Για πρώτη φορά, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θέτει σε δημόσια διαβούλευση «Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα», με στόχο τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου, συνεκτικού και ολιστικού πλαισίου για τη διαχείριση των υδατικών πόρων της χώρας.
Όπως αναφέρει το ΥΠΕΝ «στη σύγχρονη εποχή, υπό την επίδραση της κλιματικής κρίσης και των αυξανόμενων πιέσεων στην υδατική ασφάλεια, η μετάβαση στην ολιστική προσέγγιση της διαχείρισης των υδατικών πόρων αναδεικνύεται σε μείζονα εθνική προτεραιότητα και προϋπόθεση για τη βιώσιμη ανάπτυξη της χώρας».
Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα αποτελεί το πρώτο στρατηγικό κείμενο εθνικής εμβέλειας, που θέτει τις προτεραιότητες και χαράσσει τις κατευθύνσεις πολιτικής της χώρας για την προώθηση της βιώσιμης διαχείρισης του νερού και τη μακρόπνοη προστασία των διαθέσιμων υδάτινων πόρων. Η κατάρτισή της πραγματοποιήθηκε κατ’ εφαρμογή του άρθρου 6Α του ν. 3199/2003, σε πλήρη ευθυγράμμιση με το ενωσιακό κεκτημένο, τη Στρατηγική της ΕΕ για τα ύδατα και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών.
«Το νερό αποτελεί τον πολυτιμότερο φυσικό πόρο και θεμέλιο κάθε μορφής ζωής, κοινωνικής οργάνωσης και οικονομικής δραστηριότητας. Ως αδιαπραγμάτευτο δημόσιο αγαθό και στρατηγικό εθνικό απόθεμα, η διαχείρισή του υπερβαίνει τα όρια μιας απλής τεχνικής πρόκλησης, αποτελώντας κρίσιμο παράγοντα για τη δημόσια υγεία, την επισιτιστική ασφάλεια και την περιβαλλοντική ισορροπία. Η επάρκεια, η προστασία και η ανθεκτικότητα των υδατικών πόρων συνιστούν ζήτημα εθνικής ασφάλειας, καθώς επηρεάζουν άμεσα την κοινωνική συνοχή και τη στρατηγική ανθεκτικότητα της χώρας», αναφέρει στην ανακοίνωσή του το ΥΠΕΝ.
Η Στρατηγική θέτει ως κεντρικό όραμα την υδατική ασφάλεια και την κλιματική ανθεκτικότητα της χώρας, μέσω μιας ορθολογικής, ψηφιακά προηγμένης και ολιστικής διαχείρισης των υδάτων, που εγγυάται την πρόσβαση όλων των πολιτών σε ποιοτικό νερό, προστατεύει τα υδάτινα οικοσυστήματα και υποστηρίζει τη βιώσιμη κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη.
Τρεις πυλώνες για το μέλλον του νερού στην Ελλάδα
Οι βασικές εθνικές δεσμεύσεις που διέπουν τη διαχείριση υδάτων οργανώνονται σε τρεις πυλώνες που μετουσιώνουν το όραμα της Εθνικής Στρατηγικής για τα Ύδατα.
Πυλώνας 1 - Νερό ως εγγύηση ζωής, υγείας και ευημερίας. Το νερό αντιμετωπίζεται ως κρίσιμος εθνικός πόρος, δικαίωμα και προϋπόθεση δημόσιας υγείας, κοινωνικής συνοχής και βιώσιμης ανάπτυξης (επηρεάζοντας καθοριστικά τη «φέρουσα ικανότητα» κάθε περιοχής). Διασφαλίζεται από την Πολιτεία δίκαιη και αξιόπιστη πρόσβαση σε επαρκές και ποιοτικό νερό. Παράλληλα, η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας των υδατικών συστημάτων αποτελεί αναγκαία συνθήκη για τη μακροπρόθεσμη διαθεσιμότητα του πόρου.
Πυλώνας 2 - Κλιματική θωράκιση με πρόληψη και ασφάλεια. Εδραιώνεται στον σχεδιασμό η αρχή της πρόληψης έναντι της αντιμετώπισης κινδύνων και της διαχείρισης των κρίσεων. Απαιτείται η ενδυνάμωση της μετάβασης από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε ένα συνεκτικό πλαίσιο πρόληψης, ετοιμότητας και ανθεκτικότητας απέναντι σε ξηρασίες και πλημμύρες, υπό τις πιέσεις της κλιματικής αλλαγής. Η διαχείριση των κινδύνων που σχετίζονται με τα ύδατα ενσωματώνεται ως πάγια παράμετρος σχεδιασμού και μηχανισμός ασφαλείας.
Πυλώνας 3 - Σύγχρονη διακυβέρνηση: γνώση, διαφάνεια, ικανότητα υλοποίησης. Η αποτελεσματική πολιτική για τα ύδατα θεμελιώνεται στην αξιόπιστη γνώση, στη διαφάνεια και στην ικανότητα υλοποίησης των κατευθύνσεων και των πολιτικών. Προσανατολίζεται στην ενίσχυση της παρακολούθησης και της αξιόπιστης τεκμηρίωσης, στην ενοποίηση και αξιοποίηση της πληροφορίας μέσω ψηφιακών εργαλείων, στον θεσμικό συντονισμό και στην επαρκή διοικητική και επιστημονική υποστήριξη. Η οικονομική βιωσιμότητα των υπηρεσιών ύδατος αντιμετωπίζεται ως προϋπόθεση για την ποιότητα, τη συντήρηση των υποδομών και τη λογοδοσία προς τον πολίτη, με δίκαιο και διαφανή τρόπο.
Οι στρατηγικοί άξονες και οι πολιτικές προτεραιότητες
Παρά την ύπαρξη ενός ώριμου θεσμικού πλαισίου, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις που σχετίζονται με τον διοικητικό κατακερματισμό, τον συντονισμό των φορέων, την επιχειρησιακή απόκριση, τη χρηματοδότηση και την υλοποίηση των απαραίτητων έργων και υποδομών, αλλά και τους μηχανισμούς εποπτείας και ελέγχου.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις ιδιαιτερότητες της Ελλάδας, όπως η ιδιαίτερη γεωμορφολογία της, η εγγενής εποχικότητα της ζήτησης λόγω άρδευσης και τουρισμού, καθώς και η ανάγκη προσαρμογής στις μεταβαλλόμενες συνθήκες που επιφέρει η κλιματική αλλαγή και η αποτελεσματική αντιμετώπιση φαινομένων λειψυδρίας και ακραίων πλημμυρικών συμβάντων. Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι η προστασία των υδατικών πόρων δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά και ζήτημα εθνικής στρατηγικής σημασίας και ασφάλειας, που απαιτεί μακροπρόθεσμο ορίζοντα και σαφή προσανατολισμό.
Για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, οι στόχοι της Εθνικής Στρατηγικής παρατίθενται σε επτά στρατηγικούς άξονες: διασφάλιση ποσοτικής και ποιοτικής επάρκειας των υδάτων, οικοδόμηση μιας κλιματικά ανθεκτικής κοινωνίας, οριζόντια διασύνδεση τομεακών πολιτικών, συστηματική επένδυση στον ψηφιακό μετασχηματισμό και τη γνώση, βελτίωση διακυβέρνησης με τη δημιουργία μεγαλύτερων και ισχυρότερων παρόχων υπηρεσιών ύδατος μέσω ενοποίησης και θεσμικής θωράκισης, οικονομική βιωσιμότητα υπηρεσιών ύδατος και κοινωνική δικαιοσύνη, καθώς και ενεργός επιδίωξη διασυνοριακής συνεργασίας.
Οι κατευθύνσεις πολιτικής μετουσιώνουν αυτούς τους άξονες σε επιχειρησιακή στόχευση, εστιάζοντας σε πολιτικές ορθολογικής διαχείρισης ζήτησης και εξοικονόμησης νερού (ιδίως στην άρδευση) και την ενσωμάτωση της επαναχρησιμοποίησης του νερού και άλλων εναλλακτικών πηγών νερού στον υδατικό σχεδιασμό. Επιπλέον, δίνεται προτεραιότητα στη διατήρηση της καλής κατάστασης των υδατικών συστημάτων και στην προσαρμογή των τομεακών πολιτικών στη φέρουσα ικανότητα κάθε περιοχής. Η καθιέρωση της ψηφιοποίησης και αξιοποίησης προηγμένων τεχνολογιών και εργαλείων, η εξασφάλιση της οικονομικής βιωσιμότητας και ανταποδοτικότητας των υπηρεσιών ύδατος, η διαφάνεια των παρόχων και ενεργός συμμετοχή των χρηστών, καθώς και η επιδίωξη της διασυνοριακής συνεργασίας συμπληρώνουν το πλέγμα των πολιτικών προτεραιοτήτων.
Για την αποτελεσματική μετάβαση στην πράξη, η κατάρτιση του Προγράμματος Μέτρων των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) και Σχεδίων Διαχείρισης Κινδύνου Πλημμύρας (ΣΔΚΠ) απαιτεί την υιοθέτηση μιας συγκροτημένης στρατηγικής ιεράρχησης, λειτουργικά συνδεδεμένη με τον εξαετή κύκλο εφαρμογής τους: Η επιλογή των μέτρων θα ακολουθεί τις αρχές της ορθολογικής κλιμάκωσης και της επιχειρησιακής σκοπιμότητας, θέτοντας ως βασικά κριτήρια καθορισμού την αποδοτικότητα, τη συνέργεια, τη διασύνδεση, την καινοτομία και τη μετρησιμότητα.
Τέλος, οι βασικές κατευθύνσεις για τη διακυβέρνηση εστιάζουν στην ενδυνάμωση των θεσμικών δομών και την ενίσχυση της διοικητικής ικανότητας.
Με στόχο τη διαφύλαξη του νερού ως στρατηγικού εθνικού πόρου και την αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών, η Στρατηγική επιδιώκει τον περιορισμό του διοικητικού κατακερματισμού, έτσι ώστε οι πάροχοι να μπορούν να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις για επάρκεια σε νερό άριστης ποιότητας, με ταυτόχρονη προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
