Χωρίς «λευκό καπνό» ολοκληρώθηκε μετά από 15 ώρες η μαραθώνια διαπραγμάτευση στις Βρυξέλλες για το προσφυγικό καθώς οι οριστικές αποφάσεις μετατέθηκαν για την επόμενη Σύνοδο στις 17-18 Μαρτίου. Η ελληνική κυβέρνηση εμφανίζεται ικανοποιημένη αν και μέχρι τις 18 Μαρτίου μένει πολλά να διευκρινιστούν σε σχέση με την πρόταση της Τουρκίας.
H Σύνοδος έφθασε αρκετές φορές στα πρόθυρα του ναυαγίου και ανέδειξε το χάσμα που υπάρχει μεταξύ των χωρών της ΕΕ στην αντιμετώπιση του προσφυγικού. Εφόσον οι κατ αρχήν αποφάσεις οριστικοποιηθούν, η πίεση στα ελληνικά νησιά θα μειωθεί και η Ελλάδα θα δεχθεί βοήθεια για να αντιμετωπίσει την ανθρωπιστική κρίση, ωστόσο μένει να φανεί τι πιέσεις θα δεχθεί στο πεδίο των σχέσεων με την Τουρκία, η οποία για να συναινέσει στην μείωση της προσφυγικής ροής ζητά ανταλλάγματα, πέρα από την οικονομική βοήθεια, που άπτονται και των σχέσεών της με την Ελλάδα και την Κύπρο.
Πάντως παρότι στην Σύνοδο υπήρξε από πολλές πλευρές αποδοκιμασία των χωρών Βίζεγκαρντ, όπως επισήμανε στις δηλώσεις του και ο Έλληνας πρωθυπουργός, δεν αποφασίστηκε να ανοίξουν τα βόρεια σύνορα της Ελλάδας, ο Βαλκανικός διάδρομος θα παραμείνει κλειστός. Η σημαντική εξέλιξη είναι ότι η Τουρκία θα δέχεται πίσω τους παράνομους μετανάστες. Επίσης θα δέχεται τους πρόσφυγες με την συμφωνία ότι για κάθε πρόσφυγα που θα προωθείται στο έδαφος της από την Ελλάδα, ένας πρόσφυγας θα αναχωρεί κατευθείαν από το έδαφός της προς την Ευρώπη. Με τον τρόπο αυτό εκτιμάται ότι θα περιοριστεί σημαντικά η ροή προσφύγων προς την Ελλάδα και η πίεση στα ελληνικά νησιά.
Το κοινό ανακοινωθέν
Το κοινό ανακοινωθέν που εκδόθηκε τα ξημερώματα της Τρίτης έχει ως εξής:
«1.Μετά τη συνάντησή τους με τον πρωθυπουργό Νταβούτογλου, οι αρχηγοί των κρατών της ΕΕ και των κυβερνήσεων αναφέρθηκαν στο μεταναστευτικό, ιδίως όσον αφορά τη διαδρομή των δυτικών Βαλκανίων. Χαιρέτισαν τη συζήτησή τους με τον Τούρκο Πρωθυπουργό για τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας και για την πρόοδο που έχει σημειωθεί στην εφαρμογή του Κοινού Σχεδίου Δράσης. Η Τουρκία επιβεβαίωσε τη δέσμευση για εφαρμογή της διμερούς συμφωνίας επανεισδοχής Ελλάδας-Τουρκίας για αποδοχή της ταχείας επιστροφής όλων των μεταναστών που δεν βρίσκονται σε ανάγκη διεθνούς προστασίας και να υποδέχεται πίσω όλους τους παράνομους μετανάστες που συλλαμβάνονται σε τουρκικά χωρικά ύδατα.
Οι αρχηγοί των κρατών και των κυβερνήσεων συμφώνησαν επίσης ότι χρειάζονται γενναίες κινήσεις για να κλείσουν οι διαδρομές της παράνομης διακίνησης ανθρώπων και να καταπολεμηθεί το επιχειρηματικό μοντέλο των διακινητών, να προστατευθούν τα εξωτερικά μας σύνορα και να τερματιστεί η μεταναστευτική κρίση στην Ευρώπη. Πρέπει να σπάσει ο δεσμός μεταξύ της εισόδου σε ένα πλοίο και της εγκατάστασης στην Ευρώπη.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο υπογράμμισαν τη σημασία της επιχείρησης του ΝΑΤΟ στο Αιγαίο, που άρχισε σήμερα. Κάλεσαν όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ να την στηρίξουν ενεργά. Χαιρέτησαν θερμά τις πρόσθετες προτάσεις που υποβλήθηκαν σήμερα από την Τουρκία για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της μετανάστευσης. Συμφώνησαν να εργαστούν με βάση τις αρχές που περιέχουν:
Την επιστροφή όλων των νέων παράτυπων μεταναστών που περνούν από την Τουρκία στα ελληνικά νησιά, με το κόστος να καλύπτεται από την ΕΕ
Την επανεγκατάσταση, για κάθε Σύρο προς επανεισδοχή στην Τουρκία από τα ελληνικά νησιά, ενός άλλου Σύρου από την Τουρκία στα κράτη μέλη της ΕΕ, στο πλαίσιο των υφιστάμενων δεσμεύσεων
Να επιταχυνθεί η εφαρμογή τους οδικού χάρτη για την απελεύθερωση της βίζα με όλα τα κράτη-μέλη με στόχο να αρθούν οι προϋποθέσεις για τη χορήγηση βίζα για τους Τούρκους πολίτες το αργότερο μέχρι τα τέλη Ιουνίου 2016
Να επιταχυνθεί η εκταμίευση των πρώτων 3 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση του πρώτου πακέτου σχεδίου πριν από το τέλος Μαρτίου και να αποφασίσουν για επιπρόσθετη χρηματοδότηση του Refugee Facility για τους Σύρους
Να γίνει προετοιμασία για τις αποφάσεις όσον αφορά το άνοιγμα νέων κεφαλαίων στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις το συντομότερο δυνατό, χτίζοντας στα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Οκτωβρίου του 2015
Να εργαστούν με την Τουρκία σε ένα κοινό έργο ώστε να βελτιώσουν τις ανθρωπιστικές συνθήκες στο εσωτερικό της Συρίας κάτι που θα επιτρέψει στον τοπικό πληθυσμό και τους πρόσφυγες να ζήσουν σε περιοχές οι οποίες θα είναι πιο ασφαλείς.
Ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα προωθήσει αυτές τις προτάσεις και θα επεξεργαστεί τις λεπτομέρειες με την τουρκική πλευρά πριν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου. Η δουλειά αυτή θα γίνει με σεβασμό στο ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
Οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων της ΕΕ συζήτησαν επίσης με τον Τούρκο Πρωθυπουργό την κατάσταση των μέσων ενημέρωσης στην Τουρκία.
2. Οι ηγέτες των κρατών υπενθύμισαν περαιτέρω πως το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, στη συνάντηση της 18-19ης Φεβρουαρίου, αποφάσισε να επανέλθει σε μία κατάσταση όπου όλα τα μέλη του χώρου Σένγκεν εφαρμόζουν πλήρως τον κώδικα συνόρων του Σένγκεν λαμβάνοντας υπόψιν την ιδιομορφία των θαλάσσιων συνόρων και να δώσει τέλος στην ανεξέλεγκτη πρόσβαση. Οι παράνομες ροές μεταναστών κατά μήκος του "διαδρόμου των δυτικών Βαλκανίων" έχουν πλέον τερματιστεί.
3. Προκειμένου να καταστεί αυτό βιώσιμο απαιτείται δράση στο ακόλουθο πλαίσιο:
α) να στηρίξουμε την Ελλάδα σε αυτή τη δύσκολη στιγμή και να κάνουμε το παν για να τη βοηθήσουμε να διαχειριστεί μια κατάσταση που έχει προκύψει ως συνέπεια αυτής της εξέλιξης. Είναι συλλογική ευθύνη της ΕΕ που απαιτεί τη γρήγορη και αποτελεσματική κινητοποίηση όλων των διαθέσιμων μέσων και πόρων της ΕΕ και των συνεισφορών των κρατών-μελών.
β) να δώσουμε μια άμεση και αποτελεσματική απάντηση στην πολύ δύσκολη ανθρωπιστική κατάσταση που αναπτύσσεται με ραγδαίο ρυθμό στο έδαφος. Θα παρασχεθεί άμεσα από την Κομισιόν στήριξη έκτακτης ανάγκης σε στενή συνεργασία με την Ελλάδα, τα υπόλοιπα κράτη-μέλη και μη κυβερνητικούς οργανισμούς στη βάση μιας αξιολόγησης, από την Κομισιόν και την Ελλάδα, των αναγκών και ενός σχεδίου έκτακτης ανάγκης. Σε αυτό το πλαίσιο, οι επικεφαλής των κυβερνήσεων καλωσορίζουν την πρόταση της Κομισιόν για την πρόβλεψη παροχής έκτακτης στήριξης εντός της ΕΕ και καλούν το Συμβούλιο να την υιοθετήσει πριν το επόμενο Συμβούλιο του Μαρτίου, επεκτείνοντας με αυτόν τον τρόπο το εύρος των χρηματοοικονομικών εργαλείων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Ζητούν από την αρχή που είναι υπεύθυνη για τον προϋπολογισμό να λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα.
γ)να παράσχουμε περισσότερη βοήθεια στην Ελλάδα στη διαχείριση των εξωτερικών της συνόρων, συμπεριλαμβανομένων αυτών με την ΠΓΔΜ και την Αλβανία και να διασφαλίσουμε την ομαλή λειτουργία των hotspots με 100% ταυτοποίηση, καταγραφή, ελέγχους ασφαλείας και την πρόβλεψη για επαρκή ικανότητα υποδοχής. Η Frontex θα απευθύνει νέα πρόσκληση για εθνικούς αξιωματούχους το συντομότερο δυνατό και όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να ανταποκριθούν πλήρως έως την 1η Απριλίου το αργότερο. Η Europol θα αποστείλει γρήγορα ελεγκτές σε όλα τα hotspots για να ενισχύσουν τους ελέγχους ασφαλείας και να βοηθήσουν τις ελληνικές αρχές στη μάχη κατά των διακινητών.
δ) να βοηθήσουμε την Ελλάδα ώστε να διασφαλιστούν ολοκληρωμένες, μεγάλης κλίμακας και γρήγορες επιστροφές στην Τουρκία όλων των παράτυπων μεταναστών που δεν βρίσκονται σε ανάγκη διεθνούς προστασίας, χτίζοντας στη συμφωνία επανεισδοχής Ελλάδας – Τουρκίας και από την 1η Ιουνίου στη συμφωνία επανεισδοχής ΕΕ-Τουρκίας
ε) να επιταχύνουμε σημαντικά την εφαρμογή της μετεγκατάστασης ώστε να μετριαστεί το μεγάλο βάρος που βαραίνει επί του παρόντος την Ελλάδα. Το Ευρωπαϊκό Γραφείο Υποστήριξης του Ασύλου (EASO) θα απευθύνει μια επιπλέον πρόκληση για εθνική πραγµατογνωµοσύνη ώστε να υποστηρίξει το ελληνικό σύστημα ασύλου και όλα τα κράτη μέλη θα πρέπει να ανταποκριθούν άμεσα και πλήρως. Τα κράτη μέλη καλούνται επίσης να διαθέσουν επειγόντως περισσότερες περιοχές για μετεγκατάσταση. Η Κομισιόν θα αναφέρει σε μηνιαία βάση στο Συμβούλιο όσον αφορά την εφαρμογή των υποχρεώσεων μετεγκατάστασης.
στ) να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε στενά με κράτη εκτός της ΕΕ στα Δυτικά Βαλκάνια και να παρέχουμε την αναγκαία βοήθεια
ζ) να εφαρμόζουμε τις υφιστάμενες δεσμεύσεις μετεγκατάστασης και να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε σε ένα αξιόπιστο πρόγραμμα εθελοντικής υποδοχής με την Τουρκία
η) να αναλάβουμε άμεσα όλα τα αναγκαία μέτρα όσον αφορά νέες διαδρομές και να εντείνουμε τη μάχη κατά των διακινητών
θ) να προωθήσoυμε, κατά προτεραιότητα, όλα τα στοιχεία του οδικού χάρτη της Κομισιόν για την "επιστροφή στη Σένγκεν", ώστε να τερματιστούν οι προσωρινοί εσωτερικοί συνοριακοί έλεγχοι και να αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία της περιοχής Σένγκεν πριν το τέλος του έτους.
Αυτό το έγγραφο δεν δημιουργεί νέες δεσμεύσεις για τα κράτη μέλη όσον αφορά την μετεγκατάσταση και επανεγκατάσταση.
4. Αυτά είναι επείγοντα μέτρα που πρέπει να ληφθούν στο πλαίσιο της παρούσας κατάστασης στο έδαφος και θα πρέπει να διατηρούνται υπό αναθεώρηση. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα επανέλθει στο φάκελο μετανάστευση σε όλες του τις πτυχές της στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Μαρτίου για να εδραιώσει περαιτέρω την κοινή ευρωπαϊκή εφαρμογή της συνολικής μας στρατηγικής για τη μετανάστευση.
Νωρίτερα, υπήρξε εμπλοκή με τη στάση των χωρών της ομάδας του Βίσεγκραντ, με τον Ούγγρο πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν να βάζει βέτο, μπλοκάροντας ουσιαστικά τη συμφωνία. Οι διεργασίες αναμένεται να διαρκέσουν αρκετές ώρες. Χαρακτηριστικά, ο Φινλανδός πρωθυπουργός ανακοίνωσε μέσω Twitter πως ακυρώνει το προγραμματισμένο αυριανό του ταξίδι.
Mια αναθεωρημένη πρόταση συζητούν αυτή τη στιγμή οι 28 ηγέτες, σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Ντ. Τουσκ.
Ο ίδιος ανέφερε σε ανάρτηση του στο twitter ότι το δείπνο των "28" με τον Αχμέτ Νταβούτογλου ακυρώθηκε αλλά θα πραγματοποιηθεί η συνέντευξη Τύπου με τη συμμετοχή του Τούρκου πρωθυπουργού.
Από την πλευρά της η Αθήνα αξιολογεί θετικά το τελικό κείμενο, για πέντε λόγους που είναι :
1. Την επιτάχυνση της μετεγκατάστασης προσφύγων, «προκειμένου να ανακουφιστεί το βαρύ φορτίο που προς το παρόν πέφτει επάνω στην Ελλάδα».
2. Την υλοποίηση των δεσμεύσεων για επανεγκατάσταση προσφύγων από την Τουρκία σε χώρες της ΕΕ.
3. Την στήριξη στην Ελλάδα για άμεσες επιστροφές στην Τουρκία, των παράτυπων μεταναστών που δεν χρειάζονται διεθνή προστασία.
4. Την κατεπείγουσα προώθηση οικονομικής βοήθειας πρός την Ελλάδα, στην βάση του εθνικού σχεδιασμού και σε συνεργασία με την Κομισιόν, για την αντιμετώπιση των ανθρωπιστικών αναγκών.
Μετά το τέλος της πολύωρης συνεδρίασης κυβερνητικές πηγές υποστήριζαν ότι το κείμενο της κείμενο της κοινή δήλωσης ανταποκρίνεται στις θέσεις που διαμόρφωσε η σύσκεψη πολιτικών αρχηγών.
