπτύσσεται για την αντιμετώπιση του μελανώματος, της πλέον θανατηφόρας μορφής καρκίνου του δέρματος.
Το αμερικανικό National Cancer Institute εκτιμά ότι θα καταγραφούν περισσότερα από 100.000 νέα περιστατικά μελανώματος μέσα στη χρονιά. Ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα στην αντιμετώπιση της νόσου είναι ότι μπορεί να επανεμφανιστεί ακόμη και μετά την πλήρη χειρουργική αφαίρεση του όγκου.
Ήδη από τις δοκιμές Φάσης 2, ο συνδυασμός του intismeran με την εγκεκριμένη ανοσοθεραπεία Keytruda είχε δώσει ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα.
Σε ασθενείς με χειρουργικά αφαιρεθέν μελάνωμα, δηλαδή σε περιπτώσεις όπου ο όγκος είχε αφαιρεθεί πλήρως, ο συνδυασμός των δύο θεραπειών είχε μειώσει σχεδόν κατά το ήμισυ τον κίνδυνο υποτροπής της νόσου ή θανάτου σε βάθος πενταετίας, σε σύγκριση με ασθενείς που έλαβαν μόνο Keytruda.
Θετικά αποτελέσματα σε 1.137 ασθενείς
Η μεγαλύτερη δοκιμή Φάσης 3 φαίνεται τώρα να επιβεβαιώνει την αποτελεσματικότητα της συγκεκριμένης θεραπευτικής προσέγγισης.
Στη μελέτη συμμετείχαν 1.137 ασθενείς και, σύμφωνα με όσα ανακοίνωσαν η Merck και η Moderna, ο συνδυασμός intismeran και Keytruda περιόρισε τόσο την επανεμφάνιση της νόσου όσο και την εμφάνιση μεταστάσεων.
Οι εταιρείες ανακοίνωσαν ότι η μελέτη πέτυχε τον πρωτεύοντα στόχο της, καταγράφοντας βελτίωση στην επιβίωση χωρίς υποτροπή της νόσου.
Ωστόσο, τα πλήρη δεδομένα της κλινικής δοκιμής δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί ούτε έχουν υποβληθεί σε ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση. Η Merck και η Moderna αναμένεται να παρουσιάσουν αναλυτικά τα αποτελέσματα σε προσεχές επιστημονικό συνέδριο.
Το στοιχείο αυτό είναι σημαντικό, καθώς τα πρώτα αποτελέσματα θεωρούνται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, αλλά η πλήρης αποτίμηση της αποτελεσματικότητας και της ασφάλειας της θεραπείας θα είναι δυνατή όταν παρουσιαστεί το σύνολο των δεδομένων.
Μια επένδυση εκατοντάδων εκατομμυρίων πριν από την πανδημία
Η τεχνολογία δεν εμφανίστηκε ξαφνικά μετά την Covid-19. Merck και Moderna επενδύουν εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια στην ανάπτυξη εξατομικευμένων αντικαρκινικών θεραπειών mRNA ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 2010.
Και οι προοπτικές της συγκεκριμένης προσέγγισης ξεπερνούν κατά πολύ το μελάνωμα.
Παραλλαγές της θεραπείας μελετώνται ήδη για άλλες μορφές καρκίνου, μεταξύ των οποίων ο καρκίνος του πνεύμονα, των νεφρών και της ουροδόχου κύστης. Για τον λόγο αυτό, ειδικοί εκτιμούν ότι η επιτυχία της Φάσης 3 θα μπορούσε να συμβάλει στην καθιέρωση μιας εντελώς νέας θεραπευτικής στρατηγικής απέναντι στον καρκίνο.
«Αυτό είναι συναρπαστικό», σχολίασε ο Αντόνι Ρίμπας, καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA), αναφερόμενος στα αποτελέσματα. Όπως σημείωσε, κάτι αντίστοιχο δεν είχε επιτευχθεί μέχρι σήμερα με κανένα αντικαρκινικό εμβόλιο.
Πώς δημιουργείται ένα εμβόλιο ειδικά για τον όγκο κάθε ασθενούς
Η μεγάλη καινοτομία του intismeran βρίσκεται στον εξατομικευμένο χαρακτήρα του.
Αντί όλοι οι ασθενείς να λαμβάνουν ακριβώς το ίδιο φάρμακο, οι επιστήμονες αναλύουν πρώτα το γενετικό υλικό του όγκου κάθε ασθενούς και το συγκρίνουν με τα φυσιολογικά κύτταρά του. Με αυτόν τον τρόπο εντοπίζονται μεταλλάξεις που είναι μοναδικές για τον συγκεκριμένο καρκίνο.
Στη συνέχεια, ένας υπολογιστικός αλγόριθμος επιλέγει έως και 34 από τις μη φυσιολογικές πρωτεΐνες που προκύπτουν από αυτές τις μεταλλάξεις και θεωρούνται πιθανότερο να προκαλέσουν ισχυρή ανοσολογική αντίδραση.
Οι σχετικές «οδηγίες» κωδικοποιούνται στη συνέχεια σε ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA, το οποίο παρασκευάζεται ειδικά για τον συγκεκριμένο ασθενή.
Ουσιαστικά, δεν πρόκειται για ένα ενιαίο εμβόλιο που παράγεται μαζικά και χορηγείται σε όλους, αλλά για μια θεραπεία που σχεδιάζεται με βάση τη μοριακή «ταυτότητα» του όγκου κάθε ανθρώπου.
Το «διπλό χτύπημα» κατά του καρκίνου
Το εξατομικευμένο εμβόλιο και το Keytruda έχουν σχεδιαστεί ώστε να λειτουργούν συμπληρωματικά, εξαπολύοντας ένα είδος «διπλής επίθεσης» εναντίον του καρκίνου.
Το εμβόλιο mRNA εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό σύστημα να αναγνωρίζει τις μεταλλάξεις που χαρακτηρίζουν τον συγκεκριμένο όγκο. Με απλά λόγια, του «δείχνει» ποια καρκινικά κύτταρα πρέπει να αναζητήσει και να επιτεθεί.
Το Keytruda, από την άλλη πλευρά, βοηθά στην απελευθέρωση ενός από τα φυσικά «φρένα» του ανοσοποιητικού συστήματος, τα οποία μπορεί να εκμεταλλευτεί ο καρκίνος για να αποφύγει την ανοσολογική επίθεση. Έτσι, τα κύτταρα του ανοσοποιητικού αποκτούν μεγαλύτερη δυνατότητα να επιτεθούν στον όγκο.
Η Κάρεν Κνούντσεν, διευθύνουσα σύμβουλος του Parker Institute for Cancer Immunotherapy, χαρακτήρισε την προσέγγιση ενδεικτική του «επόμενου συνόρου της ανοσοθεραπείας του καρκίνου».
Υπογράμμισε, πάντως, ότι απαιτείται μεγαλύτερη περίοδος παρακολούθησης των ασθενών προκειμένου να διαπιστωθεί εάν η προστασία έναντι της υποτροπής διατηρείται σε βάθος χρόνου.
Τι γνωρίζουμε για τις παρενέργειες
Στο μέτωπο της ασφάλειας, Merck και Moderna ανέφεραν ότι το προφίλ του συνδυασμού intismeran και Keytruda παραμένει συμβατό με όσα είχαν καταγραφεί στις προηγούμενες μελέτες.
Οι σοβαρές ανεπιθύμητες αντιδράσεις είχαν εμφανιστεί σε συγκρίσιμα επίπεδα με εκείνα που παρατηρήθηκαν στους ασθενείς που λάμβαναν μόνο Keytruda.
Με βάση στοιχεία που είχαν γνωστοποιήσει οι εταιρείες τον Δεκέμβριο του 2023, οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες που συνδέθηκαν με το intismeran ήταν η κόπωση, ο πόνος στο σημείο της ένεσης και τα ρίγη.
Από τα αντικαρκινικά εμβόλια στα εμβόλια της Covid – και πάλι πίσω στον καρκίνο
Η τεχνολογία mRNA λειτουργεί μεταφέροντας στα κύτταρα γενετικές οδηγίες ώστε να παράγουν συγκεκριμένες πρωτεΐνες, οι οποίες με τη σειρά τους ενεργοποιούν την ανοσολογική απόκριση του οργανισμού.
Η τεχνολογία απέκτησε παγκόσμια αναγνωρισιμότητα κατά τη διάρκεια της πανδημίας, όταν επέτρεψε την ταχεία ανάπτυξη εμβολίων κατά της Covid-19. Ένα από τα πλεονεκτήματα της πλατφόρμας είναι ότι οι θεραπείες mRNA μπορούν να σχεδιαστούν και να παρασκευαστούν ταχύτερα από πολλά συμβατικά εμβόλια.
Παράδοξο, αλλά καθοριστικό για την ιστορία της τεχνολογίας, είναι ότι η δυνατότητα των εταιρειών να αναπτύξουν τόσο γρήγορα τα εμβόλια κατά του κορωνοϊού στηρίχθηκε σε σημαντικό βαθμό στην έρευνα που είχε προηγηθεί για τις αντικαρκινικές εφαρμογές του mRNA.
«Με πολλούς τρόπους, τα εμβόλια κατά της Covid βασίστηκαν στις επενδύσεις και στη στρατηγική μας στην ογκολογία για να μπορέσουν να υπάρξουν», ανέφερε ο πρόεδρος της Moderna.
Όπως πρόσθεσε, η σημερινή εξέλιξη μοιάζει με επιστροφή της τεχνολογίας στον αρχικό της προορισμό: την αξιοποίηση του αγγελιαφόρου RNA στη θεραπεία του καρκίνου.
Η τεχνολογία mRNA έχει βρεθεί τα τελευταία χρόνια και στο επίκεντρο πολιτικής αντιπαράθεσης στις ΗΠΑ, με την κυβέρνηση Τραμπ να έχει διατυπώσει σε μεγάλο βαθμό ατεκμηρίωτους ισχυρισμούς σχετικά με την ασφάλειά της.
Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι ο FDA
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην αμερικανική ρυθμιστική αρχή και στο πότε η Moderna θα υποβάλει αίτηση για την έγκριση του intismeran.
Ο Στίβεν Χογκ δεν έδωσε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την κατάθεση του σχετικού φακέλου στον FDA. Διαβεβαίωσε, ωστόσο, ότι η εταιρεία σκοπεύει να κινηθεί «όσο το δυνατόν γρηγορότερα».
Μέχρι τότε, κρίσιμη θα είναι η δημοσιοποίηση και η ανεξάρτητη επιστημονική αξιολόγηση των πλήρων αποτελεσμάτων της Φάσης 3.
Εάν τα δεδομένα επιβεβαιώσουν τις ανακοινώσεις των δύο εταιρειών και η θεραπεία λάβει τελικά το πράσινο φως των ρυθμιστικών αρχών, η σημασία της εξέλιξης θα μπορούσε να ξεπεράσει κατά πολύ τη θεραπεία του μελανώματος. Θα αποτελούσε την πρώτη ουσιαστική απόδειξη σε δοκιμή Φάσης 3 ότι ένα εξατομικευμένο εμβόλιο mRNA μπορεί να αποτελέσει μέρος της θεραπευτικής φαρέτρας κατά του καρκίνου, ανοίγοντας τον δρόμο για την εφαρμογή της ίδιας λογικής και σε άλλους όγκους.
