Το σχέδιο για την αντιμετώπιση της «φωτιάς» που έχει ανάψει στην οικονομία η εντεινόμενη ενεργειακή κρίση αναμένεται να οριστικοποιήσει την προσεχή Δευτέρα το κυβερνητικό οικονομικό επιτελείο.
Στο τραπέζι βρίσκονται έκτακτες παρεμβάσεις για τη συγκράτηση των τιμών στο πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης, καθώς και πιθανές αλλαγές στη φορολογία των καυσίμων. Στόχος είναι να περιοριστούν τόσο το κόστος των μεταφορών όσο και οι δαπάνες θέρμανσης των νοικοκυριών, ενόψει της νέας χειμερινής περιόδου, η οποία ξεκινά στις 15 Οκτωβρίου.
Ο Πρωθυπουργός έχει ήδη προαναγγείλει πακέτο μέτρων, με βασική επιδίωξη η τιμή εκκίνησης του πετρελαίου θέρμανσης να διαμορφωθεί κάτω από τα 1,75 ευρώ το λίτρο. Η σχετική αναφορά έγινε στην πρώτη εφ’ όλης της ύλης συνέντευξή του μετά τη ΔΕΘ, στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΕΡΤNews.
Στο επίκεντρο το πετρέλαιο θέρμανσης
Το πετρέλαιο θέρμανσης αποτελεί βασικό πεδίο των κυβερνητικών παρεμβάσεων, με στόχο να διατεθεί στην αγορά σε τιμή χαμηλότερη των 1,75 ευρώ το λίτρο, επίπεδο στο οποίο είχε «κλείσει» η προηγούμενη περίοδος τον περασμένο Απρίλιο.
Η προσπάθεια συγκράτησης της τιμής αναμένεται να συνοδευτεί τον Νοέμβριο από αύξηση του επιδόματος θέρμανσης για όλες τις μορφές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων του ηλεκτρικού ρεύματος, του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, των πέλετ και άλλων πηγών.
Παράλληλα, η κυβέρνηση αναμένει το «πράσινο φως» από τις Βρυξέλλες προκειμένου να προχωρήσει σε μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στο πετρέλαιο θέρμανσης. Η συγκεκριμένη παρέμβαση αποκτά χαρακτήρα κατεπείγοντος, καθώς οι τιμές των καυσίμων συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία.
Η ενεργειακή ακρίβεια αναμένεται, άλλωστε, να βρεθεί στο επίκεντρο και της σημερινής συνεδρίασης του Eurogroup στο Δουβλίνο, υπό την προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη.
Για το οικονομικό επιτελείο, το βασικό ζητούμενο είναι να περιοριστεί το «σοκ» στην αντλία πριν ακόμη ξεκινήσει η περίοδος κατά την οποία οι ανάγκες των νοικοκυριών για θέρμανση θα αυξηθούν σημαντικά.
Με τα σημερινά δεδομένα, το πετρέλαιο θέρμανσης θα μπορούσε να κάνει πρεμιέρα στην αγορά κοντά στα 2 ευρώ το λίτρο, επίπεδο ιδιαίτερα υψηλό για τα μικρά και μεσαία εισοδήματα. Πέρυσι, αντίθετα, η αγορά είχε ανοίξει με τιμή περίπου 1,10 ευρώ το λίτρο.
Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης: Ο κρίσιμος παράγοντας
Καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της τελικής τιμής του καυσίμου διαδραματίζει ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης.
Κατά την περίοδο διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης, ο ΕΦΚ ανέρχεται σήμερα στα 28 λεπτά ανά λίτρο, αποφέροντας στο Δημόσιο έσοδα περίπου 300 εκατ. ευρώ.
Το συγκεκριμένο ποσό βρίσκεται στον πυρήνα της δημοσιονομικής εξίσωσης που καλείται να διαχειριστεί η κυβέρνηση. Μια μείωση του φόρου θα συνεπαγόταν αντίστοιχη απώλεια φορολογικών εσόδων. Από την άλλη πλευρά, όμως, αποτελεί το πλέον άμεσο εργαλείο ώστε ένα μέρος της δημοσιονομικής παρέμβασης να μεταφερθεί απευθείας στην τελική τιμή του καυσίμου.
Εφόσον η Κομισιόν δώσει το «πράσινο φως», θα ξεκινήσουν οι σχεδιασμοί για το ύψος της μείωσης του ΕΦΚ. Από το ποσοστό της παρέμβασης θα εξαρτηθεί και το περιθώριο μέσα στο οποίο θα μπορεί να κινηθεί η τιμή στην αντλία.
Σήμερα, η τιμή τόσο του πετρελαίου κίνησης όσο και του πετρελαίου θέρμανσης διαμορφώνεται περίπου στα 2,1-2,2 ευρώ το λίτρο, καθώς στην τελική τιμή περιλαμβάνεται Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης ύψους 41 λεπτών ανά λίτρο.
Από τις 15 Οκτωβρίου, ο ΕΦΚ στο πετρέλαιο θέρμανσης μειώνεται από τα 41 στα 28 λεπτά ανά λίτρο. Η αλλαγή αυτή οδηγεί αυτομάτως σε μείωση της τιμής κατά 15-16 λεπτά, μαζί με τον αναλογούντα ΦΠΑ, με αποτέλεσμα η τιμή διάθεσης να διαμορφωνόταν περίπου στα 2 ευρώ το λίτρο.
Εφόσον συνεχιστεί και η στήριξη από τα διυλιστήρια, η τιμή θα μπορούσε να υποχωρήσει κατά τουλάχιστον 30 λεπτά επιπλέον, διαμορφούμενη τελικά στα επίπεδα των 1,6-1,7 ευρώ το λίτρο.
Με αυτόν τον τρόπο, το όφελος για τον καταναλωτή υπολογίζεται σε περίπου 40-50 λεπτά ανά λίτρο, σε σύγκριση με την αρχική τιμή των 2,1-2,2 ευρώ το λίτρο, στην οποία κινείται σήμερα το πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης.
Η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης θα μπορούσε να υποχωρήσει ακόμη περισσότερο εφόσον η Ευρωπαϊκή Ένωση επιτρέψει μια προσωρινή περαιτέρω μείωση του ΕΦΚ, από τα 28 λεπτά έως και τα 21 λεπτά ανά λίτρο. Τα 21 λεπτά αποτελούν το ελάχιστο επιτρεπόμενο επίπεδο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αύξηση του επιδόματος θέρμανσης
Η μείωση του ΕΦΚ αποτελεί μόνο το ένα σκέλος του κυβερνητικού σχεδιασμού. Παράλληλα, όπως έχει εξαγγείλει ο Πρωθυπουργός, προωθείται οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης, προκειμένου να ενισχυθεί η στήριξη των νοικοκυριών απέναντι στις υψηλότερες τιμές ενέργειας.
Σήμερα, το επίδομα κυμαίνεται από 100 έως 800 ευρώ, ενώ σε περιοχές της χώρας όπου καταγράφονται πολύ χαμηλές θερμοκρασίες μπορεί να φτάσει έως και τα 1.200 ευρώ.
Η σχεδιαζόμενη αύξηση θα λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τη μείωση του ΕΦΚ, ώστε η κρατική παρέμβαση να μην περιοριστεί μόνο στη συγκράτηση της τιμής στην αντλία, αλλά να ενισχυθεί παράλληλα και η άμεση στήριξη των νοικοκυριών.
Παρέμβαση και στο ντίζελ κίνησης
Παράλληλα, η επιδότηση στο ντίζελ κίνησης αναμένεται να συνεχιστεί και τον Οκτώβριο, καθώς οι υψηλές διεθνείς τιμές έχουν ήδη μεταφερθεί στην εγχώρια αγορά καυσίμων, αυξάνοντας το κόστος για τις μεταφορές, τους επαγγελματίες και τις επιχειρήσεις.
Η επιδότηση ανέρχεται σήμερα σε 10 λεπτά ανά λίτρο, μαζί με τον ΦΠΑ. Ωστόσο, εξετάζεται ακόμη και το ενδεχόμενο αύξησής της στα 20 λεπτά ανά λίτρο, εφόσον το επιτρέψουν τα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια.
Ο διαθέσιμος «κουμπαράς» για την υλοποίηση νέων παρεμβάσεων, ο οποίος προέρχεται από το υπερπλεόνασμα του 2025, υπολογίζεται αυτή τη στιγμή σε περίπου 130-150 εκατ. ευρώ.
Επανέρχεται στο τραπέζι το πλαφόν στα καύσιμα
Στο πλαίσιο των μέτρων για τη συγκράτηση των τιμών, η κυβέρνηση προτίθεται να επαναφέρει, εφόσον το επιβάλουν οι συνθήκες, και το πλαφόν στα καύσιμα, όπως είχε εφαρμοστεί την περασμένη άνοιξη, από τις 11 Μαρτίου 2026 έως τις 30 Ιουνίου 2026.
Το συγκεκριμένο μέτρο δεν αφορούσε την επιβολή μιας ενιαίας και σταθερής ανώτατης τιμής στην αντλία. Αντίθετα, έθετε ανώτατο όριο στο μικτό περιθώριο κέρδους ανά λίτρο.
Η ρύθμιση θεσπίστηκε μέσω Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου (ΠΝΠ), με στόχο να αποτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας που συνδέονταν με τη γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή. Ο έλεγχος αφορούσε τα περιθώρια κέρδους σε κάθε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας, τόσο στη χονδρική όσο και στη λιανική.
Για τις εταιρείες εμπορίας πετρελαιοειδών, δηλαδή τη χονδρική αγορά, το ανώτατο επιτρεπόμενο περιθώριο κέρδους είχε οριστεί στα 5 λεπτά ανά λίτρο, τόσο για την αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων όσο και για το ντίζελ κίνησης.
Για τα πρατήρια καυσίμων, στη λιανική αγορά, το αντίστοιχο όριο είχε καθοριστεί στα 12 λεπτά ανά λίτρο. Συνολικά, τα δύο περιθώρια έφταναν τα 17 λεπτά ανά λίτρο.
Για τις νησιωτικές περιοχές είχε προβλεφθεί ειδική ρύθμιση, καθώς επιτρεπόταν να προστεθεί πάνω από το γενικό όριο το επιπλέον πραγματικό κόστος που προέκυπτε από τη διανομή και τη θαλάσσια μεταφορά των καυσίμων.
Για όσους παραβίαζαν τα συγκεκριμένα όρια προβλέπονταν αυστηρές κυρώσεις και διοικητικά πρόστιμα, τα οποία μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 5 εκατ. ευρώ.
Οι ευρωπαϊκές τιμές σε νέα υψηλά επίπεδα
Η εικόνα στην ευρωπαϊκή αγορά καυσίμων αποτυπώνει το μέγεθος των πιέσεων που έχουν διαμορφωθεί.
Σύμφωνα με τα νεότερα συγκριτικά στοιχεία της Κομισιόν, οι τρεις ακριβότερες χώρες της Ευρώπης όσον αφορά την τιμή της βενζίνης είναι η Δανία, η Ολλανδία και η Γερμανία. Στις συγκεκριμένες αγορές, η μέση τιμή αγγίζει τα 2,60 ευρώ το λίτρο.
Σε αντίστοιχα υψηλά επίπεδα κινούνται και οι λιανικές τιμές του πετρελαίου κίνησης, οι οποίες ξεπερνούν ακόμη και τα 2,50 ευρώ το λίτρο. Δανία, Φινλανδία και Ολλανδία βρίσκονται στις υψηλότερες θέσεις.
Η Ελλάδα, λόγω και της υψηλής φορολογίας, δεν έχει μείνει ανεπηρέαστη από το κύμα ακρίβειας. Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι, με μέση τιμή σχεδόν 2,16 ευρώ το λίτρο, η χώρα έχει την έκτη ακριβότερη αμόλυβδη βενζίνη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στο πετρέλαιο κίνησης, ωστόσο, η χαμηλότερη φορολογική επιβάρυνση μέσω του ΕΦΚ διαμορφώνει διαφορετική εικόνα. Η Ελλάδα κατατάσσεται στη 12η θέση, σε επίπεδο χαμηλότερο ακόμη και από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, ο οποίος ανέρχεται στα 2,158 ευρώ ανά λίτρο.
