του Αθαν. Χ. Παπανδρόπουλου
Είναι Δεκέμβριος του 2013. Κάπου 1.100 Ινδοί επιχειρηματίες είναι συγκεντρωμένοι σε ένα ξενοδοχείο της Bangalore και κύριο θέμα του συνεδρίου τους είναι η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας υπό συνθήκες σκληρού ανταγωνισμού, διεθνούς ανισορροπίας και ανάπτυξης του αποκαλούμενου «καπιταλισμού των κολλητών».
Σε κάποια στιγμή των εργασιών του συνεδρίου το λόγο παίρνει ο επιχειρηματίας Azim Premji, ιδρυτής της εταιρείας Wipro, η οποία, από επιχείρηση παραγωγής φυτικών ελαίων, σήμερα είναι ηγέτης στην παραγωγική λογισμικού. «Μια εταιρεία πρέπει να μπορεί να αλλάξει σε χρόνο ρεκόρ, να είναι ευέλικτη και να μπορεί να λαμβάνει σωστές αποφάσεις προσανατολισμού όταν αυτές υπαγορεύονται από το περιβάλλον μέσα στο οποίο δραστηριοποιείται», είπε.
«Ο παραδοσιακός καπιταλισμός», τόνισε από την πλευρά του ο Nandan Nilekani, ιδρυτής της εταιρείας Infosys, «έχει γίνει γραφειοκρατικός και αναποτελεσματικός. Είναι αργός, και άρα δυσκίνητος, σε μια εποχή όπου η ταχύτητα αποτελεί συντελεστή παραγωγής πλούτου. Είναι λοιπόν ανάγκη να προσαρμοστεί η επιχειρηματικότητα στην εποχή της ταχύτητας και της καινοτομίας. Αν το 1942 ο Γιόζεφ Σουμπέτερ μιλούσε για τη δημιουργική καταστροφή, ο σημερινός επιχειρηματίας ας βάλει στο λεξιλόγιό του, άρα και στον τρόπο σκέψης του, τη δημιουργική δημιουργία. Συνεπώς, ο νέος επιχειρηματίας πρέπει να είναι αυτός που προτείνει νέες λύσεις και μπορεί γρήγορα να παράγει, να υιοθετεί και να εμπορευματοποιεί νέες ιδέες. Ο καλύτερος τρόπος για να ξεκινήσει κάποιος μια δουλειά είναι να προσφέρει καινούργια προϊόντα ή διαδικασίες…».
Με αφετηρία τις παραπάνω σκέψεις, πολύς λόγος έγινε για το ρόλο των start-ups (νεοφυών επιχειρήσεων) και, πολύ σωστά, κάποιοι ομιλητές αναφέρθηκαν πέρα από τον Σουμπέτερ και στην επιρροή του αείμνηστου Πήτερ Ντράκερ. Για όσους ενθυμούνται, αυτός ο μεγάλος γκουρού του μάνατζμεντ και της επιχειρηματικότητας είχε καθορίσει τον επιχειρηματία ως ένα άτομο που «ανατρέπει και αποδιοργανώνει». Όπως ισχυριζόταν, «οι επιχειρηματίες καινοτομούν, η καινοτομία αποτελεί το εργαλείο της επιχειρηματικότητας».
Ο William Baumol, ένας από τους κορυφαίους οικονομολόγους σε αυτό τον τομέα, περιγράφει τον επιχειρηματία ως «τολμηρό και επινοητικό, που αποκλίνει από τα καθιερωμένα επιχειρησιακά σχέδια και πρακτικές». Ο δε Howard Stevenson, ο άνθρωπος που υπερασπίστηκε περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον τη μελέτη της επιχειρηματικότητας στο Harvard Business School, την ορίζει ως «αναζήτησητης ευκαιρίας πέρα από τους πόρους που ελέγχεις αυτή την περίοδο». Το Ewing Mario Kauffman Foundation (EMKF), αναμφισβήτητα κορυφαίο παγκοσμίως think tank σε θέματα επιχειρηματικότητας, κάνει μία θεμελιώδη διάκριση μεταξύ της «αναπαραγωγικής» και της «καινοτόμου» επιχειρηματικότητας,υπογραμμίζοντας τη σημασία της δεύτερης. Κατά το EMKF, οι καινοτόμοι επιχειρηματίες είναι όχι μόνον πιο ενδιαφέροντες από το είδος εκείνων που απλώς αντιγράφουν, αλλά έχουν και μεγαλύτερο οικονομικό βάρος, καθώς παράγουν περισσότερες θέσεις εργασίας. Ένας μικρός αριθμός καινοτόμων start-ups ισοδυναμεί με έναν δυσανάλογα μεγάλο αριθμό νέων θέσεων – στις ΗΠΑ, όμως, και όχι τόσο στην Ευρώπη ή σε ορισμένες χώρες της Ασίας. Εξάλλου, υποστηρίζει ο W. Baumol, για την ανάπτυξη μιας νεοφυούς επιχείρησης παίζουν ρόλο οι συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, η ταχύτητα των διαδικασιών και της χρηματοδότησης και η επάρκεια στην προσφορά ανθρώπινου δυναμικού.
Επίσης, δεν πρέπει καθόλου να παραγνωρίζεται ότι η ιστορία των νεοφυών επιχειρήσεων υψηλής τεχνολογίας διέπεται σε μεγάλο βαθμό και από επιχειρησιακές συνεργασίες – οι Steve Jobs και Steve Wozniak (Apple), οι Bill Gates και Paul Allen (Microsoft), οι Sergey Brin και Larry Page (Google), οι Mark Zuckenberg, Dustin Moskovitz και Chris Hughes (Facebook). Το Ben and Jerry’s δημιουργήθηκε όταν δύο παιδικοί φίλοι, ο Ben Cohen και ο Jerry Greenfield, ενώθηκαν για να ιδρύσουν ένα παγωτοποιείο (ήθελαν να ασχοληθούν με την αρτοποιία, αλλά δεν μπόρεσαν να βρουν τα χρήματα). Ο Richard Branson (Virgin) στηρίχθηκε σε μεγάλο ποσοστό στον εξάδελφό του, Simon Draper, καθώς και σε άλλους συνεργάτες. Ο Ramana Nanda από το HBS και ο Jesper Sorensen από το Stanford Business School ισχυρίζονται πως τα ποσοστά επιχειρηματικότητας είναι σημαντικά υψηλότερα στους οργανισμούς όταν ένας μεγάλος αριθμός υπαλλήλων είναι πρώην επιχειρηματίες.
Το επιχειρηματικό πνεύμα ακμάζει επίσης στα clusters. Το ένα τρίτο των αμερικανικών venture capital κινείται σε δύο περιοχές, τη Silicon Valley και τη Βοστώνη, και τα δύο τρίτα σε μόλις έξι περιοχές: τη Νέα Υόρκη, το Λος Άντζελες, το Σαν Ντιέγκο και το Όστιν, μαζί με τη Silicon Valley και τη Βοστώνη. Αυτό συμβαίνει εν μέρει επειδή το επιχειρηματικό πνεύμα σε παρόμοιες περιοχές είναι τρόπος ζωής (τα καφέ στη Silicon Valley είναι γεμάτα από νέους που μιλούν δυνατά για τα επιχειρηματικά τους σχέδια) και εν μέρει επειδή ηυποδομή υπάρχει ήδη, γεγονός το οποίο μειώνει ριζικά το κόστος έναρξης μιας επιχείρησης.
Θα πρέπει στο σημείο αυτό να επισημάνουμε ότι οι νεοφυείς και γρήγορες επιχειρήσεις ναι μεν βρίσκουν χρηματοδότηση μέσω εταιρειών venture capital, όμως αυτό δεν αποτελεί πανάκεια. Είναι αλήθεια ότι το venture capital έχει ιδιαίτερη σημασία σε κλάδους εντάσεως κεφαλαίου, όπως η υψηλή τεχνολογία και η βιοτεχνολογία. Μπορεί επίσης να βοηθήσει επιχειρήσεις που βρίσκονται στο ξεκίνημά τους να αναπτυχθούν γρηγορότερα. Και οι venture capitalists παρέχουν στους επιχειρηματίες συμβουλές, επαφές, διοικητικές ικανότητες αλλά και χρήμα. Ωστόσο, το μεγαλύ- τερο μέρος του venture capital πηγαίνει σε ένα μικρό κομμάτι επιχειρήσεων – υλικό και λογισμικό υπολογιστών, ημιαγωγοί, τηλεπικοινωνίες και βιοτεχνολογία. Οι venture capitalists χρηματοδοτούν μόνον ένα μικρό μέρος των start-ups. Για τη μεγάλη πλειονότητα τα χρήματα προέρχονται από προσωπικό χρέος ή από τις τρεις κατηγορίες: φίλοι, ανόητοι και οικογένεια (three Fs –friends, fools and family). Η Google αναφέρεται συχνά ως θρίαμβος της βιομηχανίας venture capital, αλλά οι Brin και Page ίδρυσαν την επιχείρηση χωρίς καθόλου χρήματα και την προώθησαν με περίπου 1 εκατ. δολάρια τα οποία προέρχονταν από φίλους και διασυνδέσεις.
Η Monitor, μια εταιρεία ερευνών και παροχής επιχειρηματικών συμβουλών που πρόσφατα διεξήγαγε μια μελέτη για τους επιχειρηματίες, υπογραμμίζει τη σημασία των «επενδυτών-αγγέλων», οι οποίοι αποτελούν τη μέση λύση ανάμεσα σε venture capitalists, οικογένεια και φίλους. Έχουν συνήθως κάποια προσωπική σύνδεση με τον επιλεγμένο επιχειρηματία και, σε σχέση με τους venture capitalists, είναι πιθανότερο να επενδύσουν σε μια πρωτοεμφανιζόμενη επιχείρηση που είναι ακόμα σε ιδιαίτερα πρώτο στάδιο.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, αυτό που μετράει πολύ στη δημιουργία μιας νεοφυούς επιχείρησης είναι η μελέτη που πρέπει να κάνουν οι ιδρυτές της σχετικά με το τι θέλουν οι πελάτες τους. Και από την άποψη αυτή, οι δυνητικοί επιχειρηματίες, πέρα από παραδοσιακές μεθόδους έρευνας αγοράς, θα πρέπει οι ίδιοι να βρουν την πελατεία τους πριν δημιουργήσουν το προϊόν ή την υπηρεσία που θέλουν να προσφέρουν.
*Aναδημοσίευση από το τεύχος #26 του περιοδικού manager|m.
