Η κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που εντείνονται οδηγώντας σε ολοένα συχνότερες φυσικές καταστροφές, ήδη εκτοπίζουν ανθρώπους, οι οποίοι αναγκάζονται να μετακινηθούν προς ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών και προς την Ελλάδα. Αυτό προκύπτει, μεταξύ άλλων, από νέα έρευνα του WWF Ελλάς που πραγματοποιήθηκε από τον Κώστα Βλαχόπουλο του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), τη Θεοδότα Νάντσου (WWFΕ Ελλάς) και την Εμμανουέλα Δούση (Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών). Η έρευνα βασίζεται σε μαρτυρίες μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο σε Ελλάδα και Βέλγιο και αναδεικνύει ότι η κλιματική κρίση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα αναγκαστικού εκτοπισμού. Η Μεσόγειος Θάλασσα αποτελεί το επίκεντρο της έρευνας, καθώς συνιστά έναν σημαντικό μεταναστευτικό διάδρομο από την Αφρική και την Ασία, με την Ελλάδα να λειτουργεί ως βασική πύλη εισόδου προς την Ευρώπη. Στην έρευνα που διεξήχθη την περίοδο Μάρτιος - Μάιος 2025, συμμετείχαν 70 μετανάστες, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο από 17 χώρες, μεταξύ των οποίων και ένας ανιθαγενής, οι οποίοι διαμένουν σήμερα στην Ελλάδα και το Βέλγιο και προέρχονται από περιοχές ιδιαίτερα ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή, όπως η Νοτιοανατολική Ασία, η υποσαχάρια Αφρική και η Μέση Ανατολή. Μέσα από τις αφηγήσεις τους, η μελέτη εξετάζει πώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως πλημμύρες, ξηρασίες και καύσωνες, που συνδέονται άμεσα με την κλιματική αλλαγή, αλληλεπιδρούν με παραδοσιακούς παράγοντες μετανάστευσης, όπως η φτώχεια, οι ένοπλες συγκρούσεις και οι παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Παρότι οι ίδιοι οι συμμετέχοντες αντιλαμβάνονται με διάφορους τρόπους τον ρόλο της κλιματικής αλλαγής στην απόφαση τους για μετακίνηση, τα ευρήματα δείχνουν ξεκάθαρα, μέσα από τις ίδιες τους τις αφηγήσεις, ότι οι κλιματικές καταστροφές λειτούργησαν ως κρίσιμος παράγοντας για τον εκτοπισμό τους από τις χώρες καταγωγής τους. Η έρευνα καταρρίπτει την αντίληψη ότι οι «κλιματικοί μετανάστες» αποτελούν ένα μελλοντικό σενάριο. Αντίθετα, δείχνει ότι πολλοί έχουν ήδη φτάσει στην Ευρώπη, αναζητώντας ασφαλέστερες συνθήκες διαβίωσης. Συνδέοντας τις προσωπικές μαρτυρίες με επαληθεύσιμα κλιματικά γεγονότα, η μελέτη υπογραμμίζει ότι ο κλιματικός εκτοπισμός είναι ήδη μια πραγματικότητα. Τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη να αναγνωριστεί η κλιματική μετανάστευση ως γεγονός και παράλληλα να ενισχυθεί η κλιματική δράση στον Παγκόσμιο Νότο προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι βαθύτερες αιτίες του εκτοπισμού.
Όπως τονίζει η επικεφαλής πολιτικής του WWF Ελλάς, Θεοδότα Νάντσου, το πρωτότυπο της έρευνας έγκειται στο γεγονός ότι «για πρώτη φορά ρωτήθηκαν οι ίδιοι οι άνθρωποι που αναγκάζονται να μετακινηθούν». «Μέχρι σήμερα, η έρευνα για την κλιματική μετανάστευση βασιζόταν κυρίως σε ακαδημαϊκές προβλέψεις που τοποθετούσαν το φαινόμενο στο μέλλον. Η έκθεση της IPCC έχει δείξει ότι η κλιματική αλλαγή προστίθεται στις απειλές για τις ευάλωτες χώρες, επιδεινώνοντας συγκρούσεις, ανισότητες και την έλλειψη ανθεκτικότητας. Εμείς δείχνουμε ότι αυτό έχει ήδη συμβεί», σημειώνει.
Επίσης ο Κώστας Βλαχόπουλος, ερευνητής στο Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες αναφέρει ότι «Η κλιματική μετανάστευση δεν αποτελεί πρόκληση του μέλλοντος, αλλά μια παρούσα κοινωνική διάσταση της κλιματικής κρίσης. Η τελευταία λειτουργεί είτε ως καταλύτης, είτε ως ενισχυτικός παράγοντας παραδοσιακών πιέσεων που οδηγούν σε εκτοπισμό (πόλεμοι, συγκρούσεις, παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, φτώχεια κ.α.). Με την έρευνα αυτή γίνεται σαφές μέσα από τις μαρτυρίες των ίδιων των μεταναστών ότι οι καταστροφικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής επηρεάζουν την ανθρώπινη κινητικότητα».
