Η ψηφιακή επανάσταση στον τομέα της πολεοδομίας και της χωροταξίας στην Ελλάδα εισέρχεται σε μια εντελώς νέα εποχή, καθώς το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ) προχωρά στην υλοποίηση ενός πρωτοποριακού συστήματος αυτόματης ανίχνευσης και γεωεντοπισμού πολεοδομικών παραβάσεων. Όπως επεσήμανε πρόσφατα ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, η στρατηγική επιλογή της πολιτείας στρέφεται πλέον στην πρόληψη και στον άμεσο εντοπισμό των αυθαιρέτων την ώρα ακριβώς που εκτελούνται οι οικοδομικές εργασίες, βάζοντας τέλος στην αναποτελεσματική τακτική των καθυστερημένων ελέγχων και της εκ των υστέρων νομιμοποίησης. Το νέο αυτό έργο, το οποίο αναπτύσσεται για λογαριασμό του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, φιλοδοξεί να αλλάξει δραστικά το τοπίο της δόμησης σε πανελλαδική κλίμακα, καλύπτοντας πάνω από 2,5 εκατομμύρια κτίρια και αξιοποιώντας τις πιο σύγχρονες τεχνολογικές δυνατότητες.
«Κατά τη γνώμη μου, η διαφθορά δημιουργείται όταν υπάρχει θέμα υποκειμενικότητας στη λήψη μιας απόφασης», τονίζει σε δηλώσεις του ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός στο πλαίσιο ρεπορτάζ του Γιώργου Λιάλιου στην «Καθημερινή» για τα φαινόμενα πολεοδομικής παρανομίας και διαφθοράς που τους τελευταίους μήνες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Και παρουσίαζει ένα νέο σύστημα αυτόματης ανίχνευσης πολεοδομικών παραβάσεων, αναφερόμνεος στις αλλαγές στον τρόπο ελέγχου της δόμησης και στις δυνατότητες που προσφέρουν τα ψηφιακά εργαλεία.
Η καρδιά του νέου συστήματος βασίζεται στη συνέργεια δορυφορικών δεδομένων, επικαιροποιημένων αεροφωτογραφιών, μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης. Ουσιαστικά, η τεχνητή νοημοσύνη θα αναλάβει το έργο της συνεχούς και αυτόματης σύγκρισης της υφιστάμενης κατάστασης στο πεδίο με τα εγκεκριμένα σχέδια και τις οικοδομικές άδειες που είναι καταχωρημένες στην ηλεκτρονική πλατφόρμα e-Άδειες. Όταν οι αλγόριθμοι ανιχνεύσουν οποιαδήποτε νέα κατασκευή ή αδικαιολόγητη επέκταση που αποκλίνει από τα νόμιμα σχέδια, το σύστημα θα ενεργοποιεί αυτόματα ειδοποιήσεις για την άμεση πραγματοποίηση αυτοψίας από τους Ελεγκτές Δόμησης. Με αυτόν τον τρόπο, ο παραβάτης δεν θα προλαβαίνει να ολοκληρώσει την αυθαίρετη κατασκευή και να επικαλεστεί τετελεσμένα γεγονότα, καθώς η παρέμβαση της πολιτείας θα είναι άμεση και αποτρεπτική.
Πέρα από τον γεωεντοπισμό των αυθαιρέτων, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και της διασύνδεσης των δημόσιων ψηφιακών μηχανισμών στοχεύει στην εξάλειψη της γραφειοκρατίας, των πλαστών δικαιολογητικών και της διαφθοράς. Όπως χαρακτηριστικά έχει τονίσει η ηγεσία του ΤΕΕ, η διαφθορά και οι παράτυπες πολεοδομικές πράξεις ευδοκιμούν στα περιθώρια της υποκειμενικότητας και στα παραδοσιακά, έγχαρτα αρχεία όπου ένας φάκελος μπορούσε εύκολα να «εξαφανιστεί» ή να αλλοιωθεί. Διασυνδέοντας τα συστήματα του Δημοσίου και επιβάλλοντας την αυτόματη αντλητική ανάκτηση πιστοποιητικών και εγγράφων απευθείας από τις αρμόδιες πηγές, η ψηφιακή διαφάνεια καθιστά τις αποφάσεις απολύτως αντικειμενικές. Ήδη, αντίστοιχες διασυνδέσεις έχουν αποδώσει καρπούς σε άλλους κλάδους, όπως η πυροπροστασία και το φυσικό αέριο, και τώρα επεκτείνονται ευρύτερα στην καρδιά της πολεοδομικής διαδικασίας.
Στο ίδιο πλαίσιο θεσμικής ανασυγκρότησης, κομβικό ρόλο διαδραματίζει η προγραμματιζόμενη μεταφορά των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ) σε έναν ενιαίο φορέα, πρότυπο του οποίου αποτελεί το Ελληνικό Κτηματολόγιο. Η συγκέντρωση των πολεοδομικών αρμοδιοτήτων κάτω από μια ενιαία κεντρική ομπρέλα αναμένεται να εξαλείψει τα φαινόμενα όπου κάθε δήμος ή υπηρεσία ερμήνευε τους νόμους κατά το δοκούν, δημιουργώντας ανισότητες και εστίες αυθαιρεσίας. Με κοινούς κανόνες, ενιαίες ψηφιακές ροές εργασίας και αυστηρό κεντρικό έλεγχο, υπάλληλοι και φορείς δεν θα έχουν πλέον το περιθώριο να εφαρμόζουν διαφορετικές ταχύτητες ή να ανέχονται πολεοδομικές παρανομίες.
Η εφαρμογή αυτού του ολοκληρωμένου ψηφιακού πλέγματος, η έναρξη λειτουργίας του οποίου δρομολογείται για τις αρχές του νέου έτους, έρχεται να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα στην ελληνική κοινωνία. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η μανία της συνεχούς νομιμοποίησης των αυθαιρέτων μέσω διαδοχικών νόμων τακτοποίησης είχε καλλιεργήσει επί δεκαετίες την ψευδαίσθηση ότι η παρανομία αργά ή γρήγορα συγχωρείται, αποθαρρύνοντας τους συνεπείς πολίτες. Πλέον, με τη συνδρομή των δορυφόρων, των drones και της τεχνητής νοημοσύνης, το κράτος περνά από την παθητική ανοχή στην ενεργητική περιφρούρηση του δομημένου περιβάλλοντος, διασφαλίζοντας ότι η προστασία του φυσικού και αστικού πλούτου της χώρας δεν θα αποτελεί απλώς μια θεωρητική διακήρυξη, αλλά μια αδιάψευστη ψηφιακή πραγματικότητα.
