Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) να ενισχύσει τα επιτόκια της, μετά από επτά συνεχόμενες συνεδριάσεις κατά τις οποίες τα διατήρησε αμετάβλητα, συνδέεται με την ενίσχυση των πληθωριστικών πιέσεων σε ένα περιβάλλον επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας, όπως επισημαίνει η Alpha Bank στο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων (Ιούνιος 2026).
Όπως υπενθυμίζει η τράπεζα, στις 11 Ιουνίου η ΕΚΤ αύξησε το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων κατά 25 μονάδες βάσης, στο 2,25%. Η απόφαση συνδέεται με την ενίσχυση των πληθωριστικών πιέσεων σε ένα περιβάλλον επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας. Η οικονομία της Ζώνης του Ευρώ (ΖτΕ) εμφανίζει, ήδη, αδύναμο ρυθμό ανάπτυξης, καθώς καταγράφηκε συρρίκνωση το πρώτο τρίμηνο του 2026 (-0,2% σε σύγκριση με το προηγούμενο τρίμηνο), μετά από οριακή μεγέθυνση το τέταρτο τρίμηνο του 2025 (+0,2%). Το περιβάλλον αυτό ενισχύει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού, δηλαδή του συνδυασμού ασθενικής ανάπτυξης και αυξημένων επιπέδων τιμών.
Η νομισματική πολιτική καλείται να εξισορροπήσει τον επίμονα υψηλό πληθωρισμό με την αδύναμη οικονομική δραστηριότητα, δίδοντας ιδιαίτερη έμφαση στις δευτερογενείς επιπτώσεις στους μισθούς και στον πυρήνα του πληθωρισμού, όπως επισημαίνεται και στο τελευταίο Economic Bulletin της ECB.
Η αύξηση των επιτοκίων έχει επομένως και «σηματοδοτικό» χαρακτήρα, καθώς αντανακλά την πρόθεση της ΕΚΤ να προλάβει τη μονιμοποίηση των πληθωριστικών πιέσεων, ακόμη και σε ένα περιβάλλον ασθενικής ζήτησης.
Σύμφωνα με την ανάλυση της Alpha Bank, η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει εξελιχθεί σε βασικό παράγοντα διαμόρφωσης των οικονομικών προοπτικών, καθώς, σύμφωνα με το πρόσφατο Economic Outlook του ΟΟΣΑ, αποτελεί την κυρίαρχη δύναμη που επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία.
Η επίδραση αυτή αποτυπώνεται άμεσα στην εξέλιξη των τιμών της ενέργειας, οι οποίες έχουν αυξηθεί απότομα, οδηγώντας τον πληθωρισμό υψηλότερα και ενισχύοντας τις συνθήκες στασιμοπληθωρισμού. Η δυναμική αυτή εξαρτάται από την ένταση και τη διάρκεια της γεωπολιτικής κρίσης, καθώς και από την έκταση των έμμεσων επιδράσεων στην οικονομία.
Ο πληθωρισμός ενέργειας διατηρείται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα (11,0%), γεγονός που καταδεικνύει τη δυσκολία αποκλιμάκωσης στο άμεσο μέλλον. Το Γράφημα 1 αποτυπώνει τη συνολική εικόνα των πληθωριστικών πιέσεων στη ΖτΕ και αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο της ενέργειας στη διαμόρφωσή τους. Η σημαντική απόκλιση της ενεργειακής συνιστώσας από τις υπόλοιπες κατηγορίες επιβεβαιώνει ότι η κύρια πηγή πληθωρισμού είναι εξωγενής.
Παράλληλα, η διατήρηση της ανοδικής τάσης της ενέργειας τροφοδοτεί την ευρύτερη πληθωριστική δυναμική μέσω διαύλων μετάδοσης όπως το κόστος παραγωγής, οι μισθοί και οι προσδοκίες. Στο πλαίσιο αυτό, η παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών ενέργειας εκτιμάται ότι θα διατηρήσει τον πληθωρισμό σε επίπεδα σημαντικά υψηλότερα του στόχου του 2% στο εγγύς μέλλον.
Δυναμική επιμέρους συνιστωσών: υπηρεσίες και τρόφιμα
Ο γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε στο 3,2% τον Μάιο, ενώ ο δομικός πληθωρισμός ανήλθε στο 2,5%, στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 13 μηνών. Η εξέλιξη αυτή, εκτιμούν οι αναλυτές, υποδηλώνει ότι οι πληθωριστικές πιέσεις έχουν αποκτήσει ευρύτερη και πιο επίμονη βάση. Ο πληθωρισμός υπηρεσιών διαμορφώθηκε στο 3,5%, αντανακλώντας μεγαλύτερη ακαμψία τιμών, κυρίως λόγω μισθολογικών εξελίξεων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΚΤ, οι μισθολογικές συμβάσεις υποδηλώνουν σταθερή αύξηση μισθών έως τα τέλη του έτους, γεγονός που ενισχύει τη διατηρησιμότητα αυτών των πιέσεων. Οι τιμές των τροφίμων παρουσίασαν ήπια αποκλιμάκωση στο 2,0%. Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή κρίνεται προσωρινή, καθώς οι αυξήσεις στις τιμές ενέργειας μετακυλίονται σε τομείς όπως οι μεταφορές και τα τρόφιμα.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί βασικό λόγο ανησυχίας για τη νομισματική πολιτική, καθώς υποδηλώνει ότι ο πληθωρισμός μπορεί να παραμείνει αυξημένος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Συνολικά, οι αναλυτές τονίζουν ότι η δυναμική των επιμέρους συνιστωσών υποδεικνύει ότι ο πληθωρισμός αναμένεται να ακολουθήσει ήπια ανοδική και σταδιακή πορεία, όπως επισημαίνεται και σε πρόσφατη ανάλυση της ING.
Η εξέλιξη του πληθωρισμού επηρεάζεται σημαντικά από τη δυνατότητα των νοικοκυριών να απορροφήσουν τις αυξήσεις τιμών. Η απουσία ουσιαστικής δημοσιονομικής στήριξης έναντι των υψηλών τιμών ενέργειας περιορίζει την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος. Παράλληλα, τα επίπεδα αποταμίευσης είναι σημαντικά χαμηλότερα σε σχέση με την ενεργειακή κρίση του 2022, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια κατανάλωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η μετακύλιση των αυξήσεων στις τελικές τιμές παραμένει περιορισμένη, όχι επειδή οι πιέσεις κόστους είναι χαμηλές, αλλά επειδή η αγοραστική ικανότητα των καταναλωτών είναι περιορισμένη. Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση της ING , σήμερα η δυνατότητα και η προθυμία των καταναλωτών να αποδεχθούν υψηλότερες τιμές είναι μειωμένη. Η συνύπαρξη ισχυρών πιέσεων κόστους και ασθενικής ζήτησης οδηγεί σε μια ιδιόμορφη δυναμική πληθωρισμού: η άνοδος συνεχίζεται αλλά με σταδιακό ρυθμό, χωρίς εκρηκτική επιτάχυνση, διατηρώντας τον πληθωρισμό πάνω από τον στόχο για παρατεταμένη περίοδο.
