Το δημογραφικό πρόβλημα βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στον πυρήνα της δημόσιας συζήτησης στην Ελλάδα. Δεν αφορά μόνο τους αριθμούς των γεννήσεων ή τη γήρανση του πληθυσμού, αλλά αγγίζει συνολικά την οικονομία, την αγορά εργασίας, το ασφαλιστικό σύστημα, την περιφέρεια, ακόμη και τη δυνατότητα ορισμένων περιοχών να παραμείνουν ζωντανές τα επόμενα χρόνια. Η συζήτηση που γινόταν κάποτε, κυρίως σε επίπεδο ειδικών και ακαδημαϊκών, σήμερα μεταφέρεται όλο και περισσότερο στον χώρο των επιχειρήσεων, των τραπεζών και της πραγματικής οικονομίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Eurobank έχει επιλέξει τα τελευταία χρόνια να αναπτύξει μια σειρά πρωτοβουλιών μέσα από το πρόγραμμα «ΜΠΡΟΣΤΑ για την Οικογένεια», επιχειρώντας να συνδέσει τη στήριξη της οικογένειας με την εργασία, τη στέγαση, την περιφερειακή ανάπτυξη και την ενίσχυση νέων ανθρώπων που θέλουν να παραμείνουν στον τόπο τους. Με αφορμή τη συμμετοχή του σε πάνελ για το δημογραφικό στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ο Group Chief Marketing Officer του Ομίλου της Eurobank, Μιχάλης Βλασταράκης, μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τις διαστάσεις του προβλήματος, τις αλλαγές στις προτεραιότητες των νέων γενεών αλλά και για το πώς μια τράπεζα μπορεί να παρέμβει σε ένα τόσο σύνθετο κοινωνικό ζήτημα.
«Το δημογραφικό ζήτημα είναι ταυτόχρονα οικονομικό, κοινωνικό και βαθιά πολιτισμικό», σημειώνει χαρακτηριστικά. Όπως εξηγεί, η οικονομική ανασφάλεια αποτελεί βασικό ανασταλτικό παράγοντα για τη δημιουργία οικογένειας, ειδικά για τις νεότερες γενιές που βίωσαν τα προηγούμενα χρόνια κρίσεις, αβεβαιότητα και αυξημένο κόστος ζωής. «Η έλλειψη αποφασιστικότητας των νέων για τη δημιουργία οικογένειας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην εργασιακή και οικονομική ανασφάλεια, στο αυξημένο κόστος ζωής των τελευταίων ετών αλλά και την ασάφεια των προοπτικών που βιώνουν οι νεότερες γενιές», αναφέρει.
Την ίδια στιγμή όμως θεωρεί ότι η εικόνα είναι πιο σύνθετη, καθώς έχουν αλλάξει συνολικά οι προτεραιότητες και ο τρόπος ζωής. «Οι έρευνες δείχνουν πως η επιθυμία για οικογένεια έχει μετατεθεί χρονικά και βρίσκεται σε χαμηλότερη προτεραιότητα σε σχέση με άλλες ανάγκες: την καλή ζωή, την επαγγελματική επιτυχία, τα ταξίδια», λέει, επισημαίνοντας ότι η αλλαγή αυτή δεν αποτελεί μια προσωρινή συνθήκη αλλά μια βαθύτερη κοινωνική μεταβολή.
Για την Eurobank, το στεγαστικό αποτελεί έναν από τους πιο κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν τον οικογενειακό σχεδιασμό. Η αύξηση του κόστους αγοράς ή ενοικίασης κατοικίας έχει καταστήσει τη δημιουργία οικογένειας πολύ πιο δύσκολη για πολλά νέα ζευγάρια, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα. «Λαμβάνοντας υπόψη το κόστος απόκτησης ή ενοικίασης κατοικίας, είναι αυτονόητο ότι το στεγαστικό συγκαταλέγεται στους πλέον καθοριστικούς παράγοντες για τον οικογενειακό σχεδιασμό των νέων ζευγαριών», σημειώνει ο κ. Βλασταράκης.
Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «ΜΠΡΟΣΤΑ για την Οικογένεια», η τράπεζα έχει δημιουργήσει εξειδικευμένα στεγαστικά προϊόντα κοινωνικής στόχευσης για τα ανατολικά σύνορα της χώρας, από τον Έβρο μέχρι το Καστελόριζο. Ανάμεσα σε αυτά περιλαμβάνεται στεγαστικό δάνειο για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, με σημαντική επιδότηση επιτοκίου και σταθερό επιτόκιο 1% για 40 χρόνια.
Παράλληλα, η Eurobank επιχειρεί να συνδέσει το δημογραφικό με την απασχόληση και την περιφερειακή ανάπτυξη. Όπως εξηγεί ο κ. Βλασταράκης, η οικονομική ασφάλεια και η δυνατότητα επαγγελματικής εξέλιξης αποτελούν προϋπόθεση για να μπορέσουν οι νέοι να σχεδιάσουν το μέλλον τους. «Αν έπρεπε να ξεχωρίσω έναν παράγοντα, αυτός θα ήταν η οικονομική ασφάλεια, και ειδικότερα η ισότιμη πρόσβαση στην εργασία και οι προοπτικές εξέλιξης», τονίζει.
Με βάση αυτή τη λογική, η τράπεζα προχώρησε το 2022 στη μεταφορά 75 θέσεων customer service από την Αθήνα στον Έβρο και το Βόρειο Αιγαίο. Η κίνηση αυτή είχε διπλή στόχευση: αφενός να δημιουργηθούν σταθερές θέσεις εργασίας σε ακριτικές περιοχές και αφετέρου να δοθεί η δυνατότητα σε νέους ανθρώπους να παραμείνουν στον τόπο τους.
«Η απόφαση αυτή είχε πολλαπλά οφέλη, τόσο για αρκετούς νέους από τα ανατολικά σύνορα που πήραν την απόφαση να μείνουν στον τόπο τους και να κάνουν τον οικογενειακό προγραμματισμό τους εκεί, όσο και για την Τράπεζα που υποδέχθηκε νέο, μόνιμο ανθρώπινο δυναμικό», αναφέρει.
Την ίδια στιγμή, η τράπεζα εκτιμά ότι η τηλεργασία και τα υβριδικά μοντέλα απασχόλησης μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλείο αποκέντρωσης και καλύτερης ισορροπίας μεταξύ προσωπικής και επαγγελματικής ζωής. «Το υβριδικό μοντέλο εργασίας που εφαρμόζουμε σε όλες τις Μονάδες της Τράπεζας μετά την πανδημία του COVID-19, έχει αποδεδειγμένα ενισχύσει την ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Αυτό είναι πολύ σημαντικό για την απόφαση δημιουργίας οικογένειας ή απόκτησης ενός ακόμα παιδιού», σημειώνει.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στις ακριτικές περιοχές της χώρας, όπου, όπως επισημαίνει, το δημογραφικό αποκτά ακόμη πιο επείγοντα χαρακτηριστικά. Για την Eurobank, η απώλεια πληθυσμού στην περιφέρεια δεν είναι απλώς ένας αριθμός αλλά μια εξέλιξη που μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη τη λειτουργία μιας τοπικής κοινωνίας. «Σε μικρά νησιά και απομακρυσμένες περιοχές, ακόμη και η απώλεια λίγων κατοίκων μπορεί να οδηγήσει σε κρίσιμες εξελίξεις, όπως το κλείσιμο ενός σχολείου, που με τη σειρά του επιταχύνει την αποψίλωση της περιοχής», τονίζει.
Όπως εξηγεί, η Ελλάδα δεν αντιμετωπίζει ένα ενιαίο δημογραφικό πρόβλημα αλλά πολλές διαφορετικές εκδοχές του, ανάλογα με την περιοχή και τις τοπικές συνθήκες. «Δεν μιλάμε για ένα ενιαίο ζήτημα, αλλά για διαφορετικά "οικοσυστήματα" όπου το πρόβλημα αυτό έχει άλλα αίτια, άλλες συνέπειες και άλλους τρόπους αντιμετώπισης», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η συνεργασία με την AFI Microfinance, μέσω της οποίας έχουν ήδη δοθεί δεκάδες μικροδάνεια σε νέους ανθρώπους στον Έβρο που θέλουν να δημιουργήσουν τη δική τους επαγγελματική δραστηριότητα.
«Μέσω της AFI, έχουν ήδη δοθεί 64 επαγγελματικά δάνεια έως 25.000 ευρώ με κοινωνική στόχευση, σε νέες και νέους μόνιμους κατοίκους του Έβρου που επιθυμούν να παραμείνουν στον τόπο τους και να κυνηγήσουν τα όνειρά τους εκεί», σημειώνει.
Σημαντικό κομμάτι της πρωτοβουλίας αποτελεί και η συνεργασία με το σωματείο Be-Live, μέσα από την οποία έχουν ήδη γεννηθεί περισσότερα από 80 παιδιά. Η δράση αυτή αφορά ζευγάρια που επιθυμούσαν να αποκτήσουν παιδί αλλά αντιμετώπιζαν οικονομικά και ιατρικά εμπόδια. «Οι περιπτώσεις αυτές αναδεικνύουν με τον πιο σαφή τρόπο ότι, όταν υπάρχει η πρόθεση, η στοχευμένη στήριξη μπορεί να οδηγήσει σε απτό αποτέλεσμα», υπογραμμίζει.
Οι επιχειρήσεις μπορούν να διαδραματίσουν ουσιαστικό ρόλο, εκτιμά ο κ.Βλασταράκης αρκεί να αντιληφθούν ότι το δημογραφικό αφορά συνολικά τη λειτουργία της οικονομίας και της κοινωνίας. «Το Δημογραφικό αποτελεί ένα ιδιαίτερα σύνθετο και συστημικό ζήτημα, το οποίο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί από έναν μόνο φορέα», σημειώνει, προσθέτοντας όμως ότι μια τράπεζα μπορεί να αξιοποιήσει εργαλεία όπως η χρηματοδότηση, η ενίσχυση της απασχόλησης και οι συνεργασίες με την Πολιτεία. Παράλληλα, θεωρεί ότι ο ιδιωτικός τομέας μπορεί να λειτουργήσει ως παράδειγμα μέσα από πολιτικές στήριξης της σύγχρονης οικογένειας. «Ως οργανισμός με 6.000 σχεδόν υπαλλήλους στην Ελλάδα, μπορούμε να αποτελέσουμε παράδειγμα καλής πρακτικής για τον ιδιωτικό τομέα», αναφέρει.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μεγαλύτερη κινητοποίηση και από άλλες μεγάλες επιχειρήσεις, γεγονός που δείχνει ότι το θέμα έχει αρχίσει να αποκτά διαφορετική βαρύτητα στον δημόσιο διάλογο. «Πέντε χρόνια πριν, το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας δεν ήταν άγνωστο. Σίγουρα όμως δεν είχε γίνει αντιληπτό το πόσο μας αγγίζει όλους μας», σημειώνει.
Η διοίκηση της Eurobank, αλλά και τα στελέχη που τρέχουν το πρόγραμμα «ΜΠΡΟΣΤΑ για την Οικογένεια», έχουν βρεθεί επανειλημμένα στις ακριτικές περιοχές της χώρας, συνομιλώντας με κατοίκους, νέους ανθρώπους, οικογένειες και τοπικούς φορείς. Ο Μιχάλης Βλασταράκης, ως υπεύθυνος της πρωτοβουλίας, μαζί με στελέχη της διεύθυνσής του, έχουν αποκτήσει άμεση εικόνα των δυσκολιών αλλά και των πραγματικών αναγκών που υπάρχουν σε περιοχές του Έβρου, των νησιών και της παραμεθορίου. Αυτή η εμπειρία φαίνεται να έχει επηρεάσει ουσιαστικά και τη φιλοσοφία των δράσεων που σχεδιάζονται. Κλείνοντας, ο Μιχάλης Βλασταράκης υπογραμμίζει ότι η αντιμετώπιση του δημογραφικού απαιτεί μακροπρόθεσμη στρατηγική, συνέργειες και σταθερή προσπάθεια από πολλούς διαφορετικούς φορείς.
«Το δημογραφικό είναι εθνικό ζήτημα και απαιτεί συλλογική δράση», αναφέρει, τονίζοντας ότι στόχος δεν είναι απλώς η δημιουργία αποσπασματικών δράσεων αλλά «η διαμόρφωση ενός συνεκτικού οικοσυστήματος στήριξης της οικογένειας και της νέας γενιάς».
Παράλληλα, η Eurobank συνδράμει την Πολιτεία μέσα από μελέτες και έρευνες που έχει εκπονήσει και χρηματοδοτήσει για λογαριασμό του νεοσύστατου Υπουργείου Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, η δημιουργία του οποίου αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Όπως επισημαίνει ο κ. Βλασταράκης, ο σχεδιασμός των δράσεων βασίζεται στη στενή συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς και στην κατανόηση των πραγματικών αναγκών.
Το δημογραφικό δύσκολα αντιμετωπίζεται με μία μόνο πολιτική ή με μία μόνο πρωτοβουλία. Η οικονομία, η εργασία, η στέγαση, η περιφέρεια και οι ίδιες οι κοινωνικές προτεραιότητες συνδέονται πλέον άμεσα μεταξύ τους. Και ίσως αυτό ακριβώς να είναι το βασικό συμπέρασμα της συζήτησης που έχει ανοίξει τα τελευταία χρόνια. Ότι η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί σταθερή παρουσία, συνεργασίες και κυρίως ουσιαστική επαφή με τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.
