Σε τροχιά επιδείνωσης παραμένουν οι επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών, με το PISA 2025 του ΟΟΣΑ να καταγράφει νέα πτώση και στα τρία βασικά πεδία αξιολόγησης. Σε σύγκριση με το 2022, η Ελλάδα έχασε 7 μονάδες στις φυσικές επιστήμες, 16 στην ανάγνωση και 6 στα μαθηματικά, ενώ ακόμη μεγαλύτερη είναι η απόσταση σε βάθος δεκαετίας.
Η ελληνική εικόνα εντάσσεται, πάντως, σε μια ευρύτερη διεθνή υποχώρηση. Το PISA 2025 καταγράφει τη χαμηλότερη μέση επίδοση που έχει σημειωθεί μέχρι σήμερα στις χώρες του ΟΟΣΑ σε φυσικές επιστήμες, ανάγνωση και μαθηματικά, με ιδιαίτερα έντονη την υποχώρηση των δεξιοτήτων ανάγνωσης και μαθηματικών.
Τα νέα αποτελέσματα αποκτούν πρόσθετη βαρύτητα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Η χρήση εργαλείων AI για σχολικές εργασίες είναι πλέον διαδεδομένη στην πλειονότητα των χωρών, την ώρα που υποχωρούν ακριβώς οι δεξιότητες που θεωρούνται κρίσιμες για την αξιοποίησή τους: η κριτική ανάγνωση, η αξιολόγηση πληροφοριών και η σύνδεση διαφορετικών πηγών.
Στις φυσικές επιστήμες, που αποτέλεσαν το βασικό αντικείμενο του PISA 2025, οι Έλληνες μαθητές συγκέντρωσαν 434 μονάδες, επίδοση που τοποθετεί τη χώρα αισθητά χαμηλότερα από τις ισχυρότερες εκπαιδευτικές οικονομίες. Σε σύγκριση με το PISA 2022, μάλιστα, η Ελλάδα έχασε 7 μονάδες στις επιστήμες, 16 μονάδες στην ανάγνωση και 6 μονάδες στα μαθηματικά. Τα κορίτσια είχαν λίγο καλύτερη επίδοση, αποκτώντας προβάδισμα 12 μονάδων έναντι των αγοριών.
Σε βάθος δεκαετίας, σε σύγκριση δηλαδή με το 2015, η Ελλάδα καταγράφει πτώση 21 μονάδων στις φυσικές επιστήμες, 45 στην ανάγνωση και 33 στα μαθηματικά. Ο ίδιος ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι η εξασθένηση των μαθησιακών αποτελεσμάτων σε πολλές χώρες είχε αρχίσει πριν από την Covid-19, γεγονός που παραπέμπει σε βαθύτερες αδυναμίες των εκπαιδευτικών συστημάτων.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ελληνικό. Ο διαγωνισμός PISA 2025 κατέγραψε τη χαμηλότερη μέση επίδοση στην ιστορία του ΟΟΣΑ και στα τρία βασικά πεδία. Η ανάγνωση υποχωρεί μετά την κορύφωσή της περίπου το 2012, οι φυσικές επιστήμες ακολουθούν πιο ήπια καθοδική πορεία την τελευταία δεκαετία και τα μαθηματικά έχουν δεχθεί ιδιαίτερα ισχυρό πλήγμα μετά το 2018.
Σε βάθος δεκαετίας, η μέση βαθμολογία των χωρών του ΟΟΣΑ έχει μειωθεί κατά 22 μονάδες στα μαθηματικά, απώλεια που αντιστοιχεί σε περισσότερο από ένα έτος μάθησης, και κατά 28 μονάδες στην ανάγνωση. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι το 20% των 15χρονων στον ΟΟΣΑ βρίσκεται πλέον στις χαμηλές επιδόσεις και στα τρία γνωστικά αντικείμενα, έναντι 16% το 2022.
Στον αντίποδα, οι κινεζικές περιφέρειες Πεκίνο, Σαγκάη, Τζιανγκσού και Ζετζιάνγκ μαζί με τη Σιγκαπούρη βρέθηκαν στην κορυφή και στα τρία βασικά πεδία. Εσθονία, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Μακάο, Κινεζική Ταϊπέι και Ηνωμένο Βασίλειο συγκαταλέγονται επίσης στο top-10 και στις φυσικές επιστήμες, και στα μαθηματικά, και στην ανάγνωση.
Υπάρχει και ένα πολύ ενδιαφέρον μήνυμα στον φετινό PISA. Η πτώση των βασικών δεξιοτήτων συμβαίνει τη στιγμή που οι μαθητές αποκτούν ένα εργαλείο ικανό να διαβάζει, να συνοψίζει, να γράφει και να λύνει προβλήματα για λογαριασμό τους.
Μέχρι το 2025, η χρήση AI chatbots όπως το ChatGPT για σχολικές εργασίες είχε ήδη εξαπλωθεί στην πλειονότητα των μαθητών στις περισσότερες χώρες που συμμετείχαν στην έρευνα. Ο ΟΟΣΑ, ωστόσο, δεν καταλήγει στο απλοϊκό συμπέρασμα ότι «η AI ρίχνει τις επιδόσεις». Τα στοιχεία δείχνουν μια πολύ πιο σύνθετη σχέση: οι μαθητές που χρησιμοποιούν την AI με μέτρο και ως βοήθημα μάθησης μπορούν να έχουν ελαφρώς καλύτερες επιδόσεις από εκείνους που τη χρησιμοποιούν πολύ σπάνια ή υπερβολικά. Αντίθετα, η άκριτη ή εντατική χρήση μπορεί να συνδέεται με πιο επιφανειακή εμπλοκή στη μαθησιακή διαδικασία.
Οι δεξιότητες που εξασθενούν είναι ακριβώς εκείνες που γίνονται πολυτιμότερες στην εποχή της AI: η αξιολόγηση της πληροφορίας, η σύνδεση διαφορετικών πηγών και η κριτική ανάγνωση. Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει μάλιστα ότι το ποσοστό των λεγόμενων «βιαστικών αναγνωστών», οι οποίοι διατρέχουν γρήγορα ένα κείμενο και καταλήγουν σε λανθασμένες απαντήσεις, σχεδόν διπλασιάστηκε μεταξύ 2018 και 2025.
Η έρευνα: Το 2025, περισσότεροι από 760.000 μαθητές, που αντιπροσώπευσαν περίπου 33 εκατομμύρια 15χρονους σε 91 χώρες και οικονομίες, συμμετείχαν στην αξιολόγηση PISA. Αυτός ο κύκλος επικεντρώθηκε στις φυσικές επιστήμες, παράλληλα με την ανάγνωση, τα μαθηματικά και μια καινοτόμο αξιολόγηση της μάθησης στον ψηφιακό κόσμο. Προσφέρθηκε επίσης μια προαιρετική αξιολόγηση της αγγλικής ως ξένης γλώσσας.
