Στη μάχη της Ευρώπης με τις ολοένα συχνότερες και πιο καταστροφικές δασικές πυρκαγιές, το βλέμμα δεν στρέφεται πλέον μόνο στα εναέρια μέσα πυρόσβεσης ή στις μετεωρολογικές προβλέψεις. Στρέφεται και στο Διάστημα.
Οι δορυφόροι εξελίσσονται σε ένα από τα πλέον κρίσιμα εργαλεία για την έγκαιρη ανίχνευση πυρκαγιών, την παρακολούθηση της εξάπλωσής τους και την αποτίμηση των καταστροφών. Οι εικόνες και τα δεδομένα που συλλέγουν μπορούν να προσφέρουν στις κυβερνήσεις και στις πυροσβεστικές δυνάμεις μια λεπτομερή εικόνα της κατάστασης σχεδόν σε πραγματικό χρόνο, βελτιώνοντας την ταχύτητα και την ακρίβεια της επιχειρησιακής αντίδρασης.
Η ανάγκη είναι πλέον επιτακτική. Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ακόμη θερμό καλοκαίρι, με μεγάλες πυρκαγιές να πλήττουν κυρίως την Ισπανία και τη Γαλλία, αλλά και την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ελλάδα. Από τις αρχές του έτους, περίπου 600.000 εκτάρια, δηλαδή 6 εκατ. στρέμματα, έχουν καεί σε χώρες της ΕΕ. Σχεδόν 186.000 εκτάρια αντιστοιχούν μόνο στην Ισπανία.
Ακόμη και το Βέλγιο βρέθηκε πρόσφατα αντιμέτωπο με μία από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές στην ιστορία του, στο φυσικό καταφύγιο Hautes Fagnes, στη νότια επαρχία της Λιέγης, κοντά στα σύνορα με τη Γερμανία.
Η Ελλάδα στην πρώτη γραμμή
Σε αυτό το νέο μέτωπο τεχνολογίας και πολιτικής προστασίας, η Ελλάδα βρίσκεται ήδη στην πρώτη γραμμή. Όπως αναδεικνύει το Politico, η χώρα έχει δημιουργήσει το Hellenic Fire System, το πρώτο εθνικό δορυφορικό σύστημα έγκαιρης ανίχνευσης και παρακολούθησης δασικών πυρκαγιών.
Στις αρχές Μαΐου, πύραυλος της SpaceX μετέφερε σε χαμηλή τροχιά τέσσερις μικρούς ελληνικούς δορυφόρους, οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί να υποστηρίζουν τις αρμόδιες υπηρεσίες στον εντοπισμό και την παρακολούθηση πυρκαγιών σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Το σύστημα αποτελεί προϊόν ευρωπαϊκής συνεργασίας, με τη συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος, της γερμανικής OroraTech, που εξειδικεύεται στην πληροφόρηση για δασικές πυρκαγιές, και της φινλανδικής ICEYE, η οποία δραστηριοποιείται στην ανάπτυξη δορυφορικών συστημάτων ραντάρ.
Οι τέσσερις δορυφόροι διαθέτουν δύο θερμικές κάμερες, οι οποίες μπορούν να ανιχνεύουν τη θερμική ενέργεια που εκπέμπεται από μια πυρκαγιά. Με αυτόν τον τρόπο είναι δυνατό να εντοπίζονται οι εστίες και να εκτιμάται η έντασή τους.
Το σύστημα αναμένεται να τεθεί σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία τον επόμενο μήνα, ωστόσο ήδη παρέχει δεδομένα στις ελληνικές αρχές.
«Ενσωματώνοντας διαστημικές δυνατότητες στα συστήματα αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, εξοπλίζουμε τις πυροσβεστικές υπηρεσίες μας με τα εργαλεία που χρειάζονται για να ανταποκρίνονται ταχύτερα», είχε δηλώσει κατά την εκτόξευση των δορυφόρων ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου.
Από την κατάσβεση στην πρόληψη
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο να εντοπίζεται μια φωτιά γρηγορότερα. Είναι να μπορεί να προβλεφθεί.
Η δυνατότητα των δορυφόρων να συλλέγουν τεράστιους όγκους δεδομένων και εικόνων σε πραγματικό χρόνο ανοίγει τον δρόμο για εφαρμογές πολύ πέρα από την πυρόσβεση. Οι ίδιες τεχνολογίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην αντιμετώπιση πλημμυρών, στην παρακολούθηση περιβαλλοντικών καταστροφών, ακόμη και στον εντοπισμό παράνομων δραστηριοτήτων, όπως η αποψίλωση δασών.
Η ICEYE, που συμμετείχε στην ανάπτυξη του Hellenic Fire System, παρέχει υπηρεσίες δορυφορικής παρατήρησης σε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις. Η φινλανδική εταιρεία διαθέτει τον μεγαλύτερο αστερισμό δορυφόρων ραντάρ συνθετικού διαφράγματος (SAR) στον κόσμο και έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους παίκτες στον συγκεκριμένο τομέα.
Μέσα στη χρονιά άντλησε κεφάλαια ύψους 1 δισ. ευρώ, ενώ έγινε και η πρώτη εταιρεία που εξασφάλισε στήριξη από το Scaleup Europe Fund, το νέο ευρωπαϊκό ταμείο που δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία της Κομισιόν για τη χρηματοδότηση εταιρειών με υψηλές αναπτυξιακές προοπτικές.
Ο συνιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της ICEYE, Ράφαλ Μοντζέφσκι, εκτιμά ότι η δορυφορική τεχνολογία μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι φυσικές καταστροφές.
Όπως σημειώνει, η εταιρεία μέχρι σήμερα επικεντρωνόταν κυρίως στη διαχείριση των πυρκαγιών, πλέον όμως επιχειρεί να κάνει το επόμενο βήμα: να συμβάλει στην πρόβλεψη των πυρκαγιών ή, τουλάχιστον, στον εντοπισμό τους σε ακόμη πρωιμότερο στάδιο.
Το ευρωπαϊκό στοίχημα
Η ανάπτυξη τέτοιων τεχνολογιών αναδεικνύει ταυτόχρονα ένα ευρύτερο στρατηγικό ζήτημα για την Ευρώπη. Η αξιοποίηση των διαστημικών υποδομών μπορεί να είναι πολύ πιο αποτελεσματική εάν γίνει σε ευρωπαϊκό επίπεδο, αντί κάθε χώρα να αναπτύσσει ξεχωριστά τις δικές της δυνατότητες.
Ο επικεφαλής της ICEYE υποστηρίζει ότι η Κομισιόν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένας ενιαίος «αγοραστής» δορυφορικών υπηρεσιών για τις 27 χώρες, δημιουργώντας οικονομίες κλίμακας και ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, άλλωστε, έχει ήδη σημαντική παρουσία στον συγκεκριμένο τομέα. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS), που λειτουργεί υπό το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Κομισιόν, παρακολουθεί τις ενεργές πυρκαγιές και χαρτογραφεί τις καμένες εκτάσεις.
Το σύστημα αξιοποιεί δεδομένα από το MODIS της NASA και τον ευρωπαϊκό δορυφόρο παρατήρησης της Γης Sentinel-3.
Κάθε λεπτό μετράει
Η τεχνολογική εξέλιξη, όμως, επιταχύνεται.
Σήμερα, δορυφορικά δεδομένα και εικόνες μπορούν να φτάνουν στη Γη ανά περίπου 10 λεπτά. Η εκτόξευση του νέου δορυφόρου Meteosat τρίτης γενιάς αναμένεται να μειώσει δραστικά τον χρόνο αυτό, καθώς τα νέα δεδομένα θα είναι διαθέσιμα κάθε 2,5 λεπτά.
Η διαφορά μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη σε μια πυρκαγιά, όπου λίγα λεπτά αρκούν για να μετατρέψουν μια μικρή εστία σε ανεξέλεγκτο μέτωπο.
Η Ευρώπη επιχειρεί έτσι να μεταφέρει ένα μέρος της μάχης κατά των πυρκαγιών από το έδαφος στο Διάστημα. Η πρόκληση πλέον δεν είναι μόνο να βλέπει καλύτερα τι συμβαίνει, αλλά να αξιοποιήσει τα δεδομένα ώστε να εντοπίζει νωρίτερα, να προβλέπει ταχύτερα και να επιχειρεί αποτελεσματικότερα.
Και σε μια εποχή όπου η κλιματική αλλαγή αυξάνει την ένταση και τη συχνότητα των ακραίων φαινομένων, η δορυφορική τεχνολογία μπορεί να εξελιχθεί από εργαλείο παρακολούθησης σε κρίσιμο όπλο πρόληψης.
