Σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα, αλλά και προς τους συμμάχους, στέλνει η Αθήνα μετά τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, ξεκαθαρίζοντας ότι όσο η Τουρκία διατηρεί την απειλή πολέμου κατά της Ελλάδας, δεν μπορεί να ανοίξει καμία συζήτηση για συμμετοχή της σε ευρωπαϊκό αμυντικό σχήμα, όπως το SAFE. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η ελληνική θέση είναι απολύτως ξεκάθαρη: η ύπαρξη του casus belli συνιστά τυπική απειλή πολέμου και δεν απομειώνεται ούτε από τον χρόνο ούτε από την εξοικείωση της κοινής γνώμης με αυτήν. «Απομειώνεται μόνο με την οριστική της απόσυρση», σημείωναν χαρακτηριστικά οι ίδιες πηγές, τονίζοντας ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να θέτει το ζήτημα σε όλα τα επίπεδα.
F-35: «Δεν υπάρχει απόφαση Τραμπ»
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει το ΥΠΕΞ και στο θέμα των F-35, μετά τη συζήτηση που προκάλεσαν οι δηλώσεις του Αμερικανού Προέδρου για την Τουρκία. Οι ίδιες διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει καμία απόφαση για επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα, παρά μόνο μια γενική πρόθεση της αμερικανικής διοίκησης να επανεξετάσει το ζήτημα.
Όπως υπογραμμίζουν, η διαδικασία είναι σύνθετη και περνά υποχρεωτικά από το Κογκρέσο. Για να προχωρήσει, θα πρέπει να πιστοποιηθεί ότι η Τουρκία δεν έχει πλέον στην κατοχή της τους S-400, ότι δεν έχει υπάρξει νέα συναλλαγή με τη Ρωσία και ότι δεν υπάρχει πρόθεση μελλοντικής συνεργασίας στον συγκεκριμένο τομέα.
Οι ίδιες πηγές απορρίπτουν την εικόνα ότι «η Τουρκία τα πήρε όλα», τονίζοντας πως η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε σαφώς ισχυρότερη θέση. Υπενθυμίζουν ότι η Αθήνα διαθέτει πλέον περισσότερα από 50 F-16 Viper, μπαίνει στο πρόγραμμα των F-35, οι Έλληνες πιλότοι ξεκινούν εκπαίδευση από το επόμενο έτος και τα πρώτα αεροσκάφη αναμένονται σε περίπου τρία χρόνια.
Όροι για μη χρήση όπλων κατά συμμάχων
Στο ίδιο πλαίσιο, η Αθήνα θεωρεί αυτονόητο ότι κάθε αμυντικός εξοπλισμός που παραχωρείται από σύμμαχο χώρα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί επιθετικά εναντίον άλλης συμμαχικής χώρας. Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η ελληνική πλευρά δεν μπορεί να επιβάλει σε τρίτες χώρες την εξοπλιστική τους πολιτική, μπορεί όμως να θέτει τις θέσεις και τις ευαισθησίες της, ιδίως όταν υπάρχει απειλή πολέμου.
Η διάκριση αυτή, κατά τις ίδιες πηγές, είναι κρίσιμη: άλλο η δυνατότητα παρέμβασης σε συλλογικά σχήματα όπου η Ελλάδα έχει λόγο και άλλο η επιβολή πολιτικής σε τρίτη χώρα. Για τον λόγο αυτό, η Αθήνα απορρίπτει ως μη σοβαρή την άποψη περί «βέτο στα F-35», καθώς η υπόθεση αφορά αμερικανική απόφαση και κοινοβουλευτική διαδικασία στις ΗΠΑ.
SAFE: Απόλυτο ελληνικό μπλόκο όσο υπάρχει casus belli
Εκεί όπου η ελληνική θέση είναι κατηγορηματική αφορά το SAFE και τη συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή άμυνα. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, όσο υφίσταται η απειλή πολέμου, «δεν εκκινεί καν συζήτηση» για ένταξη της Τουρκίας σε ευρωπαϊκό αμυντικό σχήμα.
Οι ίδιες πηγές υπενθυμίζουν ότι στον κανονισμό SAFE έχει πλέον ενσωματωθεί η ανάγκη ύπαρξης διμερούς συμφωνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτο κράτος, γεγονός που δημιουργεί δικαίωμα αρνησικυρίας. Πρόκειται, όπως τονίζεται, για κρίσιμη ελληνική επιτυχία, καθώς το προηγούμενο του SAFE 2025 θεωρείται δύσκολο να παρακαμφθεί σε μελλοντικό κανονισμό.
«Γαλάζια Πατρίδα»: Αναμονή, αλλά και προληπτικές κινήσεις
Για το ζήτημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», η Αθήνα κρατά στάση αναμονής έως ότου υπάρξει συγκεκριμένο τουρκικό νομοσχέδιο. Διπλωματικές πηγές χαρακτηρίζουν το δόγμα «ιδεολόγημα» χωρίς νομική βάση, το οποίο, όπως σημειώνουν, έχει προκαλέσει ζημιά όχι μόνο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλά και στην ίδια την Τουρκία.
Παράλληλα, ξεκαθαρίζουν ότι η Ελλάδα δεν μένει αδρανής. Έχουν ήδη ενεργοποιηθεί προληπτικά διπλωματικά και νομικά εργαλεία, ενώ υπάρχει, όπως σημειώνεται, πλήρες οπλοστάσιο που περιλαμβάνει συμπεράσματα Ευρωπαϊκών Συμβουλίων, αποφάσεις και ψηφίσματα διεθνών οργανισμών.
Οριοθέτηση μόνο για μία διαφορά
Στο πεδίο της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών με την Τουρκία, οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι δεν υπάρχει άμεση προοπτική επανέναρξης ουσιαστικής συζήτησης. Ο λόγος είναι η πάγια διαφωνία για το εύρος της ατζέντας.
Η ελληνική θέση παραμένει ότι η μόνη διαφορά είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Όσο η Τουρκία επιμένει να ανοίγει περισσότερα ζητήματα, ουσιαστική διαπραγμάτευση δεν μπορεί να ξεκινήσει.
ΝΑΤΟ: Το άρθρο 5 παραμένει σε πλήρη ισχύ
Για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι κινήθηκε σε αναμενόμενο, ίσως και καλύτερο του αναμενομένου, πλαίσιο. Δεν υπήρξαν εντάσεις μεταξύ των συμμάχων και επιβεβαιώθηκε η σημασία της Ελλάδας ως συνεπούς και αξιόπιστου μέλους της Συμμαχίας.
Οι ίδιες πηγές τονίζουν ότι, παρά τη μερική ρήξη στις διατλαντικές σχέσεις, δεν τίθεται θέμα αμφισβήτησης του άρθρου 5. Αντιθέτως, η συλλογική άμυνα εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση ύπαρξης του ΝΑΤΟ.
Για τα περί νατοϊκών στρατηγείων στην Τουρκία, διπλωματικές πηγές διευκρινίζουν ότι δεν υπήρξε καμία απόφαση, καμία συζήτηση και κανένα σχετικό θέμα στην ατζέντα της Συνόδου. Αυτό που υφίσταται, όπως εξηγούν, είναι μια γενικότερη σκέψη περί αξιοποίησης εθνικών στρατηγείων, σε περιόδους κρίσης, για υποστήριξη επιχειρήσεων του ΝΑΤΟ.
Κυπριακό: Αναμονή για πενταμερή, χωρίς άμεσο χρονοδιάγραμμα
Στο Κυπριακό, η Αθήνα παρακολουθεί την προσπάθεια του ΟΗΕ για επανεκκίνηση της διαδικασίας. Διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι ο Γενικός Γραμματέας και η προσωπική του απεσταλμένη συνεχίζουν τις επαφές, ωστόσο δεν υπάρχει ακόμη σαφές χρονοδιάγραμμα για πενταμερή διάσκεψη.
Η ελληνική θέση παραμένει σταθερή: λύση στο πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ και του συμφωνημένου πλαισίου. Ωστόσο, όπως σημειώνουν οι ίδιες πηγές, δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις ότι η τουρκική πλευρά θα υπαναχωρήσει από τις κρίσιμες θέσεις της.
Λιβύη: Τρίτος γύρος για θαλάσσιες ζώνες
Στο μέτωπο της Λιβύης, οι επαφές χαρακτηρίζονται παραγωγικές. Το αμέσως επόμενο διάστημα αναμένεται να καθοριστεί η επίσκεψη λιβυκής τεχνικής επιτροπής στην Αθήνα για τον τρίτο γύρο συζητήσεων σχετικά με την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Παράλληλα, η Ελλάδα παρακολουθεί στενά και το εσωτερικό πολιτικό ζήτημα της Λιβύης, με στόχο την προώθηση λύσης που θα οδηγήσει σε κυβέρνηση και εκλογές. Για το θέμα αυτό υπάρχει, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, τακτική επικοινωνία και με την αμερικανική πλευρά.
Μέση Ανατολή και Ουκρανία
Για το Ιράν, οι ίδιες πηγές περιγράφουν την κατάσταση ως εξαιρετικά εύθραυστη, με ιδιαίτερη ανησυχία για την ασφάλεια της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ. Η Αθήνα βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία με χώρες του Κόλπου, τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, επιδιώκοντας πλήρη εικόνα των εξελίξεων.
Στο Ουκρανικό, καταγράφεται κλιμάκωση των ρωσικών επιθέσεων, ακόμη και κατά πολιτικών στόχων. Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι, μόλις αποσαφηνιστεί το τοπίο στη Μέση Ανατολή, το ζήτημα ενός σχεδίου ειρήνευσης θα τεθεί εκ νέου ως άμεση προτεραιότητα.
Ισραήλ και αραβικός κόσμος
Η Αθήνα απορρίπτει την εκτίμηση ότι η στενή σχέση με το Ισραήλ λειτουργεί ως «βαρίδι». Διπλωματικές πηγές υποστηρίζουν ότι η σχέση αυτή προσφέρει σημαντικά γεωπολιτικά και διπλωματικά οφέλη, χωρίς να σημαίνει ταύτιση σε όλα τα ζητήματα.
Όπως επισημαίνουν, η Ελλάδα έχει υπάρξει σε αρκετές περιπτώσεις επισπεύδουσα σε καταδικαστικές τοποθετήσεις για συγκεκριμένες ενέργειες του Ισραήλ. Παράλληλα, οι σχέσεις με την Αίγυπτο, την Ιορδανία, τη Σαουδική Αραβία και τις χώρες του Κόλπου χαρακτηρίζονται ως οι καλύτερες που υπήρξαν ποτέ.
Δυτικά Βαλκάνια και ελληνική Προεδρία
Στα Δυτικά Βαλκάνια, η Αθήνα επενδύει στην ευρωπαϊκή προοπτική της περιοχής. Το φθινόπωρο αναμένεται να φιλοξενηθεί στην Ελλάδα η Διάσκεψη των Φίλων των Δυτικών Βαλκανίων, ενώ θα ολοκληρωθεί και κύκλος επισκέψεων στις χώρες της περιοχής.
Διπλωματικές πηγές θεωρούν ότι η ελληνική Προεδρία στην ΕΕ μπορεί να δώσει ώθηση στη διεύρυνση, με το Μαυροβούνιο να βρίσκεται πιο κοντά από κάθε άλλη χώρα στην ενταξιακή διαδικασία.
Για την ελληνική Προεδρία, οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι η προετοιμασία βρίσκεται πολύ πιο μπροστά σε σχέση με προηγούμενες αντίστοιχες περιόδους. Έχουν ήδη προχωρήσει η στελέχωση, οι προτεραιότητες και το παράλληλο πρόγραμμα, με στόχο να υπάρξει πλήρης φάκελος παράδοσης πριν από την ανάληψη της προεδρίας.
Τελωνειακή ένωση και θεωρήσεις
Τέλος, για την ευρωτουρκική ατζέντα, οι διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η τελωνειακή ένωση και η απελευθέρωση των θεωρήσεων παραμένουν μεγάλα ζητήματα, αλλά δεν έχουν σημειωθεί ουσιαστικές εξελίξεις.
Ειδικά η τελωνειακή ένωση θεωρείται εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση, καθώς η επέκτασή της προϋποθέτει πρακτικά πλήρη σεβασμό του ευρωπαϊκού κεκτημένου έναντι όλων των κρατών-μελών, περιλαμβανομένης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
