Η ανάγκη να συνδυαστεί η περιβαλλοντική υπευθυνότητα με την οικονομική βιωσιμότητα των επιχειρήσεων, αλλά και να αλλάξει συνολικά ο τρόπος με τον οποίο παράγονται, διακινούνται και καταναλώνονται τα ρούχα, βρέθηκε στο επίκεντρο, σημερινής, διαδικτυακής ενημερωτικής εκδήλωσης «Μόδα με Μέλλον: Από την Κατανάλωση στη Συνειδητή Επιλογή», που διοργάνωσε το EUROPE DIRECT Πελοπόννησος, σε συνεργασία με το Δίκτυο Πόλεων «ΒΙΩΣΙΜΗ ΠΟΛΗ», με αντικείμενο το ευρωπαϊκό έργο EcoFashionEU.
Στη συζήτηση επισημάνθηκε ότι η βιώσιμη μόδα δεν αφορά μόνο την επιλογή ενός οικολογικού υφάσματος ή ενός προϊόντος με μεγαλύτερη διάρκεια ζωής, αλλά ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής: από την προέλευση και την καλλιέργεια των πρώτων υλών, τις συνθήκες εργασίας και τις μεθόδους παραγωγής έως την ιχνηλασιμότητα, τη διαχείριση των αποβλήτων και την ενημέρωση των καταναλωτών.
Κοινός άξονας των παρεμβάσεων ήταν η ανάγκη μετάβασης από το μοντέλο της υπερκατανάλωσης και της γρήγορης μόδας (fast fashion) σε ένα διαφορετικό πρότυπο, με έμφαση στην ποιότητα, την ανθεκτικότητα, την επαναχρησιμοποίηση, την υπεύθυνη παραγωγή και τις συνειδητές αγορές. Παράλληλα, υπογραμμίστηκε ότι η αλλαγή αυτή προϋποθέτει εκπαίδευση, επανεκπαίδευση, συνεργασία και δικτύωση των εμπλεκόμενων φορέων, αλλά και ουσιαστική υποστήριξη των μικρών παραγωγικών επιχειρήσεων.
Στην εκδήλωση συμμετείχαν η Βίκυ Ιγγλέζου, επικεφαλής του EUROPE DIRECT Πελοποννήσου, η Ράνια Ασυρματάκη, πρέσβειρα του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα και διευθύντρια Βιωσιμότητας στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος (Pierce, Deree, Alba), η Μίνα Πελέκη, από το Τμήμα Βιοτεχνικών Θεμάτων και Διεθνών Σχέσεων του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθήνας και του έργου EcoFashionEU, η Φλόρη Ζαφειροπούλου, μεταδιδακτορική ερευνήτρια (Postdoc), PhD, MBA, BSc, Senior Researcher στο Τμήμα Διοικητικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, ιδρύτρια και πρόεδρος της Fashion Revolution Greece και ιδρύτρια των SOFFA - Social Fashion Factory και Wear Your Origins, καθώς και ο Δημήτρης Λιόλιος, Agribusiness Specialist και Relationship Manager της European Cotton Alliance (ECA) / EUCOTTON.
Την ανάγκη να μη μετακυλιστεί το σύνολο του κόστους της πράσινης μετάβασης στις μικρές επιχειρήσεις υπογράμμισε η Μίνα Πελέκη, επισημαίνοντας χαρακτηριστικά: «Δεν θα ήταν δίκαιο να ζητάμε από τις μικρές επιχειρήσεις να αναλάβουν μόνες τους όλο το κόστος της πράσινης μετάβασης».
Η αλλαγή στη μόδα αρχίζει από την παραγωγή και φτάνει στον καταναλωτή
Ένα από τα βασικά ζητήματα που αναδείχθηκαν ήταν ότι το μέλλον της μόδας δεν εξαρτάται μόνο από τα προϊόντα που διατίθενται στην αγορά, αλλά και από τον τρόπο παραγωγής τους και, κυρίως, από την προέλευση των πρώτων υλών.
Η επιλογή βιώσιμων ινών και υφασμάτων, η υπεύθυνη χρήση των φυσικών πόρων, η διαφάνεια στις εφοδιαστικές αλυσίδες και η δυνατότητα ιχνηλασιμότητας των προϊόντων αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για τη μετάβαση σε ένα πιο υπεύθυνο μοντέλο παραγωγής.
Σημαντικό ρόλο έχει και η ενημέρωση των καταναλωτών, οι οποίοι καλούνται να μην αξιολογούν ένα ένδυμα αποκλειστικά από την τιμή του, αλλά να λαμβάνουν υπόψη την ποιότητα, τη διάρκεια ζωής, τις συνθήκες εργασίας και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα της παραγωγής του.
Στο πλαίσιο της συζήτησης για το ποια είναι η μία αλλαγή που μπορεί να κάνει ένας καταναλωτής προκειμένου να υποστηρίξει τη βιώσιμη μόδα, αναδείχθηκε η σημασία της συνειδητής επιλογής. Η προσεκτική ανάγνωση της ετικέτας ενός ρούχου, η επιδιόρθωση αντί της απόρριψης, η επαναχρησιμοποίηση, η αγορά ειδών ένδυσης από δεύτερο χέρι και ο περιορισμός των περιττών αγορών αποτελούν πρακτικές που μπορούν να συμβάλουν στην παράταση του κύκλου ζωής των προϊόντων.
Παράλληλα, η εκπαίδευση και η επανεκπαίδευση επαγγελματιών και καταναλωτών θεωρούνται καθοριστικές για την διαμόρφωση μιας καταναλωτικής κουλτούρας, στην οποία η επιλογή ενός προϊόντος θα συνδέεται με την κατανόηση των περιβαλλοντικών και κοινωνικών συνθηκών κάτω από τις οποίες αυτό παράχθηκε.
Το κόστος της πράσινης μετάβασης για τις μικρές επιχειρήσεις
Ιδιαίτερη αναφορά στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις ένδυσης και μόδας έκανε η Μίνα Πελέκη, παρουσιάζοντας τα ευρήματα του ευρωπαϊκού έργου EcoFashionEU και τις προτάσεις πολιτικής για τη στήριξη του κλάδου.
Όπως ανέφερε, η πρόσβαση σε πιστοποιημένες βιώσιμες πρώτες ύλες παραμένει περιορισμένη, ενώ το κόστος τους είναι συχνά υψηλότερο, είτε λόγω της οργανικής τους προέλευσης είτε επειδή οι μικρές επιχειρήσεις δεν έχουν τη δυνατότητα να προμηθεύονται μεγάλες ποσότητες και να επωφελούνται από οικονομίες κλίμακας.
Σημαντική επιβάρυνση αποτελούν και οι πιστοποιήσεις, οι οποίες συχνά απαιτούνται για την πρόσβαση σε διεθνείς αγορές, αλλά συνεπάγονται οικονομικό και διοικητικό κόστος που είναι δυσανάλογα υψηλό για μια μικρή παραγωγική μονάδα.
Στα προβλήματα προστίθενται οι άνισοι όροι ανταγωνισμού. Οι επιχειρήσεις που επενδύουν σε υπεύθυνες εργασιακές και περιβαλλοντικές πρακτικές έχουν υψηλότερο κόστος παραγωγής, ενώ ανταγωνίζονται προϊόντα που εισάγονται από χώρες με διαφορετικές περιβαλλοντικές και εργασιακές απαιτήσεις.
Η κυριαρχία του fast fashion, που στηρίζεται στη χαμηλή τιμή και στη συνεχή ανανέωση των ρούχων, δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις για τις επιχειρήσεις που επιλέγουν ποιοτικότερα και βιώσιμα προϊόντα. Την ίδια στιγμή, η ανεπαρκής ενημέρωση των καταναλωτών και η περιορισμένη προβολή των βιώσιμων προϊόντων δυσκολεύουν την αναγνώριση της πραγματικής τους αξίας.
Στις προκλήσεις περιλαμβάνονται ακόμη η δυσκολία εξεύρεσης εξειδικευμένου προσωπικού και η περιορισμένη πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση.
Οι νέες πιέσεις στην ευρωπαϊκή κλωστοϋφαντουργία
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στις συνθήκες που διαμορφώνονται το 2026 για την ευρωπαϊκή βιομηχανία κλωστοϋφαντουργίας και ένδυσης. Το ενεργειακό κόστος εξακολουθεί να επιβαρύνει τις ενεργοβόρες παραγωγικές διαδικασίες, ενώ οι αυξήσεις στις πρώτες ύλες, στις μεταφορές και στην εργασία δυσκολεύουν τον προγραμματισμό και την παραγωγή.
Οι γεωπολιτικές εντάσεις προκαλούν πρόσθετη αβεβαιότητα στις εφοδιαστικές αλυσίδες, ενώ η περιορισμένη αγοραστική δύναμη των καταναλωτών εντείνει τον ανταγωνισμό με εισαγόμενα προϊόντα εξαιρετικά χαμηλής τιμής.
Σύμφωνα με την παρουσίαση, η EURATEX καταγράφει τις συνεχιζόμενες πιέσεις στην ευρωπαϊκή παραγωγή ένδυσης και στην ανταγωνιστικότητα του κλάδου. Σε αυτό το περιβάλλον, η πράσινη μετάβαση χρειάζεται να συνοδεύεται από πρόσβαση σε χρηματοδότηση, τεχνογνωσία, δεξιότητες και συνεργασίες, ώστε να μπορούν και οι μικρές επιχειρήσεις να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις.
Πράσινες δημόσιες συμβάσεις, χρηματοδότηση και ανακύκλωση
Με βάση τις ανάγκες που καταγράφηκαν στο πλαίσιο του EcoFashionEU, διαμορφώθηκαν συγκεκριμένες προτάσεις για την υποστήριξη των μικρών παραγωγών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η θέσπιση επιχορηγήσεων, χρηματοδοτικών και φορολογικών κινήτρων για επενδύσεις σε βιώσιμες πρώτες ύλες, νέες τεχνολογίες και καθαρότερες παραγωγικές διαδικασίες, καθώς και η χρηματοδότηση του κόστους απόκτησης πράσινων πιστοποιήσεων.
Παράλληλα, προτείνεται η παροχή τεχνικής βοήθειας και εξειδικευμένης κατάρτισης, ώστε οι επιχειρήσεις να μπορούν να εφαρμόζουν βιώσιμες μεθόδους παραγωγής και διαχείρισης των διαθέσιμων πόρων.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ανάπτυξη πράσινων δημόσιων συμβάσεων και προμηθειών, με κριτήρια βιωσιμότητας για τα κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα και τα είδη ένδυσης, τα οποία όμως δεν θα αποκλείουν τις μικρές επιχειρήσεις. Μέσω των δημόσιων προμηθειών μπορεί να δημιουργηθεί πραγματική ζήτηση για βιώσιμα προϊόντα και να ενισχυθούν οι παραγωγοί που επενδύουν σε υπεύθυνες πρακτικές.
Στις προτάσεις περιλαμβάνονται ακόμη η ανάπτυξη οργανωμένων συστημάτων συλλογής, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης των ενδυμάτων μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους, η ενίσχυση των παραγωγών βιώσιμων ινών και υφασμάτων, καθώς και η προώθηση της έρευνας και της καινοτομίας.
Για τον σκοπό αυτό αναδεικνύεται η ανάγκη συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων, πανεπιστημίων, ερευνητικών φορέων και δημόσιων αρχών, με στόχο την ανάπτυξη νέων υλικών, καινοτόμων προϊόντων και βιώσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων.
Το EcoFashionEU και τα εργαλεία υποστήριξης των μικρών επιχειρήσεων
Παρουσιάζοντας αναλυτικότερα το έργο, η Μίνα Πελέκη αναφέρθηκε στη συμβολή του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθήνας στην προσπάθεια υποστήριξης των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων του κλάδου, μέσα από την ανάπτυξη εργαλείων αυτοαξιολόγησης, την ενημέρωση και την καθοδήγηση για τις νέες απαιτήσεις βιωσιμότητας.
Το EcoFashionEU είχε διάρκεια 18 μηνών και προϋπολογισμό 110.000 ευρώ και συγκαταλέχθηκε στα μόλις πέντε έργα που επέλεξε να χρηματοδοτήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο πιλοτικής πρόσκλησης για την ανάπτυξη εργαλείων υποστήριξης της βιωσιμότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Στο εταιρικό σχήμα συμμετείχαν, εκτός από το ΒΕΑ ως συντονιστή, η CSR Hellas και τέσσερις επιχειρήσεις του κλάδου.
Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα του έργου ήταν η δημιουργία του διαδικτυακού εργαλείου αυτοαξιολόγησης Ethos Fashion, ειδικά προσαρμοσμένου στις ανάγκες των μικρών επιχειρήσεων μόδας.
Το εργαλείο εξετάζει δέκα θεματικές ενότητες, από την περιβαλλοντική διαχείριση και την κατανάλωση ενέργειας και νερού έως τις εργασιακές πρακτικές, την εταιρική διακυβέρνηση και τις σχέσεις με προμηθευτές και πελάτες. Για την ανάπτυξή του συνεργάστηκαν και παρείχαν ανατροφοδότηση 13 επιχειρήσεις του χώρου.
Παράλληλα, το ΒΕΑ παρέχει ενημέρωση και καθοδήγηση για τις νέες περιβαλλοντικές απαιτήσεις, τις πιστοποιήσεις, τις δυνατότητες κατάρτισης και τις χρηματοδοτικές ευκαιρίες. Μέσω και της συμμετοχής του στο Enterprise Europe Network, το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό δίκτυο υποστήριξης μικρομεσαίων επιχειρήσεων, διευκολύνει τη διασύνδεση των επιχειρήσεων με ευρωπαϊκούς επιχειρηματικούς, ερευνητικούς και τεχνολογικούς φορείς, υποστηρίζοντας την πρόσβασή τους σε νέες αγορές, βιώσιμα υλικά και καινοτόμες λύσεις.
Στο πλαίσιο αυτό, το επιμελητήριο μεταφέρει στην πολιτεία τις ανάγκες των μικρών παραγωγών για προσιτές πιστοποιήσεις, δίκαιους όρους συμμετοχής στις πράσινες δημόσιες συμβάσεις, χρηματοδότηση και ουσιαστική υποστήριξη της κυκλικής οικονομίας.
Η συζήτηση ανέδειξε τελικά ότι η μετάβαση στη βιώσιμη μόδα δεν είναι αποκλειστικά υπόθεση των παραγωγών ή των καταναλωτών. Απαιτεί αλλαγές σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας, από την παραγωγή των πρώτων υλών και τις συνθήκες εργασίας μέχρι την αγορά και την επαναχρησιμοποίηση των ενδυμάτων. Η εκπαίδευση, η ιχνηλασιμότητα, η συνεργασία και η δικτύωση, μαζί με την οικονομική στήριξη των μικρών επιχειρήσεων, αποτελούν βασικές προϋποθέσεις ώστε η περιβαλλοντική υπευθυνότητα να συνδυαστεί με την παραγωγική και οικονομική βιωσιμότητα.
